Dha-Anywaa
Kianuak
Nilo-Sahara
Kianuak (Anywaa, jina la asili Dha-Anywaa) ni lugha ya Kinilotiki cha Magharibi ya kundi la Lwoo ya bonde la chini la Mto Sobat, linaloenea kati ya Sudan Kusini (Jimbo la Upper Nile, Wilaya ya Pochalla) na Ethiopia (Eneo la Gambela). Jamii ya Wanuak yenye watu wapatao 250,000 kwa kawaida ni wakulima wafugaji wa ng'ombe wa nyanda za mafuriko, wanaotofautiana na majirani zao Wanuer (nus) kwa mpangilio wao wa kijamii wa vijiji vya kudumu vinavyozunguka machifu wa kurithi (kwaaro). Kiisimu, Kianuak kinashiriki sifa za Kinilotiki cha Magharibi cha Lwoo na lugha dada za Kiacholi (ach), Kilango (laj), na Kiluo (luo) — ikiwa ni pamoja na ulinganifu wa vokali wa ATR wenye makundi mawili ya ulinganifu, mfumo changamano wa toni (kwa kawaida rejista 3-4 za toni), na mofolojia ya kitenzi ya namna-hali. Kitabu cha Reh cha 1996 Anywa Language: Description and Internal Reconstructions ndicho uhifadhi mkuu wa kisasa wa kitaaluma. Jamii ya Wanuak ya Eneo la Gambela iliathirika sana na mauaji ya Gambela ya 2003 na mivutano inayoendelea na serikali ya Ethiopia.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kianuak
Maji
pii
/piː/
Moto
mac
/matʃ/
Jua
ceeŋ
/tʃeːŋ/
Mwezi
dwee
/dweː/
Nyota
lɛɛr
/lɛːr/
Mama
min
/min/
Baba
waad
/waːd/
Mimi
än
/an/
Wewe
in
/in/
Jina
nyiŋ
/ɲiŋ/
Jicho
waang
/waːŋ/
Mkono
cing
/tʃiŋ/
Moyo
cuny
/tʃuɲ/
Upendo
mar
/mar/
Mti
yat
/jat/
Nyumba
ot
/ot/
Mbwa
guok
/ɡuok/
Paka
nyamur
/ɲamur/
Kula
cam
/tʃam/
Kunywa
maath
/maːt̪/
Moja
acel
/atʃel/
Mbili
aryew
/arjɛw/
Habari
mali
/mali/
Asante
apwoyo
/apwojo/
Nzuri
ber
/ber/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Nilo-Saharan zinazohusiana
| Maana | Kianuak | Kiacholi | Kilango | Kiluo | Kinuer | Kidinka | Kijingpo (Kachin) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | pii /piː/ | pii /piː/ | pii /piː/ | pi /pi/ | pi /pi/ | piu /piu/ | hka /kʰaː˧/ |
| Moto | mac /matʃ/ | mac /matʃ/ | mac /matʃ/ | mach /matʃ/ | mäc /mɛtʃ/ | mac /matʃ/ | wan /waːn˧/ |
| Jua | ceeŋ /tʃeːŋ/ | ceng /tʃeŋ/ | ceŋ /tʃeŋ/ | chieng' /tʃieŋ/ | caŋ /tʃaŋ/ | akɔ̈l /akɔl/ | jan /dʒan˧/ |
| Mwezi | dwee /dweː/ | dwe /dwe/ | dwe /dwe/ | dwe /dwe/ | pay /paj/ | pɛɛi /pɛːi/ | shata /ʃata˧/ |
| Nyota | lɛɛr /lɛːr/ | lakalatwe /lakalatwe/ | lakalatwe /lakalatwe/ | sulwe /sulwe/ | räl /ral/ | kuel /kwɛl/ | shagan /ʃəɡan/ |
