Lumasaaba
Kimasaaba
Atlantiki-Kongo (Kibantu, Masaba-Luhya)
Kimasaaba (Lumasaaba; ISO 639-3: myx), kinachojulikana pia kama Kigisu au Kilugisu, ni lugha ya Kibantu inayozungumzwa na jamii za Bamasaaba au Bagisu kwenye miteremko ya magharibi na kusini ya Mlima Elgon mashariki mwa Uganda na Kenya jirani. Kina uhusiano wa karibu na Kibukusu na lugha nyingine zinazowekwa pamoja kama Kiluhya, lakini Kimasaaba kinatambuliwa kivyake na hakipaswi kuitwa tu kwa msimbo wa makrolugha wa Kiluhya. Kama lugha nyingine za Kibantu, kina mfumo wa ngeli za nomino ambao upatanisho wake huonekana kwenye vivumishi na vipengele vingine vya sarufi. Kina toni na ni ambatani, kwa kawaida hutumia mpangilio kiima–kitenzi–yambwa, na huunda maumbo changamano ya vitenzi yanayoonyesha washiriki, njeo, mtazamo na kategoria zinazohusiana. Kimasaaba huandikwa kwa tahajia ya Kilatini na hutumiwa katika utangazaji, makanisa, fasihi ya eneo na baadhi ya elimu; hakina hadhi rasmi ya kitaifa, huku wazungumzaji wa lugha nyingi wakitumia pia Kiingereza, Kiswahili, Kiluganda au lugha jirani kulingana na mazingira.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimasaaba
Maji
kamaatsi
/kamaːtsi/
Moto
kamulilo
/kamulilo/
Jua
suuba
/suːba/
Mwezi
umweesi
/umweːsi/
Nyota
kumunyeenye
/kumuɲeːɲe/
Mama
mayi
/maji/
Baba
papa
/papa/
Mimi
ise
/ise/
Wewe
iwe
/iwe/
Jina
lisiina
/lisiːna/
Jicho
liiso
/liːso/
Mkono
kumukhono
/kumukʰono/
Moyo
umwoyo
/umwojo/
Upendo
khusima
/kʰusima/
Mti
kumusaala
/kumusaːla/
Nyumba
nzu
/nzu/
Mbwa
imbwa
/imbwa/
Paka
paka
/paka/
Kula
khulya
/kʰuʎa/
Kunywa
khunywa
/kʰuɲwa/
Moja
mulala
/mulala/
Mbili
babili
/βaβili/
Habari
mulembe
/mulembe/
Asante
ole nise
/ole nise/
Nzuri
kalayi
/kalaji/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Masaba-Luhya) zinazohusiana
| Maana | Kimasaaba | Kibukusu | Kiluhya | Kinyaturu | Kinyankole | Kitonga (Zambia) | Kisangu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kamaatsi /kamaːtsi/ | kamatsi /kamatsi/ | amatsi /amatsi/ | maazi /maːzi/ | amaizi /amaizi/ | meenda /meːnda/ | ameenzi /ameːnzi/ |
| Moto | kamulilo /kamulilo/ | kamulilo /kamulilo/ | omuliro /omuliro/ | moto /moto/ | omuriro /omuriro/ | mulilo /mulilo/ | umoto /umoto/ |
| Jua | suuba /suːba/ | liuba /liuba/ | liuba /liuba/ | nzua /nzua/ | izooba /izoːba/ | zuba /zuba/ | liluga /liluɡa/ |
| Mwezi | umweesi /umweːsi/ | kumwesi /kumwesi/ | omwesi /omwesi/ | umweri /umweɾi/ | omwezi /omwezi/ | mwezi /mwezi/ | umwesi /umwesi/ |
| Nyota | kumunyeenye /kumuɲeːɲe/ | kumunyeenye /kumuɲeːɲe/ | eng'ining'ini /eŋiniŋini/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ | enyonyoozi /eɲoɲoːzi/ | nyenyezi /ɲeˈɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Mama | mayi /maji/ | mayi /maji/ | mayi /maji/ | mama /mama/ | maawe /maːwe/ | bama /bama/ | mama /mama/ |
| Baba | papa /papa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | tata /tata/ | tata /tata/ | bataata /bataːta/ | baba /baba/ |
| Mimi | ise /ise/ | ese /ese/ | ese /ese/ | une /une/ | nyowe /ɲowe/ | ime /ime/ | une /une/ |
| Wewe | iwe /iwe/ | ewe /ewe/ | ewe /ewe/ | uwe /uwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | uwe /uwe/ |
| Jina | lisiina /lisiːna/ | lisina /lisiːna/ | elira /elira/ | izina /izina/ | eiziina /eiziːna/ | izina /iˈziːna/ | litawa /litawa/ |
| Jicho | liiso /liːso/ | liiso /liːso/ | liiso /liːso/ | iriiso /iɾiːso/ | eriiso /eriːso/ | liso /liso/ | iliho /iliho/ |
| Mkono | kumukhono /kumukʰono/ | kumukhono /kumukʰono/ | omukhono /omukʰono/ | ukuboko /ukuboko/ | omukono /omukono/ | kuboko /kuboko/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Moyo | umwoyo /umwojo/ | kumwoyo /kumwojo/ | omwoyo /omwojo/ | umutima /umutima/ | omutima /omutima/ | moyo /mojo/ | umutima /umutima/ |
| Upendo | khusima /kʰusima/ | busiani /busiani/ | obuyanzi /obujanzi/ | butogwa /butoɡwa/ | rukundo /rukundo/ | luyando /lujando/ | ulungu /uluŋɡu/ |
| Mti | kumusaala /kumusaːla/ | kumusaala /kumusaːla/ | omusala /omusala/ | umuti /umuti/ | omuti /omuti/ | cisamu /tʃisamu/ | umuti /umuti/ |
| Nyumba | nzu /nzu/ | enju /endʒu/ | enzu /enzu/ | nyumba /ɲumba/ | enju /endʒu/ | ng'anda /ŋanda/ | inyumba /iɲumba/ |
| Mbwa | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | embwa /embwa/ | muvwa /muvwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | paka /paka/ | enyawu /eɲawu/ | lipusi /lipusi/ | paka /paka/ | kapa /kapa/ | kaaze /kaːze/ | paka /paka/ |
| Kula | khulya /kʰuʎa/ | khulya /kʰuʎa/ | khulia /kʰulia/ | kuria /kuɾia/ | kurya /kurja/ | kulya /kulja/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | khunywa /kʰuɲwa/ | khunywa /kʰuɲwa/ | khunywa /kʰuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ |
| Moja | mulala /mulala/ | ndala /ndala/ | ndala /ndala/ | umwe /umwe/ | emwe /emwe/ | -mwi /mwi/ | imo /imo/ |
| Mbili | babili /βaβili/ | babili /βaβili/ | tsibili /tsiβili/ | aviri /aβiri/ | ibiri /iβiri/ | -bili /bili/ | avili /aβili/ |
| Habari | mulembe /mulembe/ | mulembe /mulembe/ | mulembe /mulembe/ | mbukire /mbukiɾe/ | agandi /aɡandi/ | mwabuka buti /mwabuka buti/ | mbasala /mbasala/ |
| Asante | ole nise /ole nise/ | orio /orio/ | orio /orio/ | asante /aˈsante/ | webare /webare/ | twalumba /twalumba/ | nashukulu /naʃukulu/ |
| Nzuri | kalayi /kalaji/ | kalayi /kalaji/ | malayi /malaji/ | kihi /kihi/ | kirungi /kiruŋɡi/ | kabotu /kabotu/ | kwifwa /kwifwa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.