𐡀𐡓𐡌𐡉𐡀
Kiaramu cha Kale
Kiafro-Asia (Northwest Semitic, Aramaic) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Kiaramu cha Kale ni hatua ya kwanza kabisa iliyothibitishwa ya lugha ya Kiaramu (takriban 900–700 KK), inayojulikana kutokana na maandishi makubwa ya kumbukumbu ya falme za Kiaramu nchini Syria na Mesopotamia ya Juu — yaliyo maarufu zaidi ni mnara wa Tel Dan (unaotaja "Nyumba ya Daudi"), mikataba ya Sefire, na maandishi ya Hadad na Panamuwa ya Sam'al. Kinahifadhi sifa za kale za Kisemiti cha Kaskazini-Magharibi zilizopotea baadaye katika Kiaramu cha Kifalme, ikiwa ni pamoja na mabaki ya utamkaji wa irabu wa kauli ya kutendwa wa ndani na orodha ya konsonanti ambayo bado haijapunguzwa. Kikiandikwa kwa alfabeti iliyotokana na Kifoinike, Kiaramu cha Kale kilikuwa babu wa kila aina ya Kiaramu iliyofuata na, kupitia hati ya ofisi ya Kiaramu cha Kifalme, babu wa mifumo ya uandishi ya Kiebrania, Kisiria, Kiarabu, Kimongolia na Kimanchu.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiaramu cha Kale
Maji
מין
/majin/
Moto
נור
/nuːr/
Jua
שמש
/ʃamʃ/
Mwezi
שהר
/sahr/
Nyota
כוכב
/kawkab/
Mama
אמ
/ʔem/
Baba
אב
/ʔab/
Mimi
אנה
/ʔanaː/
Wewe
אנת
/ʔantaː/
Jina
שם
/ʃum/
Jicho
עין
/ʕajn/
Mkono
יד
/jad/
Moyo
לב
/leb/
Upendo
רחם
/raħem/
Mti
עץ
/ʕeːsˤ/
Nyumba
בית
/beːt/
Mbwa
כלב
/kalb/
Paka
—
/—/
Kula
אכל
/ʔakal/
Kunywa
שתה
/ʃataː/
Moja
חד
/ħad/
Mbili
תרין
/treːn/
Habari
שלם
/ʃəlaːm/
Asante
—
/—/
Nzuri
טב
/tˤab/
Vyanzo
- Folmer, M. L. (1995). The Aramaic Language of the Achaemenid Period: A Study in Linguistic Variation. Peeters.
- Gzella, H. (2015). A Cultural History of Aramaic: From the Beginnings to the Advent of Islam. Brill.
- Fitzmyer, J. A. (1995). The Aramaic Inscriptions of Sefire. Biblical Institute Press.
- Glottolog: Old Aramaic (up to 700 BCE)
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Afro-Asiatic (Northwest Semitic, Aramaic) zinazohusiana
| Maana | Kiaramu cha Kale | Kipuniki | Kifoinike | Kisaba | Kiugarit | Kiarabu cha Qur'ani | Kiarabu cha Urduni |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | מין /majin/ | 𐤌𐤉𐤌 /majim/ | 𐤌𐤌 /meːm/ | 𐩣𐩥 /maw/ | 𐎎𐎊 /maju/ | ماء /maːʔ/ | ماي /maːj/ |
| Moto | נור /nuːr/ | 𐤀𐤔 /ʔeʃ/ | 𐤀𐤔 /ʔeʃ/ | 𐩱𐩪 /ʔas/ | 𐎛𐎌𐎚 /ʔiʃt/ | نار /naːr/ | نار /naːɾ/ |
| Jua | שמש /ʃamʃ/ | 𐤔𐤌𐤔 /ʃameʃ/ | 𐤔𐤌𐤔 /ʃameʃ/ | 𐩦𐩣𐩪 /ʃams/ | 𐎌𐎔𐎌 /ʃapʃ/ | شمس /ʃams/ | شمس /ʃams/ |
