Karo Bari
Kibari
Nilo-Sahara
Kibari (Karo Bari, "usemi wa Kibari") ni lugha ya Kinilotiki ya Mashariki ya kundi la Bari, inayozungumzwa katika eneo la mpaka kati ya Sudan Kusini na Uganda. Wabari ni wafugaji wa ng'ombe wa eneo la Nile ya Ikweta, na nchi yao ya kitamaduni ikiwa imejikita katika Juba, mji mkuu wa Sudan Kusini. Kundi la Bari (Bari, Mandari, Kakwa, Pojulu, Kuku) linaonyesha kueleweka baina yao lakini lina utambulisho tofauti wa kikabila na kisiasa. Kiisimu, Kibari kinashiriki sifa za Kinilotiki za Mashariki na Kimaasai (mas) na Kisamburu (saq): toni (juu/chini/kati), alama za mkazo, jinsia ya kiume/kike, na mpangilio wa viambajengo wa SVO. Wamishonari wa Kiitaliano wa Comboni walibuni hati sanifu katika karne ya 19; Kibari kina mapokeo makubwa ya tafsiri ya Biblia.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kibari
Maji
piong
/piɔŋ/
Moto
kima
/kima/
Jua
kolong
/koloŋ/
Mwezi
nyepo
/ɲepo/
Nyota
toŋ
/toŋ/
Mama
mama
/mama/
Baba
baba
/baba/
Mimi
nan
/nan/
Wewe
do
/do/
Jina
karin
/karin/
Jicho
kongi
/koŋɡi/
Mkono
kindiyo
/kindijo/
Moyo
lo
/lo/
Upendo
ondu
/ondu/
Mti
kute
/kute/
Nyumba
kadi
/kadi/
Mbwa
ngoʼlo
/ŋoʔlo/
Paka
lupa
/lupa/
Kula
nyo
/ɲo/
Kunywa
mwoi
/mwoi/
Moja
kelo
/kelo/
Mbili
ŋaba
/ŋaba/
Habari
gwon
/ɡwon/
Asante
mungari
/muŋɡari/
Nzuri
ru
/ru/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Nilo-Saharan zinazohusiana
| Maana | Kibari | Kisango | Kiateso | Kimasai | Kinahuatl cha Huasteca cha Mashariki | Kiluo | Kisamburu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | piong /piɔŋ/ | ngu /ŋɡu/ | akipi /akipi/ | ɛŋare /ɛŋare/ | atl /atɬ/ | pi /pi/ | nkare /ŋkaɾe/ |
| Moto | kima /kima/ | wa /wa/ | akim /akim/ | ɛnkima /ɛŋkima/ | tlitl /tɬitɬ/ | mach /matʃ/ | nkima /ŋkima/ |
| Jua | kolong /koloŋ/ | lâ /la/ | akolong /akoloŋ/ | enkolong /eŋkoloŋ/ | tonatih /tonatih/ | chieng' /tʃieŋ/ | lakwa /lakʷa/ |
| Mwezi | nyepo /ɲepo/ | nzë /nzɛ/ | elap /elap/ | olapa /olapa/ | metztli /metstɬi/ | dwe /dwe/ | lapa /lapa/ |
| Nyota | toŋ /toŋ/ | tongoro /toŋɡoro/ | akoloit /akoloit/ | olakira /olakira/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sulwe /sulwe/ | lakira /lakira/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | toto /toto/ | yieyio /jiejio/ | mama /mama/ | mama /mama/ | yieyo /jiejo/ |
| Baba | baba /baba/ | babâ /baba/ | papa /papa/ | papa /papa/ | tata /tata/ | baba /baba/ | papa /papa/ |
| Mimi | nan /nan/ | mbi /mbi/ | eong /eɔŋ/ | nanʉ /nanʊ/ | na /na/ | an /an/ | nanu /nanʊ/ |
| Wewe | do /do/ | mo /mo/ | ijo /idʒo/ | iyie /ijie/ | ta /ta/ | in /in/ | iye /ije/ |
| Jina | karin /karin/ | iri /iri/ | ekiror /ekiror/ | enkarna /eŋkarna/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | nying /ɲiŋ/ | nkarna /ŋkarna/ |
| Jicho | kongi /koŋɡi/ | lê /lɛ/ | akongu /akoŋɡu/ | ɛŋɔŋu /ɛŋɔŋu/ | ixtli /iʃtli/ | wang' /waŋ/ | nkoŋu /ŋkoŋu/ |
| Mkono | kindiyo /kindijo/ | maboko /maboko/ | akan /akan/ | ɛŋaina /ɛŋaina/ | maitl /maitl/ | lwedo /lwedo/ | nkaina /ŋkaina/ |
| Moyo | lo /lo/ | bê /bɛ/ | etau /etau/ | oltau /oltau/ | yollotl /jolːotɬ/ | chuny /tʃuɲ/ | ltau /ltau/ |
| Upendo | ondu /ondu/ | ndoyê /ndojɛ/ | akimina /akimina/ | eitalu /eitalu/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | hera /hera/ | eitalu /eitalu/ |
| Mti | kute /kute/ | kêkê /kɛkɛ/ | ekitoi /ekitoi/ | olchani /oltʃani/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | yath /jaθ/ | lchani /ltʃani/ |
| Nyumba | kadi /kadi/ | dâ /da/ | ekal /ekal/ | eng'aji /ɛŋadʒi/ | calli /kalːi/ | ot /ot/ | nkang /ŋkaŋ/ |
| Mbwa | ngoʼlo /ŋoʔlo/ | mbo /mbo/ | ekingok /ekiŋɡok/ | oldia /oldia/ | itzcuintli /itskʷintli/ | guok /ɡuok/ | ldia /ldia/ |
| Paka | lupa /lupa/ | nyao /ɲao/ | ekapa /ekapa/ | paka /paka/ | mizton /miston/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Kula | nyo /ɲo/ | te /te/ | akinyam /akiɲam/ | anya /aɲa/ | tlacua /tɬakʷa/ | chiemo /tʃiemo/ | anya /aɲa/ |
| Kunywa | mwoi /mwoi/ | nyon /ɲon/ | akimat /akimat/ | oŋg /oŋɡ/ | atli /atɬi/ | madho /maðo/ | oŋg /oŋɡ/ |
| Moja | kelo /kelo/ | oko /oko/ | ediopet /ediopet/ | obo /obo/ | ce /se/ | achiel /atʃiel/ | obo /obo/ |
| Mbili | ŋaba /ŋaba/ | ûse /use/ | iarei /iarei/ | aare /aːre/ | ome /ˈome/ | ariyo /arijo/ | aare /aːre/ |
| Habari | gwon /ɡwon/ | bara mo /bara mo/ | yoga /joɡa/ | sopa /sopa/ | nimitzpaca /nimitspaka/ | misawa /misawa/ | sopa /sopa/ |
| Asante | mungari /muŋɡari/ | singila /siŋɡila/ | eyalama /ejalama/ | ashe /aʃe/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | erokamano /erokamano/ | ashe /aʃe/ |
| Nzuri | ru /ru/ | nzöni /nzəni/ | ejok /edʒok/ | sidai /sidai/ | cualli /kʷalːi/ | maber /maber/ | supat /supat/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.