Kanien'kéha
Kimohawk
Iroquoian (Northern)
Kimohawk (Kanienʼkéha) ni lugha kubwa zaidi ya familia ya Iroquois iliyo hai; eneo la wazungumzaji asili ni Bonde la Mohawk. Lina polysynthesis ya juu sana na fonimu 11 tu (kati yake 6 ni konsonanti). Juhudi za ufufuzi zinaendelea kwa nguvu katika jumuiya za Akwesasne na Kahnawake.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kimohawk
Maji
ohnekanos
/ohnekanos/
Moto
o'kara
/oʔkara/
Jua
karahkwa
/karahkwa/
Mwezi
ahsonthenhne
/ahsontʰenhne/
Mama
iste
/iste/
Baba
ranihá
/raniha/
Kula
kekhwa
/kekʰwa/
Kunywa
kahnek
/kahnek/
Upendo
aknoronhkwa
/aknoronhkʷa/
Moyo
awèrià
/awɛriã/
Mti
okwire
/okʷire/
Nyumba
kanonhsa
/kanonhsa/
Mbwa
érhar
/erhar/
Paka
takós
/takos/
Mkono
o'nentsha
/oʔnentsha/
Jicho
kakahre
/kakahre/
Habari
she:kon
/ʃeːkon/
Asante
niáwen
/niawen/
Moja
enska
/enska/
Nzuri
ió
/jo/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Iroquoian (Northern) zinazohusiana
| Maana | Kimohawk | Cayuga | Onondaga | Interlingua | Kijava cha kale (Kawi) | Kipuyuma | Kicora |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ohnekanos /ohnekanos/ | ohnekanos /ohnekanos/ | ohnekano:s /ohnekanoːs/ | aqua /akwa/ | ꦮꦫꦶꦃ /warih/ | enay /enai/ | hapɨn /hapɨn/ |
| Moto | o'kara /oʔkara/ | ojistaʼ /odʒistaʔ/ | oji:staʼ /odʒiːstaʔ/ | foco /fɔko/ | ꦄꦒ꧀ꦤꦶ /aɡni/ | apuy /apui/ | ta'ai /taʔai/ |
| Jua | karahkwa /karahkwa/ | gaehkwa /ɡaehkwa/ | gaeh'kwa /ɡaehʔkwa/ | sol /sɔl/ | ꦱꦸꦂꦪ /suɾja/ | kadaw /kadaw/ | tahaapuá /tahaːpwa/ |
| Mwezi | ahsonthenhne /ahsontʰenhne/ | sǫi:ya /sõːja/ | gaeh'kwa enitha /ɡaehʔkwa enitha/ | luna /luna/ | ꦕꦤ꧀ꦢꦿ /tʃandra/ | kuwalan /kuwalan/ | mɨhka /mɨhka/ |
| Mama | iste /iste/ | agniha /aɡniha/ | ekno:ha' /eknoːhaʔ/ | matre /matre/ | ꦆꦧꦸ /ibu/ | ina /ina/ | naana /naːna/ |
| Baba | ranihá /raniha/ | hagʼniha /haɡʔniha/ | hak'no:ha' /hakʔnoːhaʔ/ | patre /patre/ | ꦫꦩ /rama/ | ama /ama/ | hahuá /hahwa/ |
| Kula | kekhwa /kekʰwa/ | gekho /ɡekʰo/ | ekho:ne' /ekʰoːneʔ/ | manducar /mandukar/ | ꦄꦩꦔꦤ꧀ /amaŋan/ | kuman /kuman/ | kuá /kwa/ |
| Kunywa | kahnek /kahnek/ | gehnegira /ɡehneɡira/ | ehnega:i'ron /ehneɡaːiʔron/ | biber /biber/ | ꦄꦩꦶꦤꦸꦩ꧀ /aminum/ | enpa /enpa/ | hi'i /hiʔi/ |
| Upendo | aknoronhkwa /aknoronhkʷa/ | gaihwiyu /ɡaihwiju/ | gaonihsdá:wę /ɡaonihsdaːwɛ̃/ | amor /amor/ | ꦱꦶꦃ /sih/ | ulaw /ulaw/ | ka'na /kaʔna/ |
| Moyo | awèrià /awɛriã/ | awéri /aweri/ | awé:ri /aweːri/ | corde /kɔrde/ | ꦲꦠꦶ /hati/ | kalumetan /kalumetan/ | hɨurí /hɨuri/ |
| Mti | okwire /okʷire/ | gaentaʼ /ɡaentaʔ/ | ga:enda' /ɡaːendaʔ/ | arbore /arbore/ | ꦏꦪꦸ /kaju/ | kawi /kawi/ | kɨré /kɨre/ |
| Nyumba | kanonhsa /kanonhsa/ | ganǫhsoot /ɡanõhsoːt/ | ganǫhsoht /ɡanõhsoht/ | casa /kasa/ | ꦈꦩꦃ /umah/ | ruma /ɾuma/ | kíh /kih/ |
| Mbwa | érhar /erhar/ | shǫkáos /ʃõkaos/ | só:wa:s /soːwaːs/ | can /kan/ | ꦄꦱꦸ /asu/ | suwan /suwan/ | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ |
| Paka | takós /takos/ | ditshokwáʔ /ditʃokwaʔ/ | takó:s /takoːs/ | catto /katto/ | ꦩꦺꦴꦁ /moŋ/ | kating /katiŋ/ | mistú /mistu/ |
| Mkono | o'nentsha /oʔnentsha/ | onénǫhsa /onenõhsa/ | onénǫhsa' /onenõhsaʔ/ | mano /mano/ | ꦠꦔꦤ꧀ /taŋan/ | lima /lima/ | mam /mam/ |
| Jicho | kakahre /kakahre/ | oga:t /oɡaːt/ | oga:tha' /oɡaːtʰaʔ/ | oculo /okulo/ | ꦩꦠ /mata/ | mata /mata/ | húi /hwi/ |
| Habari | she:kon /ʃeːkon/ | sgë:nǫʼ /skẽːnõʔ/ | sgë:nǫʼ /skẽːnõʔ/ | salute /salute/ | ꦫꦲꦪꦸ /rahaju/ | marayas /maɾajas/ | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ |
| Asante | niáwen /niawen/ | niáwę /niawɛ̃/ | nya:wę' /njaːwɛ̃ʔ/ | gratias /ɡratias/ | ꦤꦸꦮꦸꦤ꧀ /nuwun/ | kasapakan /kasapakan/ | atsipiraá /atsipiraː/ |
| Moja | enska /enska/ | skat /skat/ | ska:t /skaːt/ | un /un/ | ꦌꦏ /eka/ | sa /sa/ | cei /tsei/ |
| Nzuri | ió /jo/ | oyanre /ojanre/ | oyá:nre /ojaːnre/ | bon /bon/ | ꦲꦪꦸ /haju/ | mauruway /mauɾuwai/ | huá'i /hwaʔi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.