Kanien'kéha
Kimohawk
Kiirokoi (kaskazini)
Kimohawk (Kanien'kéha) ni miongoni mwa lugha kubwa zaidi za Kiiroquois zilizosalia, yenye asili katika Bonde la Mohawk. Ni lugha yenye mwambatano mkubwa wa mofimu, na ina hazina ndogo kiasi ya sauti, takribani fonimu 15 hadi 16, zikiwemo konsonanti kama kumi. Juhudi thabiti za kufufua lugha zinaendelea Akwesasne na Kahnawake.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimohawk
Maji
ohnekanos
/ohnekanos/
Moto
otsénhaʼ
/odzʌ̃haʔ/
Jua
karahkwa
/karahkwa/
Mwezi
ehníta
/ehˈniːta/
Nyota
otsistohkwaʔ
/otsistohkwaʔ/
Mama
isté:ha
/isteːha/
Baba
ranihá
/raniha/
Mimi
í:'i
/íːʔi/
Wewe
í:se'
/íːseʔ/
Jina
ohsennaʔ
/ohsennaʔ/
Jicho
kakahre
/kakahre/
Mkono
o'nentsha
/oʔnentsha/
Moyo
awèrià
/awɛriã/
Upendo
aknoronhkwa
/aknoronhkʷa/
Mti
okwire
/okʷire/
Nyumba
kanonhsa
/kanonhsa/
Mbwa
érhar
/erhar/
Paka
takós
/takos/
Kula
kekhwa
/kekʰwa/
Kunywa
kahnek
/kahnek/
Moja
enska
/enska/
Mbili
tékeni
/teːɡeni/
Habari
she:kon
/ʃeːkon/
Asante
niáwen
/niawen/
Nzuri
ioiánere
/jojánere/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Iroquoian (Northern) zinazohusiana
| Maana | Kimohawk | Cayuga | Onondaga | Kieida | Tuscarora | Kicora | Kiyao |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ohnekanos /ohnekanos/ | ohnekanos /ohnekanos/ | ohnekano:s /ohnekanoːs/ | otiʔkwah /otiʔkwah/ | awę: /awɛ̃ː/ | hapɨn /hapɨn/ | mesi /mesi/ |
| Moto | otsénhaʼ /odzʌ̃haʔ/ | ojistaʼ /odʒistaʔ/ | oji:staʼ /odʒiːstaʔ/ | onaʔ /onaʔ/ | ujihst /udʒihst/ | ta'ai /taʔai/ | moto /moto/ |
| Jua | karahkwa /karahkwa/ | gaehkwa /ɡaehkwa/ | gaeh'kwa /ɡaehʔkwa/ | karahkwah /karahkwah/ | hęhts /hɛ̃hts/ | tahaapuá /tahaːpwa/ | lyuwa /ʎuwa/ |
| Mwezi | ehníta /ehˈniːta/ | sǫi:ya /sõːja/ | gaeh'kwa enitha /ɡaehʔkwa enitha/ | tsikʌ /tsikʌ/ | hęhts uri:węh /hɛ̃hts uɾiːwɛ̃h/ | mɨhka /mɨhka/ | mwesi /mwesi/ |
| Nyota | otsistohkwaʔ /otsistohkwaʔ/ | otsihsdaʔ /otsihsdaʔ/ | otsistoʼgwaʼ /odʒistoʔɡwaʔ/ | otsistohkwaʼ /odʒistohkwaʔ/ | utsíhstaʔ /utsíhstaʔ/ | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | ndondwa /ndondwa/ |
| Mama | isté:ha /isteːha/ | agniha /aɡniha/ | ekno:ha' /eknoːhaʔ/ | aknulha /aknulha/ | raknų:hak /ɾaknũːhak/ | naana /naːna/ | amao /amaː/ |
| Baba | ranihá /raniha/ | ha'nih /haʔnih/ | hak'no:ha' /hakʔnoːhaʔ/ | haʔnih /haʔnih/ | rakhnih /ɾakhnih/ | hahuá /hahwa/ | atati /atati/ |
| Mimi | í:'i /íːʔi/ | iːʔ /iːʔ/ | iʼ /iʔ/ | iʔí /iˈʔi/ | íːʔ /iːʔ/ | neʼu /ˈneʔu/ | une /une/ |
