Kirwa
Atlantiki-Kongo
Kirwa (pia huitwa Kimeru au Rwo) ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa katika miteremko ya Mlima Meru katika Mkoa wa Arusha, kaskazini-mashariki mwa Tanzania, ikiwa na wazungumzaji wapatao 198,000. Ni ya kundi la Kilimanjaro Magharibi (Chaga ya Magharibi) ndani ya eneo E.60 la uainishaji wa Guthrie, na inahusiana kwa karibu na lugha za Kichaga za Mlima Kilimanjaro upande wa mashariki (kundi linalojumuisha Kimachame jmc, Kimoshi cha Kale old, na Kivunjo). Kirwa huhifadhi sifa za toni na ngeli za nomino zilizo za kawaida katika lugha za Kibantu, pamoja na ngeli takriban kumi na mfumo hai wa kimofolojia wa hali ya kitendo. Kazi ya kutafsiri Biblia tangu miaka ya 1990 imezaa vitabu vya kusomea vilivyosanifishwa, na Agano Jipya kwa Kirwa lilichapishwa katika miaka ya 2010.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kirwa
Maji
mende
/mende/
Moto
msika
/msika/
Jua
mlao
/mlao/
Mwezi
mwere
/mwere/
Nyota
nyenyeri
/ɲeɲeri/
Mama
mama
/mama/
Baba
baba
/baba/
Mimi
inyi
/iɲi/
Wewe
uwe
/uwe/
Jina
irina
/irina/
Jicho
liso
/liso/
Mkono
mkono
/mkono/
Moyo
ngiti
/ŋɡiti/
Upendo
lumbo
/lumbo/
Mti
mte
/mte/
Nyumba
nyumba
/ɲumba/
Mbwa
mboha
/mboha/
Paka
paka
/paka/
Kula
kuria
/kuria/
Kunywa
kunyua
/kuɲua/
Moja
mongo
/moŋɡo/
Mbili
iwi
/iwi/
Habari
kira
/kiɾa/
Asante
asante
/asante/
Nzuri
kya
/kja/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo zinazohusiana
| Maana | Kirwa | Kichasu | Kimashami | Kishambaa | Kinyaturu | Kisena | Shimaore |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mende /mende/ | mende /mende/ | mringa /mɾiŋɡa/ | mazi /mazi/ | maazi /maːzi/ | madzi /madzi/ | maji /maji/ |
| Moto | msika /msika/ | mshika /mʃika/ | mòò /moːʔ/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Jua | mlao /mlao/ | idhuva /iðuʋa/ | ìsùwà /isuwa/ | zuwa /zuwa/ | nzua /nzua/ | dzuwa /dzuwa/ | jua /dʒua/ |
| Mwezi | mwere /mwere/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ | umweri /umweɾi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwezi /mwezi/ |
| Nyota | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyota /ɲota/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mai /mai/ | mama /mama/ |
| Baba | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| Mimi | inyi /iɲi/ | mine /mine/ | inyi /iɲi/ | niye /nije/ | une /une/ | ine /ine/ | wami /wami/ |
| Wewe | uwe /uwe/ | uwe /uwe/ | uwe /uwe/ | weye /weje/ | uwe /uwe/ | iwe /iwe/ | wawe /wawe/ |
| Jina | irina /irina/ | izina /izina/ | irina /irina/ | izina /izina/ | izina /izina/ | dzina /dzina/ | dzina /dzina/ |
| Jicho | liso /liso/ | iiso /iːso/ | rítiò /ɾitio/ | izo /izo/ | iriiso /iɾiːso/ | diso /diso/ | jicho /dʒiʃo/ |
| Mkono | mkono /mkono/ | mkono /mkono/ | kùoòko /kuoːko/ | ukono /ukono/ | ukuboko /ukuboko/ | nkono /nkono/ | mkono /mkono/ |
| Moyo | ngiti /ŋɡiti/ | ngiti /ŋɡiti/ | mòyò /mojo/ | mwoyo /mwojo/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | moyo /moʝo/ |
| Upendo | lumbo /lumbo/ | lumba /lumba/ | ìkwenda /ikwenda/ | kwenda /kwenda/ | butogwa /butoɡwa/ | kufuna /kufuna/ | mahaba /mahaba/ |
| Mti | mte /mte/ | mti /mti/ | mtí /mti/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ |
| Nyumba | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /njumba/ |
| Mbwa | mboha /mboha/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /ɱbwa/ |
| Paka | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Kula | kuria /kuria/ | kurya /kuɾja/ | ìlya /iʎa/ | kuya /kuja/ | kuria /kuɾia/ | kudya /kudja/ | kula /kula/ |
| Kunywa | kunyua /kuɲua/ | kunwa /kunwa/ | ìnyo /iɲo/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Moja | mongo /moŋɡo/ | imwe /imwe/ | ìmwí /imwi/ | imo /imo/ | umwe /umwe/ | posi /posi/ | moja /moja/ |
| Mbili | iwi /iwi/ | avili /aβili/ | iwi /iwi/ | mbili /mbili/ | aviri /aβiri/ | piŵiri /piwiri/ | mbili /ᵐbili/ |
| Habari | kira /kiɾa/ | shiloi /ʃiloi/ | máshàlòmà /maʃaloma/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mbukire /mbukiɾe/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | Habari /habari/ |
| Asante | asante /asante/ | mwasanga /mwasaŋɡa/ | ahsànte /ahsante/ | asante /asante/ | asante /aˈsante/ | ndatenda /ndatenda/ | asante /asante/ |
| Nzuri | kya /kja/ | mwamba /mwamba/ | ìchá /itʃa/ | hedi /hedi/ | kihi /kihi/ | nadidi /nadidi/ | nzuri /ɲzuri/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.