| Mwezi | שהר /sahr/ | 𐤉𐤓𐤇 /jeraħ/ | 𐤉𐤓𐤇 /jaræħ/ | 𐩥𐩧𐩭 /warχ/ | 𐎊𐎗𐎈 /jaːriχ/ | قمر /qamar/ | قمر /ɡamar/ |
| Nyota | כוכב /kawkab/ | 𐤊𐤊𐤁 /koːkab/ | 𐤊𐤊𐤁 /koːkab/ | 𐩫𐩨𐩫𐩨 /kabkab/ | 𐎋𐎁𐎋𐎁 /kabkabu/ | نجم /nadʒm/ | نجمة /nadʒme/ |
| Mama | אמ /ʔem/ | 𐤀𐤌 /ʔem/ | 𐤀𐤌 /ʔem/ | 𐩱𐩣 /ʔumm/ | 𐎜𐎎 /ʔumm/ | أم /ʔumm/ | أم /ʔumː/ |
| Baba | אב /ʔab/ | 𐤀𐤁 /ʔav/ | 𐤀𐤁 /ʔab/ | 𐩱𐩨 /ʔab/ | 𐎜𐎁 /ʔabu/ | أب /ʔab/ | أب /ʔabː/ |
| Mimi | אנה /ʔanaː/ | 𐤀𐤍𐤊 /ʔanoːk/ | 𐤀𐤍𐤊 /ʔanoːkiː/ | 𐩱𐩬 /ʔana/ | 𐎀𐎐𐎋 /ʔanaːku/ | أنا /ʔanaː/ | أنا /ʔana/ |
| Wewe | אנת /ʔantaː/ | 𐤀𐤕 /ʔatta/ | 𐤀𐤕 /ʔatta/ | 𐩱𐩬𐩩 /ʔanta/ | 𐎀𐎚 /ʔatta/ | أنتَ /ʔanta/ | إنت /ʔinta/ |
| Jina | שם /ʃum/ | 𐤔𐤌 /ʃem/ | 𐤔𐤌 /ʃem/ | 𐩪𐩣 /sim/ | 𐎌𐎎 /ʃumu/ | اسم /ism/ | اسم /ʔism/ |
| Jicho | עין /ʕajn/ | 𐤏𐤍 /ʕajin/ | 𐤏𐤍 /ʕajin/ | 𐩲𐩺𐩬 /ʕajn/ | 𐎓𐎐 /ʕajnu/ | عين /ʕajn/ | عين /ʕeːn/ |
| Mkono | יד /jad/ | 𐤉𐤃 /jad/ | 𐤉𐤃 /jad/ | 𐩺𐩵 /jad/ | 𐎊𐎄 /jadu/ | يد /jad/ | يد /jad/ |
| Moyo | לב /leb/ | 𐤋𐤁 /lib/ | 𐤋𐤁 /lib/ | 𐩡𐩨 /lubb/ | 𐎍𐎁 /libbu/ | قلب /qalb/ | قلب /ɡalb/ |
| Upendo | רחם /raħem/ | 𐤀𐤇𐤁 /ʔaheb/ | 𐤀𐤇𐤁 /ʔaheb/ | 𐩥𐩵𐩵 /wadda/ | 𐎜𐎈𐎁 /ʔaːhab/ | حب /ħubb/ | حب /ħab/ |
| Mti | עץ /ʕeːsˤ/ | 𐤏𐤑 /ʕesˤ/ | 𐤏𐤑 /ʕesˤ/ | 𐩲𐩳 /ʕaːð/ | 𐎓𐎕 /ʕasˤu/ | شجرة /ʃadʒara/ | شجرة /ʃaʒaɾa/ |
| Nyumba | בית /beːt/ | 𐤁𐤕 /bajit/ | 𐤁𐤕 /bajit/ | 𐩨𐩺𐩩 /bajt/ | 𐎁𐎚 /bajtu/ | بيت /bajt/ | بيت /beːt/ |
| Mbwa | כלב /kalb/ | 𐤊𐤋𐤁 /kalb/ | 𐤊𐤋𐤁 /kalb/ | 𐩫𐩡𐩨 /kalb/ | 𐎋𐎍𐎁 /kalbu/ | كلب /kalb/ | كلب /kalb/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | 𐤔𐤍𐤓 /ʃunaːr/ | — /—/ | — /—/ | قط /qitˤtˤ/ | قطّة /ɡɪtːa/ |
| Kula | אכל /ʔakal/ | 𐤀𐤊𐤋 /ʔakal/ | 𐤀𐤊𐤋 /ʔakal/ | 𐩱𐩫𐩡 /ʔakal/ | 𐎍𐎈𐎎 /laħam/ | أكل /ʔakala/ | أكل /ʔakal/ |
| Kunywa | שתה /ʃataː/ | 𐤔𐤕 /ʃat/ | 𐤔𐤕 /ʃat/ | 𐩪𐩩𐩺 /ʃataja/ | 𐎌𐎚𐎊 /ʃataju/ | شرب /ʃariba/ | شرب /ʃaɾab/ |
| Moja | חד /ħad/ | 𐤀𐤇𐤃 /ʔeħad/ | 𐤀𐤇𐤃 /ʔeħad/ | 𐩱𐩢𐩵 /ʔaħad/ | 𐎀𐎈𐎄 /ʔaːħadu/ | واحد /waːħid/ | واحد /waːħid/ |
| Mbili | תרין /treːn/ | 𐤔𐤍𐤌 /ʃnem/ | 𐤔𐤍𐤌 /ʃnem/ | 𐩻𐩬𐩺 /θanay/ | 𐎘𐎐 /θnaː/ | اثنان /iθnaːn/ | اثنين /tneːn/ |
| Habari | שלם /ʃəlaːm/ | 𐤔𐤋𐤌 /ʃalom/ | 𐤔𐤋𐤌 /ʃalom/ | 𐩪𐩡𐩣 /salaːm/ | 𐎌𐎍𐎎 /ʃalaːmu/ | السلام عليكم /as.salaːmu ʕalajkum/ | كيف حالك /kɪf ħaːlak/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 𐩢𐩣𐩵 /ħamad/ | — /—/ | الحمد لله /al.ħamdu lillaːh/ | شكراً /ʃukran/ |
| Nzuri | טב /tˤab/ | 𐤈𐤁 /tˤob/ | 𐤈𐤁 /tˤob/ | 𐩷𐩨 /tˤajjib/ | 𐎉𐎁 /tˤaːbu/ | طيب /tˤajjib/ | كويّس /kuweːs/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.