Iñupiatun
Kiinupiaq
Kieskimo-Aleuti (Inuit)
Iñupiaq (ISO 639-1: ik) ni lugha ya familia ya Inuit–Yupik–Unangan inayozungumzwa kaskazini na kaskazini-magharibi mwa Alaska. Iñupiaq ya Alaska ina makundi mawili makuu ya lahaja: Iñupiaq ya Alaska Kaskazini, ikijumuisha North Slope na Malimiut, na Iñupiaq ya Rasi ya Seward, ikijumuisha Qawiaraq na Bering Strait. Makundi hayo hutofautiana sana, huku aina zinazopakana zikiunda mwendelezo. Makadirio ya sasa ya Alaska yanaonyesha takriban wazungumzaji 500–1,500 wenye ujuzi wa juu, pamoja na wanaojifunza kama lugha ya pili, lakini urithishaji kwa watoto umedhoofika sana. Iñupiaq ni lugha ya polisintetiki inayounda maneno changamano kutoka mofimu nyingi, na huandikwa kwa tahajia yenye msingi wa Kilatini iliyo na herufi kama ġ, ł, ñ na ŋ. Ni mojawapo ya lugha rasmi za Alaska, na programu za jamii pamoja na kozi za University of Alaska husaidia uwekaji kumbukumbu na ufufuaji wake.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiinupiaq
Maji
imiq
/imiq/
Moto
igniq
/iɡniq/
Jua
siqiñiq
/siqiɲiq/
Mwezi
tatqiq
/tatqiq/
Nyota
uvluġiaq
/uvluʁiaq/
Mama
aaka
/aːka/
Baba
aapa
/aːpa/
Mimi
uvaŋa
/uvaŋa/
Wewe
ilvich
/iʎvitʃ/
Jina
atiq
/atiq/
Jicho
iri
/iri/
Mkono
argak
/arɡak/
Moyo
uumman
/uːmːan/
Upendo
piqpaġiyaa
/piqpaʁijaː/
Mti
napaaqtaq
/napaːqtaq/
Nyumba
iglu
/iɡlu/
Mbwa
qimmiq
/qimːiq/
Paka
pussiq
/pusːiq/
Kula
niġiruq
/niʁiruq/
Kunywa
imiġuq
/imiʁuq/
Moja
atausiq
/atausiq/
Mbili
malġuk
/maʎɣuk/
Habari
paglagvik
/paɡlaɡvik/
Asante
quyanaq
/qujanaq/
Nzuri
nakuuruq
/nakuːruq/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Eskimo-Aleut (Inuit) zinazohusiana
| Maana | Kiinupiaq | Kiinuktitut | Kigrinland | Kiyupik cha Kati cha Alaska | Kiyupik cha Siberia ya Kati | Kituvalu | Kitokelau |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | imiq /imiq/ | ᐃᒪᖅ /imaq/ | imeq /imeq/ | meq /meq/ | мэк /mək/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Moto | igniq /iɡniq/ | ᐃᑯᒪ /ikuma/ | ikuallaq /ikuaɬːaq/ | keneq /keneq/ | кэныг /kənəɡ/ | afi /afi/ | afi /afi/ |
| Jua | siqiñiq /siqiɲiq/ | ᓯᕿᓂᖅ /siqiniq/ | seqineq /seqineq/ | akerta /akerta/ | маасьихта /maːsʲixta/ | laa /laː/ | la /la/ |
| Mwezi | tatqiq /tatqiq/ | ᑕᖅᑭᖅ /taqːiq/ | qaammat /qaːmːat/ | iraluq /iraluq/ | аасʼта /aːsʼta/ | masina /masina/ | malama /malama/ |
| Nyota | uvluġiaq /uvluʁiaq/ | ᐅᓪᓗᕆᐊᖅ /ulˈluːriaq/ | ulloriaq /uɬːɔʁiaq/ | agyaq /aɣjaq/ | агьяӄ /aɣjaq/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ |
| Mama | aaka /aːka/ | ᐊᓈᓇ /anaːna/ | anaana /anaːna/ | aana /aːna/ | аакаг /aːkaɡ/ | maatua /maːtua/ | mātua /maːtua/ |
