Denaakkʼe

Kikoyukon

Na-Dené (Athabaskan, kaskazini, Central Alaska)

FamiliaNa-Dené (Athabaskan, kaskazini, Central Alaska) Wasemaji~65 (iliyo hatarini sana) Hatihati ya Kilatini (kiwango cha Doyon-Tanana 1972) NchiMarekani (Alaska — bara la kati, kando ya mito Yukon, Koyukuk na Tanana) Lugha rasmiAlaska (inayotambuliwa asilia, 2014) Uhai wa lughahatari sana ISO 639-3koy

Koyukon (Denaakkʼe, "maneno ya watu") ni lugha kubwa zaidi ya Kiathabaska cha Kaskazini ya katikati ya bara ya Alaska, inayozungumzwa kando ya mito Yukon, Koyukuk na Tanana. Watu wa Koyukon ni wavuvi-wawindaji wa kimila waliokuza maarifa asilia ya kina cha ajabu kuhusu mfumo-ikolojia wa boreal — yaliyoandikwa katika kazi ya kawaida ya kianthropolojia ya Richard K. Nelson "Make Prayers to the Raven" (1983). Ni lugha ya toni yenye rejista tatu, yenye mofolojia changamano ya vitenzi inayotegemea viambishi awali na mizizi ya viainishi. Iko hatarini sana kutoweka; programu za Kituo cha Lugha Asilia za Alaska zinafanya kazi kuelekea uhuishaji wake.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kikoyukon

Maji

too

/toː/

Moto

konh

/konh/

Jua

so

/so/

Mwezi

oolts'enh

/ooltsʼenh/

Nyota

so

/sɔ/

Mama

enaa

/enaː/

Baba

etaa

/etaː/

Mimi

see

/siː/

Wewe

nee

/niː/

Jina

-zaakkʼeʼ

/zàːkʼeʔ/

Jicho

nełtonh

/neɬtonh/

Mkono

ela

/ela/

Moyo

-dzaaya'

/tsæːjəʔ/

Upendo

k'oonejee

/kʼooneʒeː/

Mti

k'eyh

/kʼejh/

Nyumba

kkun

/kːun/

Mbwa

łeek

/ɬeːk/

Paka

dotonh

/dotonh/

Kula

ghen

/ɣen/

Kunywa

don

/don/

Moja

łeek'eyh

/ɬeːkʼejh/

Mbili

netaakkʼa

/netàːkʼʌ/

Habari

enaa basee'

/enaː baseːʔ/

Asante

baasee'

/baːseːʔ/

Nzuri

nezoonh

/nezoːnh/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Na-Dené (Athabaskan, Northern, Central Alaska) zinazohusiana

Maana KikoyukonKichipewyanKicarrierKiwelshiKiirulaKiapache cha MagharibiKislovenia
Maji too /toː/ tu /tu/ tu /tu/ dŵr /duːr/ nīr /niːɾ/ tu /tu/ voda /ˈʋɔːda/
Moto konh /konh/ kʼón /kʼón/ kwen /kʷen/ tân /tɑːn/ /tiː/ kǫʼ /kṍʔ/ ogenj /oːɡənj/
Jua so /so/ sa /sa/ sa /sa/ haul /haɨl/ čūriyen /tʃuːɾijen/ shándaʼá /ʃándaːʔá/ sonce /soːntsɛ/
Mwezi oolts'enh /ooltsʼenh/ hadelyi /haðeli/ sa-tlhaeh /sa tɬaeh/ lleuad /ɬɛɨ̯ad/ niLā /niɭaː/ tłʼéʼsanaaʼái /tɬʔeʔsanaːʔai/ luna /luːna/
Nyota so /sɔ/ thën /θən/ sun /sən/ seren /ˈsɛrɛn/ naTčattiram /naʈtʃatːiɾam/ sǫʼs /sṍːs/ zvezda /ˈzʋeːzda/
Mama enaa /enaː/ ená /ena/ oo /oː/ mam /mam/ ammā /amːaː/ shimá /ʃima/ mati /maːti/
Baba etaa /etaː/ etá /eta/ abe /abe/ tad /tɑːd/ ayyā /ajːaː/ shitaa /ʃitaː/ oče /oːtʃɛ/
Mimi see /siː/ si /si/ si /si/ fi /viː/ nānu /naːnu/ shí /ʃí/ jaz /jaːs/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.