Sängö
Kisango
familia ya Atlantiki-Kongo (Kiubangi, iliyokreoliwa)
Kisango (yângâ tî sängö) ni lugha ya taifa ya Jamhuri ya Afrika ya Kati na mojawapo ya lugha za kikrioli za kitaifa zilizoimarika zaidi barani Afrika, ikiwa na wazungumzaji wapatao milioni 5 (wengi wao kama lugha ya pili), ingawa uainishaji wake kama lugha ya kikrioli (badala ya pijini au koine) bado unajadiliwa. Ilizuka mwishoni mwa karne ya 19 kando ya Mto Ubangi kama pijini ya biashara iliyoegemea Kingbandi cha Kaskazini (lugha ya Kiubangi), na kuenea wakati wa ukoloni wa Ufaransa. Ni lugha rasmi pamoja na Kifaransa tangu katiba ya Afrika ya Kati ya mwaka 1963, na hutumika katika redio, televisheni, elimu ya msingi, na ibada za Kikatoliki na Kiprotestanti. Ina toni tatu za kileksika (ya chini, ya kati, ya juu) zinazowekwa alama kwa vialama; mpangilio wa maneno ni kiima-kitenzi-shamirisho, na mofolojia ya nomino imerahisishwa ikilinganishwa na chanzo chake cha Kiubangi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kisango
Maji
ngu
/ŋɡu/
Moto
wa
/wa/
Jua
lâ
/la/
Mwezi
nzë
/nzɛ/
Nyota
tongoro
/toŋɡoro/
Mama
mama
/mama/
Baba
babâ
/baba/
Mimi
mbi
/mbi/
Wewe
mo
/mo/
Jina
iri
/iri/
Jicho
lê
/lɛ/
Mkono
maboko
/maboko/
Moyo
bê
/bɛ/
Upendo
ndoyê
/ndojɛ/
Mti
kêkê
/kɛkɛ/
Nyumba
dâ
/da/
Mbwa
mbo
/mbo/
Paka
nyao
/ɲao/
Kula
te
/te/
Kunywa
nyon
/ɲon/
Moja
oko
/oko/
Mbili
ûse
/use/
Habari
bara mo
/bara mo/
Asante
singila
/siŋɡila/
Nzuri
nzöni
/nzəni/
Vyanzo
- Ethnologue: sag
- Pasch (1997) Sango: An African Lingua Franca
- Samarin (1967) A Grammar of Sango
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Ubangian, creolized) zinazohusiana
| Maana | Kisango | Kirwa | Kibari | Kizande | Kimashami | Kilingala | Kimeta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ngu /ŋɡu/ | mende /mende/ | piong /piɔŋ/ | ime /ime/ | mringa /mɾiŋɡa/ | máí /mai/ | mə /mə/ |
| Moto | wa /wa/ | msika /msika/ | kima /kima/ | we /we/ | mòò /moːʔ/ | mɔ́tɔ /mɔtɔ/ | mɔŋ /mɔŋ/ |
| Jua | lâ /la/ | mlao /mlao/ | kolong /koloŋ/ | uru /uɾu/ | ìsùwà /isuwa/ | mói /moi/ | nyam /ɲam/ |
| Mwezi | nzë /nzɛ/ | mwere /mwere/ | nyepo /ɲepo/ | diwi /diwi/ | mwezi /mwezi/ | sánzá /sanza/ | nuŋ /nuŋ/ |
| Nyota | tongoro /toŋɡoro/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | toŋ /toŋ/ | kerekuru /kɛɾɛkuɾu/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | monzoto /monzɔtɔ/ | ntsə́ /ntsə́/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | na /na/ | mama /mama/ | mamá /mama/ | ma /ma/ |
