Terêna
Kiswahili cha Terena
Arawak
Kiterena ni lugha ya Kiarawak inayozungumzwa na takriban Waterena 9,000–15,000, hasa katika jimbo la Mato Grosso do Sul nchini Brazil, pamoja na jamii ndogo zaidi katika São Paulo na Mato Grosso. Glottolog hukipanga Kiterena pamoja na aina zinazohusiana kwa karibu au zilizoitwa kihistoria Kinikinao, Chané na Guaná, na hukitathmini kuwa lugha iliyo hatarini. Kiterena kina mpangilio wa uamilifu–hali na mpangilio nyumbufu wa vipashio, huku VOS ikielezwa mara nyingi kuwa mpangilio msingi. Huandikwa kwa tahajia inayotegemea alfabeti ya Kilatini na hutumiwa katika baadhi ya shule za jamii, machapisho na nyenzo za kidini. Wasemaji wengi wanatumia pia Kireno, na nguvu ya urithishaji hutofautiana kati ya makazi, hivyo elimu na uhifadhi unaoongozwa na jamii za eneo ni muhimu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiswahili cha Terena
Maji
une
/une/
Moto
yukú
/juku/
Jua
kaché
/kaʃe/
Mwezi
jaso
/jaso/
Nyota
uáti
/ˈwaːti/
Mama
õ
/õ/
Baba
ãno
/ãno/
Mimi
ûndi
/ˈũndi/
Wewe
îti
/ˈĩti/
Jina
ináti
/iˈnaːti/
Jicho
õto
/õto/
Mkono
uoú
/uou/
Moyo
pãho
/pãho/
Upendo
ono
/ono/
Mti
yõ
/jõ/
Nyumba
ovongu
/ovoŋɡu/
Mbwa
ano
/ano/
Paka
ãno
/ãno/
Kula
yoho
/joho/
Kunywa
upú
/upu/
Moja
paisuan
/paisuan/
Mbili
piá
/piˈa/
Habari
kumé
/kume/
Asante
obrigado
/obriɡado/
Nzuri
ũ
/ũ/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Arawakan zinazohusiana
| Maana | Kiswahili cha Terena | Lugha ya Mojeño Trinitario | Kizulu | Kimandinka | Kishuar | Kituroyo | Kisami cha Lule |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | une /une/ | oka /oka/ | amanzi /amanzi/ | jiyo /dʒijo/ | yumi /jumi/ | ܡܝܐ /majo/ | tjáhtje /tʃaːhtje/ |
| Moto | yukú /juku/ | yuku /juku/ | umlilo /umlilo/ | dimbaa /dimbaː/ | ji /hi/ | ܢܘܪܐ /nuro/ | dålla /tolːa/ |
| Jua | kaché /kaʃe/ | choo /tʃo/ | ilanga /ilaŋɡa/ | tilo /tilo/ | etsa /etsa/ | ܫܡܫܐ /ʃamʃo/ | biejvve /pie̯jvːe/ |
| Mwezi | jaso /jaso/ | moõ /moõ/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | karoo /karoː/ | nantu /nantu/ | ܣܗܪܐ /sahro/ | mánno /maːnːo/ |
| Nyota | uáti /ˈwaːti/ | wai'i /waiʔi/ | inkanyezi /iŋkaˈɲeːzi/ | looloo /loːloː/ | yaa /jaː/ | ܟܟܒܐ /kəxwo/ | náste /ˈnaːste/ |
| Mama | õ /õ/ | meme /meme/ | umama /umama/ | baa /baː/ | nukur /nukuɾ/ | ܐܡܐ /imo/ | iedne /iedne/ |
