Qašqāyī (قشقایی)
Kiqashqai
Kituruki (Oghuz, South Oghuz)
Kiqashqai (Qašqāyī) ni lugha ya Kituruki ya Oghuz ya Kusini inayozungumzwa na shirikisho la makabila ya Qashqai katika Mkoa wa Fars kusini-kati mwa Iran, ikiwa na idadi kubwa ya wazungumzaji pia huko Bushehr, Kohgiluyeh-Boyer-Ahmad, Isfahan na Khuzestan. Licha ya kutengwa kijiografia na kiini kikuu cha Oghuz (Anatolia, Azabajani, Turkmenistan), kinakaribiana zaidi kinasaba na Kiazerbaijani — kikishiriki upatano wa irabu wa Oghuz, viambishi tamati vya hali vya kuambatanisha, na miisho ya nafsi — badala ya Kituruki. Karne za mawasiliano na Kiajemi na Kilori zimezalisha mikopo mingi ya kileksika ya Kiirani na baadhi ya nakala za kimuundo katika mifumo ya utii wa sentensi (Csató 2005). Watu wa Qashqai bado ni wahamaji kwa sehemu, wakifanya mojawapo ya uhamaji mkubwa zaidi wa msimu wa masafa marefu unaosalia duniani (ilraah) kati ya malisho ya kiangazi katika nyanda za juu za Zagros na makao ya majira ya baridi katika nyanda za chini za kusini. Hakuna othografia sanifu iliyowekwa kanuni; hati ya Kiajemi-Kiarabu hutumika katika machapisho na hati ya Kilatini katika utafiti wa kitaaluma.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiqashqai
Maji
su
/su/
Moto
od
/od/
Jua
gün
/ɟyn/
Mwezi
ay
/aj/
Nyota
ulduz
/ulduz/
Mama
ana
/ana/
Baba
ata
/ata/
Mimi
men
/mæn/
Wewe
sen
/sæn/
Jina
ad
/ad/
Jicho
göz
/ɟøz/
Mkono
el
/el/
Moyo
ürek
/yˈɾæc/
Upendo
sevgi
/sevˈɟi/
Mti
ağaç
/aˈʁatʃ/
Nyumba
ev
/ev/
Mbwa
it
/it/
Paka
pišik
/piˈʃic/
Kula
yemek
/jeˈmæc/
Kunywa
içmek
/itʃˈmæc/
Moja
bir
/biɾ/
Mbili
iki
/iki/
Habari
salam
/saˈlam/
Asante
sağ olun
/sɑːʁ oˈlun/
Nzuri
yaxşı
/jaxˈʃɯ/
Vyanzo
- Csató, Éva Á. (2005) "On copying in Kashkay", in Linguistic Convergence and Areal Diffusion: Case Studies from Iranian, Semitic and Turkic. Routledge, pp. 271-283
- Soper, John (1996) Loan Syntax in Turkic and Iranian. Eurolingua
- Doerfer, Gerhard (1988) Grammatik des Chaladsch. Harrassowitz (comparative South Oghuz reference)
- Glottolog: Qashqa'i
- Ethnologue: qxq
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Turkic (Oghuz, South Oghuz) zinazohusiana
| Maana | Kiqashqai | Kiazerbaijani cha Kusini | Kigagauz | Kikarakhanid | Kiazabajani | Kikumyk | Kikarakalpak |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | su /su/ | سو /su/ | su /su/ | suw /suw/ | su /su/ | сув /suv/ | suw /suw/ |
| Moto | od /od/ | اوْد /od/ | ateş /aˈteʃ/ | ot /ot/ | od /od/ | от /ot/ | ot /ot/ |