| Baba | babâ /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | ba /ba/ | baba /baba/ | tatá /tata/ | ta /ta/ |
| Mimi | mbi /mbi/ | inyi /iɲi/ | nan /nan/ | mi /mi/ | inyi /iɲi/ | ngai /ⁿɡai/ | mə̀ /mə̀/ |
| Wewe | mo /mo/ | uwe /uwe/ | do /do/ | mo /mo/ | uwe /uwe/ | yo /jo/ | ò /ò/ |
| Jina | iri /iri/ | irina /irina/ | karin /karin/ | rimo /ɾimo/ | irina /irina/ | nkombo /ⁿkombo/ | ə́ɲə́ /ə́ɲə́/ |
| Jicho | lê /lɛ/ | liso /liso/ | kongi /koŋɡi/ | bangiri /baŋɡiɾi/ | rítiò /ɾitio/ | líso /liso/ | dzi /dzi/ |
| Mkono | maboko /maboko/ | mkono /mkono/ | kindiyo /kindijo/ | be /be/ | kùoòko /kuoːko/ | lobɔ́kɔ /lobɔkɔ/ | boa /boa/ |
| Moyo | bê /bɛ/ | ngiti /ŋɡiti/ | lo /lo/ | ngbaduse /ŋɡbaduse/ | mòyò /mojo/ | motéma /motema/ | mu /mu/ |
| Upendo | ndoyê /ndojɛ/ | lumbo /lumbo/ | ondu /ondu/ | kpinyemu /kpiɲemu/ | ìkwenda /ikwenda/ | bolíngo /boliŋɡo/ | kɔŋ /kɔŋ/ |
| Mti | kêkê /kɛkɛ/ | mte /mte/ | kute /kute/ | ngua /ŋɡua/ | mtí /mti/ | nzété /nzete/ | ti /ti/ |
| Nyumba | dâ /da/ | nyumba /ɲumba/ | kadi /kadi/ | bambu /bambu/ | nyumba /ɲumba/ | ndáko /ndako/ | nda /nda/ |
| Mbwa | mbo /mbo/ | mboha /mboha/ | ngoʼlo /ŋoʔlo/ | ango /aŋɡo/ | mbwa /mbwa/ | mbwá /mbwa/ | mbu /mbu/ |
| Paka | nyao /ɲao/ | paka /paka/ | lupa /lupa/ | gbabo /ɡbabo/ | paka /paka/ | nyáu /ɲau/ | guŋ /ɡuŋ/ |
| Kula | te /te/ | kuria /kuria/ | nyo /ɲo/ | ri /ɾi/ | ìlya /iʎa/ | kolía /kolia/ | mé /me/ |
| Kunywa | nyon /ɲon/ | kunyua /kuɲua/ | mwoi /mwoi/ | mbira /mbiɾa/ | ìnyo /iɲo/ | komɛ́la /komɛla/ | nyo /ɲo/ |
| Moja | oko /oko/ | mongo /moŋɡo/ | kelo /kelo/ | sa /sa/ | ìmwí /imwi/ | mɔ̌kɔ́ /mɔkɔ/ | mɔ /mɔ/ |
| Mbili | ûse /use/ | iwi /iwi/ | ŋaba /ŋaba/ | ue /uwe/ | iwi /iwi/ | mibale /mibale/ | bɛ́ /bɛ́/ |
| Habari | bara mo /bara mo/ | kira /kiɾa/ | gwon /ɡwon/ | mo ima ya /mo ima ja/ | máshàlòmà /maʃaloma/ | mbóte /mbote/ | mɔlɔŋ /mɔlɔŋ/ |
| Asante | singila /siŋɡila/ | asante /asante/ | mungari /muŋɡari/ | oni-tambua /oni-tambua/ | ahsànte /ahsante/ | matɔ́ndɔ /matɔndɔ/ | nfɔn /nfɔn/ |
| Nzuri | nzöni /nzəni/ | kya /kja/ | ru /ru/ | wene /wene/ | ìchá /itʃa/ | malámu /malamu/ | mwa /mwa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.