| Baba | aapa /aːpa/ | ᐊᑖᑕ /ataːta/ | ataata /ataːta/ | ata /ata/ | аатаг /aːtaɡ/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ |
| Mimi | uvaŋa /uvaŋa/ | ᐅᕙᖓ /uˈvaŋa/ | uanga /uaŋa/ | wiinga /wiːŋa/ | хванга /xʷaŋa/ | au /au/ | au /au/ |
| Wewe | ilvich /iʎvitʃ/ | ᐃᕝᕕᑦ /ivːit/ | illit /iɬːit/ | elpet /əɬpət/ | элпэк /əɬpək/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| Jina | atiq /atiq/ | ᐊᑎᖅ /aˈtiq/ | ateq /atəq/ | ateq /atəq/ | атэӄ /atəq/ | igoa /iˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ |
| Jicho | iri /iri/ | ᐃᔨ /iji/ | isi /isi/ | ii /iː/ | ии /iː/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | argak /arɡak/ | ᐊᒡᒑᖅ /aɡːaːq/ | assak /asːak/ | unirak /unirak/ | унаак /unaːk/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Moyo | uumman /uːmːan/ | ᐆᒻᒪᑦ /uːmːat/ | uummat /uːmːat/ | irua /irua/ | эунгэк /əuŋək/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ |
| Upendo | piqpaġiyaa /piqpaʁijaː/ | ᓇᒡᓕᒍᓱᒃ- /naɡliɡusuk/ | asaaq /asaːq/ | kenka /kenka/ | сахвэк /saxvək/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ |
| Mti | napaaqtaq /napaːqtaq/ | ᓇᐹᖅᑐᖅ /napaːqtuq/ | orpik /oɾpik/ | napa /napa/ | эивкʼак /əivkʼak/ | laakau /laːkau/ | lakau /lakau/ |
| Nyumba | iglu /iɡlu/ | ᐃᒡᓗ /iɡlu/ | illu /iɬːu/ | ena /ena/ | нэӈэн /nəŋən/ | fale /fale/ | fale /fale/ |
| Mbwa | qimmiq /qimːiq/ | ᕿᒻᒥᖅ /qimːiq/ | qimmeq /qimːeq/ | qimugta /qimuɣta/ | кагилхак /kaɡilxak/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ |
| Paka | pussiq /pusːiq/ | ᐱᓯᒃᑎ /pisikti/ | qitsuk /qitsuk/ | qassraaraq /qassraːraq/ | пусʼик /pusʼik/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ |
| Kula | niġiruq /niʁiruq/ | ᓂᕆ- /niʁi/ | nerivoq /neɾivoq/ | ner'uq /nerʔuq/ | нэвлэк /nəvlək/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Kunywa | imiġuq /imiʁuq/ | ᐃᒥᖅ- /imiq/ | imerpoq /imeɾpoq/ | mertuq /mertuq/ | эвлэк /əvlək/ | inu /inu/ | inu /inu/ |
| Moja | atausiq /atausiq/ | ᐊᑕᐅᓯᖅ /atausiq/ | ataaseq /ataːseq/ | ataucik /atautʃik/ | атасʼек /atasʼek/ | tasi /tasi/ | tahi /tahi/ |
| Mbili | malġuk /maʎɣuk/ | ᒪᕐᕈᒃ /mɑˈruːk/ | marluk /maɬːuk/ | malruk /maɬʁuk/ | малгʼук /maɬʁuk/ | lua /ˈlua/ | lua /lua/ |
| Habari | paglagvik /paɡlaɡvik/ | ᐊᐃ /aj/ | aluu /aluː/ | waqaa /waqaː/ | аипак /aipak/ | taalofa /taːlofa/ | malo ni /malo ni/ |
| Asante | quyanaq /qujanaq/ | ᓇᑯᕐᒦᒃ /nakuʁmiːk/ | qujanaq /qujanaq/ | quyana /qujana/ | игамсиӄанаӄ /iɡamsiqanaq/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ |
| Nzuri | nakuuruq /nakuːruq/ | ᐱᐅᔪᖅ /piujuq/ | ajunngilaq /ajuŋːilaq/ | assirtuq /asːirtuq/ | асʼилкʼа /asʼilkʼa/ | lei /lei/ | lelei /lelei/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.