| Mama | min /min/ | mego /meɡo/ | mego /meɡo/ | mama /mama/ | maar /maːr/ | man /man/ | nu /nu˧/ |
| Baba | waad /waːd/ | baba /baba/ | papo /papo/ | baba /baba/ | gwaar /ɡwaːr/ | wun /wun/ | wa /wa˧/ |
| Mimi | än /an/ | an /an/ | an /an/ | an /an/ | ɣän /ɣan/ | ɣɛn /ɣɛn/ | ngai /ŋai/ |
| Wewe | in /in/ | in /in/ | yin /jin/ | in /in/ | jin /jin/ | yïn /jɪn/ | nang /naŋ/ |
| Jina | nyiŋ /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | nying /ɲiŋ/ | ciot /tɕɔːt/ | rin /rin/ | mying /mjiŋ/ |
| Jicho | waang /waːŋ/ | wang /waŋ/ | waŋ /waŋ/ | wang' /waŋ/ | waŋ /waŋ/ | nyin /ɲin/ | myi /mji˧/ |
| Mkono | cing /tʃiŋ/ | cing /tʃiŋ/ | cing /tʃiŋ/ | lwedo /lwedo/ | tet /tet/ | cin /tʃin/ | lata /lata˧/ |
| Moyo | cuny /tʃuɲ/ | cwiny /tʃwiɲ/ | cwiny /tʃwiɲ/ | chuny /tʃuɲ/ | lëŋ /lɛŋ/ | piöu /piɔu/ | salum /salum/ |
| Upendo | mar /mar/ | mar /mar/ | amara /amara/ | hera /hera/ | nhok /nok/ | nhiär /n̪iar/ | tsaw ra /tsau˧ra˧/ |
| Mti | yat /jat/ | yat /jat/ | yat /jat/ | yath /jaθ/ | jïath /dʒiat̪/ | tim /tim/ | hpun /pʰun˧/ |
| Nyumba | ot /ot/ | ot /ot/ | ot /ot/ | ot /ot/ | dööl /dɔːl/ | ɣöt /ɣɔt/ | nta /nta˧/ |
| Mbwa | guok /ɡuok/ | gwok /ɡʷok/ | gwok /ɡwok/ | guok /ɡuok/ | jiek /dʒiek/ | jɔ̈ŋ /dʒɔŋ/ | gwi /ɡwi˧/ |
| Paka | nyamur /ɲamur/ | ngabu /ŋabu/ | mbweko /mbweko/ | paka /paka/ | gec /ɡetʃ/ | gec /ɡetʃ/ | nyaung /ɲauŋ˧/ |
| Kula | cam /tʃam/ | cam /tʃam/ | camo /tʃamo/ | chiemo /tʃiemo/ | cam /tʃam/ | cam /tʃam/ | sha /ʃa˧/ |
| Kunywa | maath /maːt̪/ | mat /mat/ | matho /matʰo/ | madho /maðo/ | math /mat̪/ | dek /dek/ | lu /lu˧/ |
| Moja | acel /atʃel/ | acel /atʃel/ | acel /atʃel/ | achiel /atʃiel/ | kɛl /kɛl/ | tök /tɔk/ | langai /laŋai˧/ |
| Mbili | aryew /arjɛw/ | aryo /arjo/ | aryo /arjo/ | ariyo /arijo/ | rew /rɛw/ | rou /rou/ | lahkawng /ləkʰoŋ/ |
| Habari | mali /mali/ | itye nining /itje niniŋ/ | itye nining /itje niniŋ/ | misawa /misawa/ | malɛ /malɛ/ | ke yïn /ke jin/ | kaja i /kadʒa˧i˧/ |
| Asante | apwoyo /apwojo/ | apwoyo /apwojo/ | apwoyo /apwojo/ | erokamano /erokamano/ | lɛrnyä /lɛɾɲa/ | alanyiek /alaɲiek/ | chyeju kaba /tʃedʒu˧kaba˧/ |
| Nzuri | ber /ber/ | ber /ber/ | ber /ber/ | maber /maber/ | gɔaa /ɡɔaː/ | piath /piat̪/ | kaja /kadʒa˧/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.