| Baba | ãno /ãno/ | tata /tata/ | ubaba /uɓaɓa/ | faa /faː/ | apar /apaɾ/ | ܒܒܐ /babo/ | áhttje /aːhtːje/ |
| Mimi | ûndi /ˈũndi/ | nuti /nuti/ | mina /ˈmiːna/ | nte /nte/ | wi /wi/ | ܐܢܐ /ono/ | mån /mɔn/ |
| Wewe | îti /ˈĩti/ | piti /piti/ | wena /ˈweːna/ | ite /ite/ | ame /ame/ | ܗܬ /hat/ | dån /tɔn/ |
| Jina | ináti /iˈnaːti/ | ini /ini/ | igama /iˈɡaːma/ | too /toː/ | naari /naːɾi/ | ܐܫܡܐ /eʃmo/ | namma /ˈnamːa/ |
| Jicho | õto /õto/ | ugua /uɣwa/ | iso /iso/ | ɲaa /ɲaː/ | jii /hiː/ | ܥܝܢܐ /ʕajno/ | tjalmme /tʃalmːe/ |
| Mkono | uoú /uou/ | wokõ /wokõ/ | isandla /isandɮa/ | buloo /buloː/ | uwej /uweh/ | ܐܝܕܐ /iðo/ | gietta /kietːa/ |
| Moyo | pãho /pãho/ | nokõ /nokõ/ | inhliziyo /inɬizijo/ | sondomoo /sondomoː/ | enentai /enentai/ | ܠܒܐ /lebo/ | vájmmo /vajmːo/ |
| Upendo | ono /ono/ | timosi /timosi/ | uthando /utʰando/ | kanu /kanu/ | anentaiti /anentaiti/ | ܚܘܒܐ /ħubo/ | ráhkesvuohta /raːhkesvuɔhta/ |
| Mti | yõ /jõ/ | iti /iti/ | isihlahla /isiɬaɬa/ | yiroo /jiroː/ | numi /numi/ | ܐܝܠܢܐ /ilono/ | muorra /muɔrːa/ |
| Nyumba | ovongu /ovoŋɡu/ | tano /tano/ | indlu /indɮu/ | buŋo /buŋo/ | jea /hea/ | ܒܝܬܐ /bajto/ | viesso /viesːo/ |
| Mbwa | ano /ano/ | wai /wai/ | inja /indʒa/ | wuloo /wuloː/ | yawá /jaˈwa/ | ܟܠܒܐ /kalbo/ | bena /pena/ |
| Paka | ãno /ãno/ | ojchi /otʃi/ | ikati /ikati/ | ñankuma /ɲankuma/ | micha /mitʃa/ | ܫܘܢܪܐ /ʃunoro/ | kássa /kaːsːa/ |
| Kula | yoho /joho/ | chika /tʃika/ | ukudla /ukuɮa/ | domo /domo/ | yuata /juata/ | ܐܟܠ /oxulo/ | bårråt /porːot/ |
| Kunywa | upú /upu/ | chimo /tʃimo/ | ukuphuza /ukupʰuza/ | miŋ /miŋ/ | umarta /umaɾta/ | ܫܬܐ /ʃote/ | juhkat /juhkat/ |
| Moja | paisuan /paisuan/ | poime /poime/ | kunye /kuɲe/ | kiliŋ /kiliŋ/ | chikichik /tʃikitʃik/ | ܚܕ /ħað/ | aktan /aktan/ |
| Mbili | piá /piˈa/ | apina /aˈpina/ | kubili /kuˈɓili/ | fula /fula/ | jimiará /himiaɾa/ | ܬܪܐ /tre/ | guokta /ˈkuoktɑ/ |
| Habari | kumé /kume/ | pejamikpo /pehamiho/ | sawubona /sawuɓona/ | salaam /salaːm/ | pujamek /puhamek/ | ܫܠܡܐ /ʃlomo/ | buoris /puɔris/ |
| Asante | obrigado /obriɡado/ | meri /meri/ | ngiyabonga /ŋɡijaɓoŋɡa/ | abaraka /abaraka/ | yuminsajme /juminsahme/ | ܬܘܕܝ /tawdi/ | gijttuo /kijtːuɔ/ |
| Nzuri | ũ /ũ/ | uri /uri/ | kuhle /kuɬe/ | beteyaa /betejaː/ | penker /peŋkeɾ/ | ܛܒܐ /tˤobo/ | buorre /puɔrːe/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.