八重山語
Kiyaeyama
Kijaponi (tawi la Ryukyu, Kusini)
Kiyaeyama (Yaimamuni; ISO 639-3: rys) ni lugha ya Kijaponiki cha Ryukyu Kusini, au kundi la aina zinazohusiana kwa karibu, iliyozungumzwa kijadi katika Ishigaki, Iriomote, Taketomi, Kohama, Hateruma na visiwa vingine vya Yaeyama katika Wilaya ya Okinawa. Kiyonaguni, ingawa kinahusiana, kina msimbo wake na kwa kawaida huchukuliwa kuwa lugha tofauti; Kiyaeyama chenyewe kina tofauti kubwa kati ya visiwa zinazoweza kuzuia kuelewana. Hakieleweki na Kijapani Sanifu na kina sarufi ambatani yenye mpangilio wa kawaida kiima–yambwa–kitenzi, huku mifumo ya sauti na toni ikitofautiana kwa kisiwa. UNESCO ilikiainisha kuwa hatarini sana, na ufasaha wa usemi wa jadi sasa umejikita kwa vizazi vya wazee baada ya Kijapani Sanifu kuchukua nafasi ya matumizi mengi ya kila siku baina ya vizazi. Kiyaeyama kimekuwa hasa cha mdomo; kana iliyorekebishwa na romanisho mbalimbali hutumiwa kwa nyaraka na ufundishaji, lakini hakuna tahajia moja ya aina zote za visiwa. Madarasa ya jamii, kamusi, rekodi, nyimbo na mapokeo ya maonyesho husaidia uhuishaji, ingawa hakina hadhi rasmi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiyaeyama
Maji
水
/midzɨ/
Moto
火
/pɨː/
Jua
てぃだ
/tida/
Mwezi
月
/tsɨkɨ/
Nyota
ぷし
/puɕi/
Mama
あっぱ
/appa/
Baba
あっちゃ
/attʃa/
Mimi
ばぬ
/banu/
Wewe
わー
/waː/
Jina
なー
/naː/
Jicho
目
/miː/
Mkono
手
/tiː/
Moyo
肝
/kɨmu/
Upendo
情き
/nasaki/
Mti
木
/kiː/
Nyumba
家
/jaː/
Mbwa
犬
/iɴ/
Paka
猫
/maja/
Kula
食い
/ɸai/
Kunywa
飲み
/numi/
Moja
一つ
/pi̥tiːdzɨ/
Mbili
ふたーち
/ɸutaːtɕi/
Habari
くよーなーら
/kujoːnaːɾa/
Asante
みーふぁいゆー
/miːɸaijuː/
Nzuri
カイシャーン
/kaiʃaːɴ/
Woof
わうわう
/wauwau/
Vyanzo
- Ethnologue 27: Yaeyama
- Shibatani (1990) The Languages of Japan
- UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Japonic (Ryukyuan, Southern) zinazohusiana
| Maana | Kiyaeyama | Kimiyako | Kiokinawa | Proto-Kiryūkyū | Kijapani (Kagoshima) | Lahaja ya Aomori | Kijapani |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | 水 /midzɨ/ | 水 /midzɨ/ | 水 /midʑi/ | *midu /midu/ | 水 /midzɯ̥/ | 水 /mizɯ/ | 水 /mizɯ/ |
| Moto | 火 /pɨː/ | 火 /pɨː/ | ふぃー /ɸiː/ | *pii /piː/ | 火っ /çiʔ/ | 火 /hi/ | 火 /hi/ |
| Jua | てぃだ /tida/ | てぃだ /tida/ | てぃーだ /tiːda/ | *teda /teda/ | お日さん /ohisaɴ/ | 日 /hi/ | 日 /hi/ |
| Mwezi | 月 /tsɨkɨ/ | 月 /tsɨkɨ/ | 月 /tɕitɕi/ | *tuki /tuki/ | 月 /tsɯki/ | 月 /tsɯki/ | 月 /tsɯki/ |
