Dholuo
Kiluo
Nilo-Sahara (Western Nilotic)
Kiluo (Dholuo) ni lugha ya Waluo wanaoishi kandokando ya Ziwa Victoria, kabila la nne kwa ukubwa nchini Kenya (baada ya Wakikuyu, Waluhya na Wakalenjin), lenye wazungumzaji wapatao milioni 4 magharibi mwa Kenya (Nyanza) na kaskazini-magharibi mwa Tanzania (Mara). Ni sehemu ya tawi la Kiniloti cha Magharibi katika familia ya lugha za Nilo-Sahara, na inahusiana na Kiacholi, Kilango, Kialur pamoja na lugha za Kiluo za Sudan Kusini (Anyuak, Shilluk). Ina toni, upatanifu wa irabu unaotegemea ATR (mzizi wa ulimi kusogezwa mbele), na tofauti ya nne ya hali timilifu/isiyo timilifu ambayo si ya kawaida miongoni mwa lugha za Nilo-Sahara. Wazungumzaji maarufu wa Kiluo ni pamoja na Rais wa Marekani Barack Obama (familia ya baba yake) na kiongozi wa upinzani wa Kenya Raila Odinga.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiluo
Maji
pi
/pi/
Moto
mach
/matʃ/
Jua
chieng'
/tʃieŋ/
Mwezi
dwe
/dwe/
Nyota
sulwe
/sulwe/
Mama
mama
/mama/
Baba
baba
/baba/
Mimi
an
/an/
Wewe
in
/in/
Jina
nying
/ɲiŋ/
Jicho
wang'
/waŋ/
Mkono
lwedo
/lwedo/
Moyo
chuny
/tʃuɲ/
Upendo
hera
/hera/
Mti
yath
/jaθ/
Nyumba
ot
/ot/
Mbwa
guok
/ɡuok/
Paka
paka
/paka/
Kula
chiemo
/tʃiemo/
Kunywa
madho
/maðo/
Moja
achiel
/atʃiel/
Mbili
ariyo
/arijo/
Habari
misawa
/misawa/
Asante
erokamano
/erokamano/
Nzuri
maber
/maber/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Nilo-Saharan (Western Nilotic) zinazohusiana
| Maana | Kiluo | Kiacholi | Kilango | Kianuak | Kinuer | Shimaore | Kimakonde |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | pi /pi/ | pii /piː/ | pii /piː/ | pii /piː/ | pi /pi/ | maji /maji/ | mashi /maʃi/ |
| Moto | mach /matʃ/ | mac /matʃ/ | mac /matʃ/ | mac /matʃ/ | mäc /mɛtʃ/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Jua | chieng' /tʃieŋ/ | ceng /tʃeŋ/ | ceŋ /tʃeŋ/ | ceeŋ /tʃeːŋ/ | caŋ /tʃaŋ/ | jua /dʒua/ | lyuva /ʎuβa/ |
| Mwezi | dwe /dwe/ | dwe /dwe/ | dwe /dwe/ | dwee /dweː/ | pay /paj/ | mwezi /mwezi/ | mwedi /mwedi/ |
| Nyota | sulwe /sulwe/ | lakalatwe /lakalatwe/ | lakalatwe /lakalatwe/ | lɛɛr /lɛːr/ | räl /ral/ | nyota /ɲota/ | ntondwa /ntondwa/ |
| Mama | mama /mama/ | mego /meɡo/ | mego /meɡo/ | min /min/ | maar /maːr/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Baba | baba /baba/ | baba /baba/ | papo /papo/ | waad /waːd/ | gwaar /ɡwaːr/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| Mimi | an /an/ | an /an/ | an /an/ | än /an/ | ɣän /ɣan/ | wami /wami/ | une /une/ |
| Wewe | in /in/ | in /in/ | yin /jin/ | in /in/ | jin /jin/ | wawe /wawe/ | uve /uve/ |
| Jina | nying /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | nyiŋ /ɲiŋ/ | ciot /tɕɔːt/ | dzina /dzina/ | lina /lina/ |
| Jicho | wang' /waŋ/ | wang /waŋ/ | waŋ /waŋ/ | waang /waːŋ/ | waŋ /waŋ/ | jicho /dʒiʃo/ | liso /liso/ |
| Mkono | lwedo /lwedo/ | cing /tʃiŋ/ | cing /tʃiŋ/ | cing /tʃiŋ/ | tet /tet/ | mkono /mkono/ | nkono /nkono/ |
| Moyo | chuny /tʃuɲ/ | cwiny /tʃwiɲ/ | cwiny /tʃwiɲ/ | cuny /tʃuɲ/ | lëŋ /lɛŋ/ | moyo /moʝo/ | mtima /mtima/ |
| Upendo | hera /hera/ | mar /mar/ | amara /amara/ | mar /mar/ | nhok /nok/ | mahaba /mahaba/ | kupenda /kupenda/ |
| Mti | yath /jaθ/ | yat /jat/ | yat /jat/ | yat /jat/ | jïath /dʒiat̪/ | mti /mti/ | mti /mti/ |
| Nyumba | ot /ot/ | ot /ot/ | ot /ot/ | ot /ot/ | dööl /dɔːl/ | nyumba /njumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | guok /ɡuok/ | gwok /ɡʷok/ | gwok /ɡwok/ | guok /ɡuok/ | jiek /dʒiek/ | mbwa /ɱbwa/ | nshenye /nʃeɲe/ |
| Paka | paka /paka/ | ngabu /ŋabu/ | mbweko /mbweko/ | nyamur /ɲamur/ | gec /ɡetʃ/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Kula | chiemo /tʃiemo/ | cam /tʃam/ | camo /tʃamo/ | cam /tʃam/ | cam /tʃam/ | kula /kula/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | madho /maðo/ | mat /mat/ | matho /matʰo/ | maath /maːt̪/ | math /mat̪/ | kunywa /kuɲwa/ | kukumbila /kukumbila/ |
| Moja | achiel /atʃiel/ | acel /atʃel/ | acel /atʃel/ | acel /atʃel/ | kɛl /kɛl/ | moja /moja/ | nimo /nimo/ |
| Mbili | ariyo /arijo/ | aryo /arjo/ | aryo /arjo/ | aryew /arjɛw/ | rew /rɛw/ | mbili /ᵐbili/ | vavili /vaʋili/ |
| Habari | misawa /misawa/ | itye nining /itje niniŋ/ | itye nining /itje niniŋ/ | mali /mali/ | malɛ /malɛ/ | Habari /habari/ | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ |
| Asante | erokamano /erokamano/ | apwoyo /apwojo/ | apwoyo /apwojo/ | apwoyo /apwojo/ | lɛrnyä /lɛɾɲa/ | asante /asante/ | nashukuru /naʃukuɾu/ |
| Nzuri | maber /maber/ | ber /ber/ | ber /ber/ | ber /ber/ | gɔaa /ɡɔaː/ | nzuri /ɲzuri/ | shibwana /ʃibwana/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.