| Wewe | í:se' /íːseʔ/ | iːs /iːs/ | íseʼ /iseʔ/ | isé /iˈse/ | íːsaʔ /iːsaʔ/ | aʼu /ˈaʔu/ | mmwe /mːwe/ |
| Jina | ohsennaʔ /ohsennaʔ/ | ohsęːnaʔ /ohsẽːnaʔ/ | yaʼts /jaʔts/ | yukyáts /juˈɡjats/ | utsheːnaʔ /utsʰeːnaʔ/ | yeuwa /ˈjeuwa/ | lina /lina/ |
| Jicho | kakahre /kakahre/ | oga:t /oɡaːt/ | oga:tha' /oɡaːtʰaʔ/ | oʔloh /oʔloh/ | ka:tæk /kaːtæk/ | húi /hwi/ | liso /liso/ |
| Mkono | o'nentsha /oʔnentsha/ | onénǫhsa /onenõhsa/ | onénǫhsa' /onenõhsaʔ/ | okaʔ /okaʔ/ | kéhskweh /kehskweh/ | mam /mam/ | ngaila /ŋɡaila/ |
| Moyo | awèrià /awɛriã/ | awéri /aweri/ | awé:ri /aweːri/ | oianeh /oianeh/ | kęhsa' /kɛ̃hsaʔ/ | hɨurí /hɨuri/ | mtima /mtima/ |
| Upendo | aknoronhkwa /aknoronhkʷa/ | gaihwiyu /ɡaihwiju/ | gaonihsdá:wę /ɡaonihsdaːwɛ̃/ | — /—/ | krunyę:tas /kɾuɲɛ̃ːtas/ | ka'na /kaʔna/ | chikondi /tʃikondi/ |
| Mti | okwire /okʷire/ | gaentaʼ /ɡaentaʔ/ | ga:enda' /ɡaːendaʔ/ | oyʌte /ojʌte/ | nyęt /ɲɛ̃t/ | kɨré /kɨre/ | mtela /mtela/ |
| Nyumba | kanonhsa /kanonhsa/ | ganǫhsoot /ɡanõhsoːt/ | ganǫhsoht /ɡanõhsoht/ | kanúhsote /kanuhsote/ | kanéhse'ę /kanehseʔɛ̃/ | kíh /kih/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | érhar /erhar/ | shǫkáos /ʃõkaos/ | só:wa:s /soːwaːs/ | é:lhal /ˈeːlhal/ | čerʼ /tʃeɾʔ/ | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | takós /takos/ | ditshokwáʔ /ditʃokwaʔ/ | takó:s /takoːs/ | taks /taks/ | takʼo:s /takʔoːs/ | mistú /mistu/ | paka /paka/ |
| Kula | kekhwa /kekʰwa/ | gekho /ɡekʰo/ | ekho:ne' /ekʰoːneʔ/ | ohkaʔ /ohkaʔ/ | kré:nuʼ /kɾeːnuʔ/ | kuá /kwa/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | kahnek /kahnek/ | gehnegira /ɡehneɡira/ | ehnega:i'ron /ehneɡaːiʔron/ | ohwisaʔ /ohwisaʔ/ | kré:hwiʼ /kɾeːhwiʔ/ | hi'i /hiʔi/ | kumwa /kumwa/ |
| Moja | enska /enska/ | skat /skat/ | ska:t /skaːt/ | skaʔkoh /skaʔkoh/ | ę:cæ /ɛ̃ːtsæ/ | cei /tsei/ | mo /mo/ |
| Mbili | tékeni /teːɡeni/ | téknih /ˈteknih/ | tékni /teɡni/ | tékeni /ˈtekeni/ | néʔkti /neʔkti/ | huapoa /waˈpoa/ | iŵili /iβili/ |
| Habari | she:kon /ʃeːkon/ | sgë:nǫʼ /skẽːnõʔ/ | sgë:nǫʼ /skẽːnõʔ/ | — /—/ | skę:nu /skɛ̃ːnu/ | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ | salama /salama/ |
| Asante | niáwen /niawen/ | niáwę /niawɛ̃/ | nya:wę' /njaːwɛ̃ʔ/ | — /—/ | nyaʼwę: /ɲaʔwɛ̃ː/ | atsipiraá /atsipiraː/ | nakwete /nakwete/ |
| Nzuri | ioiánere /jojánere/ | oyanre /ojanre/ | oyá:nre /ojaːnre/ | kaʔuh /kaʔuh/ | unę:tsweht /unɛ̃ːtsweht/ | huá'i /hwaʔi/ | chechete /tʃetʃete/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.