| Jua | gün /ɟyn/ | گۆنش /ɡyneʃ/ | güneş /ɟyˈneʃ/ | kün /kyn/ | günəş /ɟynæʃ/ | гюн /ɡyn/ | kún /kyn/ |
| Mwezi | ay /aj/ | آی /aj/ | ay /aj/ | ay /aj/ | ay /ɑj/ | ай /aj/ | ay /aj/ |
| Nyota | ulduz /ulduz/ | اولدوز /ulˈduz/ | yıldız /jɯɫˈdɯz/ | yultuz /jultuz/ | ulduz /ulˈduz/ | юлдуз /julduz/ | juldız /ʒuldɯz/ |
| Mama | ana /ana/ | آنا /ɑnɑ/ | ana /aˈna/ | ana /ana/ | ana /ɑnɑ/ | ана /ana/ | ana /ana/ |
| Baba | ata /ata/ | آتا /ɑtɑ/ | boba /boˈba/ | ata /ata/ | ata /ɑtɑ/ | ата /ata/ | ata /ata/ |
| Mimi | men /mæn/ | من /mæn/ | bän /bæn/ | men /men/ | mən /mæn/ | мен /men/ | men /men/ |
| Wewe | sen /sæn/ | سن /sæn/ | sän /sæn/ | sen /sen/ | sən /sæn/ | сен /sen/ | sen /sen/ |
| Jina | ad /ad/ | آد /ɑd/ | ad /ad/ | at /at/ | ad /ɑd/ | ат /at/ | at /ɑt/ |
| Jicho | göz /ɟøz/ | گؤز /ɡøz/ | göz /ɟøz/ | köz /køz/ | göz /ɟøz/ | гёз /ɡøz/ | kóz /køz/ |
| Mkono | el /el/ | اَل /æl/ | el /el/ | qol /qol/ | əl /æl/ | къол /qol/ | qol /qol/ |
| Moyo | ürek /yˈɾæc/ | اۆرک /yræk/ | üräk /yˈræk/ | yürek /jyrek/ | ürək /yɾæc/ | юрек /jyrek/ | júrek /ʒyɾek/ |
| Upendo | sevgi /sevˈɟi/ | سئوگی /sevɡi/ | sevgi /sevˈɟi/ | sevgü /sevɡy/ | sevgi /sevɟi/ | сюйюв /syjyv/ | muhabbat /muhabbat/ |
| Mti | ağaç /aˈʁatʃ/ | آغاج /ɑɣɑdʒ/ | aaç /aːtʃ/ | ığač /ɯɣatʃ/ | ağac /ɑɣɑdʒ/ | терек /terek/ | ag'ash /aʁaʃ/ |
| Nyumba | ev /ev/ | ائو /ev/ | ev /ev/ | ev /ev/ | ev /ev/ | уьй /yj/ | úy /yj/ |
| Mbwa | it /it/ | ایت /it/ | köpek /køˈpek/ | it /it/ | it /ɪt/ | ит /it/ | iyt /ijt/ |
| Paka | pišik /piˈʃic/ | پیشیک /piʃik/ | kedi /keˈdi/ | piši /piʃi/ | pişik /pɪʃɪc/ | мишик /miʃik/ | pishik /piʃik/ |
| Kula | yemek /jeˈmæc/ | یئمک /jemæk/ | imää /iˈmæː/ | yi- /ji/ | yemək /jemæc/ | ашамакъ /aʃamaq/ | jew /ʒew/ |
| Kunywa | içmek /itʃˈmæc/ | ایچمک /itʃmæk/ | içmää /itʃˈmæː/ | ič- /itʃ/ | içmək /ɪtʃmæc/ | ичмек /itʃmek/ | ishiw /iʃiw/ |
| Moja | bir /biɾ/ | بیر /bir/ | bir /bir/ | bir /bir/ | bir /bɪɾ/ | бир /bir/ | bir /biɾ/ |
| Mbili | iki /iki/ | ایکی /iˈci/ | iki /iˈki/ | iki /iki/ | iki /iˈci/ | эки /eki/ | eki /eki/ |
| Habari | salam /saˈlam/ | سلام /sælam/ | selam /seˈlam/ | salām /salaːm/ | salam /sɑlɑm/ | ассаламу алейкум /asːalamu alejkum/ | salam /salam/ |
| Asante | sağ olun /sɑːʁ oˈlun/ | ساغ اول /saɣ ol/ | saa ol /saː ol/ | tabug /tabuɡ/ | təşəkkür /tæʃecːyɾ/ | савбол /savbol/ | rahmet /ɾaχmet/ |
| Nzuri | yaxşı /jaxˈʃɯ/ | یاخشی /jaxʃɯ/ | ii /iː/ | yaqšı /jaqʃɯ/ | yaxşı /jɑxʃɯ/ | яхшы /jaχʃə/ | jaqsi /ʒaqsɯ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.