| Nyota | ぷし /puɕi/ | ぷすぃ /pusɿ/ | ふし /ɸuɕi/ | *posi /posi/ | 星 /hoɕi/ | 星 /hoɕi/ | 星 /hoɕi/ |
| Mama | あっぱ /appa/ | あんな /anna/ | あんまー /ʔammaː/ | *amma /amma/ | かか /kaka/ | かっちゃ /kattɕa/ | 母 /haha/ |
| Baba | あっちゃ /attʃa/ | うや /uja/ | すー /suː/ | *aja /aja/ | とと /toto/ | とっちゃ /tottɕa/ | 父 /tɕitɕi/ |
| Mimi | ばぬ /banu/ | ばん /baɴ/ | わん /waɴ/ | *wa /wa/ | おい /oi/ | わ /wa/ | 私 /wataɕi/ |
| Wewe | わー /waː/ | ゔゔぁ /vːa/ | やー /ʔjaː/ | *ura /ura/ | わい /wai/ | な /na/ | あなた /anata/ |
| Jina | なー /naː/ | なー /naː/ | なー /naː/ | *na /na/ | 名前 /namae/ | 名前 /namae/ | 名前 /namae/ |
| Jicho | 目 /miː/ | 目 /miː/ | 目 /miː/ | *mii /miː/ | 目 /me/ | 目 /me/ | 目 /me/ |
| Mkono | 手 /tiː/ | 手 /tiː/ | 手 /tiː/ | *tii /tiː/ | 手 /te/ | 手 /te/ | 手 /te/ |
| Moyo | 肝 /kɨmu/ | 肝 /kɨmu/ | 心 /kukuɾu/ | *kimu /kimu/ | 心 /kokoɾo/ | 心 /koɡoɾo/ | 心 /kokoɾo/ |
| Upendo | 情き /nasaki/ | 思い゚ /umuɨ/ | 情き /nasaki/ | — /—/ | 愛 /ai/ | 愛 /ai/ | 愛 /ai/ |
| Mti | 木 /kiː/ | 木 /kiː/ | 木 /kiː/ | *kii /kiː/ | 木 /ki/ | 木 /ki/ | 木 /ki/ |
| Nyumba | 家 /jaː/ | 家 /jaː/ | 家 /jaː/ | *yaa /jaː/ | 家 /eː/ | 家 /ie/ | 家 /ie/ |
| Mbwa | 犬 /iɴ/ | 犬 /iɴ/ | 犬 /ʔiɴ/ | *in /in/ | 犬 /iɴ/ | 犬 /inɯ/ | 犬 /inɯ/ |
| Paka | 猫 /maja/ | 猫 /maju/ | まやー /majaː/ | *maja /maja/ | 猫 /neko/ | ねご /neɡo/ | 猫 /neko/ |
| Kula | 食い /ɸai/ | 食い /fai/ | 食でぃ /kadi/ | *kam- /kam/ | 食うて /kɯːte/ | 食って /kɯtte/ | 食べる /tabeɾɯ/ |
| Kunywa | 飲み /numi/ | 飲み /numi/ | 飲でぃ /nudi/ | *num- /num/ | 飲うで /noːde/ | 飲んで /nonde/ | 飲む /nomɯ/ |
| Moja | 一つ /pi̥tiːdzɨ/ | 一つ /pɨtiːtsɨ/ | 一 /tiːtɕi/ | *pitu /pitu/ | 一つ /çitotsɯ/ | 一 /itɕi/ | 一 /itɕi/ |
| Mbili | ふたーち /ɸutaːtɕi/ | ふたーつ /ftaːtsɿ/ | たーち /taːtɕi/ | *puta /puta/ | 二 /ni/ | 二 /ni/ | 二 /ni/ |
| Habari | くよーなーら /kujoːnaːɾa/ | はい /hai/ | はいさい /haisai/ | — /—/ | おやっとさあ /ojattosaː/ | どうも /doːmo/ | こんにちは /konnitɕiwa/ |
| Asante | みーふぁいゆー /miːɸaijuː/ | たんでぃがーたんでぃ /tandiɡaːtandi/ | にふぇーでーびる /niɸeːdeːbiɾu/ | — /—/ | ありがとさげもす /aɾiɡatosaɡemosɯ/ | ありがどー /aɾiɡadoː/ | ありがとう /aɾiɡatoː/ |
| Nzuri | カイシャーン /kaiʃaːɴ/ | ぞーはン /dzoːhaɴ/ | ゆたさん /jutasaɴ/ | *masi /maɕi/ | 良かって /jokatte/ | 良くて /jokɯte/ | 良い /joi/ |
| Woof | わうわう /wauwau/ | わうわう /wauwau/ | わうわう /wauwau/ | — | — | — | ワンワン /waɴwaɴ/ |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Linganisha na lugha zenye uhusiano wa karibu
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.