Basa Gayo
Gayo
Familia ya Kiaustronesia (tawi la Kimalayo-Polinesia, Kaskazini-Magharibi mwa Sumatra-Visiwa vya Barrier)
Kigayo (Basa Gayo; ISO 639-3: gay) ni lugha ya Kiaustronesia inayozungumzwa na Wagayo katika nyanda za juu za kati za Aceh, Indonesia, hasa Aceh ya Kati, Bener Meriah na Gayo Lues. Kwa kawaida huainishwa katika kundi la Sumatra Kaskazini-Magharibi–Visiwa Vizuizi pamoja na lugha za Batak, Nias na Mentawai, na kinasaba ni tofauti na Kiaceh cha jirani licha ya mawasiliano ya muda mrefu. Kigayo kina lahaja kadhaa za kikanda, na Kiindonesia kinashiriki nacho nyanja nyingi zaidi za umma. Huandikwa kwa hati ya Kilatini na bado ni muhimu katika maisha ya familia, fasihi simulizi ya eneo, nyimbo, sherehe na urithishaji wa utamaduni. Ngoma ya Saman, urithi wa kitamaduni wa Wagayo unaotumia mashairi na nyimbo za Kigayo, iliingizwa na UNESCO mwaka 2011 katika Orodha ya Urithi wa Utamaduni Usioshikika Unaohitaji Kulindwa kwa Dharura.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Gayo
Maji
weih
/weih/
Moto
rara
/ɾaɾa/
Jua
matanlo
/matanlo/
Mwezi
ulen
/ulən/
Nyota
bintang
/bintaŋ/
Mama
ine
/ine/
Baba
ama
/ama/
Mimi
aku
/aku/
Wewe
ko
/ko/
Jina
gerel
/gərəl/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
pumu
/pumu/
Moyo
ate
/ate/
Upendo
kunyung
/kuɲuŋ/
Mti
kayu
/kaju/
Nyumba
umah
/umah/
Mbwa
asu
/asu/
Paka
kucing
/kutʃiŋ/
Kula
mangan
/maŋan/
Kunywa
minum
/minum/
Moja
sara
/saɾa/
Mbili
roa
/roa/
Habari
salam
/salam/
Asante
berejen
/bərədʒən/
Nzuri
jeroh
/dʒeɾoh/
Kompyuta
komputer
/komˈputər/
Sushi
sushi
/ˈsuʃi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Malayo-Polynesian, Northwest Sumatra-Barrier Islands) zinazohusiana
| Maana | Gayo | Kibatak cha Angkola | Kibatak cha Simalungun | Kibatak Toba | Kiiban | Kilampung | Mandar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | weih /weih/ | aek /aek/ | bah /bah/ | aek /aek/ | ai /ai/ | way /waj/ | uai /uai/ |
| Moto | rara /ɾaɾa/ | api /api/ | apuy /apuj/ | api /api/ | api /api/ | apui /apui/ | api /api/ |
| Jua | matanlo /matanlo/ | mata ni ari /mata ni ari/ | mata ni ari /mata ni ari/ | mata ni ari /mata ni ari/ | mata-ari /mataari/ | matarani /matarani/ | mata allo /mata alːo/ |
| Mwezi | ulen /ulən/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulang /bulaŋ/ |
| Nyota | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bittoeng /bittoeŋ/ |
| Mama | ine /ine/ | inang /inaŋ/ | inang /inaŋ/ | ina /ina/ | indai /indai/ | ina /ina/ | indo /indo/ |
| Baba | ama /ama/ | amang /amaŋ/ | bapa /bapa/ | ama /ama/ | apai /apai/ | bak /baʔ/ | ama /ama/ |
| Mimi | aku /aku/ | au /au/ | ahu /ahu/ | au /au/ | aku /aku/ | nyak /ɲaʔ/ | iyau /ijau/ |
| Wewe | ko /ko/ | ho /ho/ | ho /ho/ | ho /ho/ | nuan /nuan/ | niku /niku/ | io /iʔo/ |
| Jina | gerel /gərəl/ | goar /goar/ | goran /goran/ | goar /goar/ | nama /nama/ | gelagh /ɡəlaʁ/ | sanga /saŋa/ |
| Jicho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | pumu /pumu/ | tangan /taŋan/ | tangan /taŋan/ | tangan /taŋan/ | jari /dʒari/ | pungow /puŋow/ | lima /lima/ |
| Moyo | ate /ate/ | roha /roha/ | uhur /uhur/ | roha /roha/ | ati /ati/ | hati /hati/ | ate /ate/ |
| Upendo | kunyung /kuɲuŋ/ | holong /holoŋ/ | holong /holoŋ/ | holong /holoŋ/ | rinduai /rinduai/ | cinta /tʃinta/ | mappinawa /mapːinawa/ |
| Mti | kayu /kaju/ | hayu /haju/ | hayu /haju/ | hau /hau/ | kayu /kaju/ | batang kayu /bataŋ kaju/ | kaju /kaju/ |
| Nyumba | umah /umah/ | bagas /baɡas/ | rumah /rumah/ | jabu /dʒabu/ | rumah /rumah/ | lamban /lamban/ | boyang /bojaŋ/ |
| Mbwa | asu /asu/ | asu /asu/ | baliang /baliaŋ/ | biang /biaŋ/ | ukui /ukui/ | asu /asu/ | asu /asu/ |
| Paka | kucing /kutʃiŋ/ | huting /hutiŋ/ | huting /hutiŋ/ | huting /hutiŋ/ | mayau /majau/ | kucing /kutʃiŋ/ | mio /mio/ |
| Kula | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | makai /makai/ | nganik /ŋanik/ | ma'ande /maʔande/ |
| Kunywa | minum /minum/ | minum /minum/ | minum /minum/ | minum /minum/ | ngirup /ŋirup/ | nginum /ŋinum/ | minung /minuŋ/ |
| Moja | sara /saɾa/ | sada /sada/ | sada /sada/ | sada /sada/ | satu /satu/ | sai /sai/ | mesa /mesa/ |
| Mbili | roa /roa/ | dua /dua/ | dua /dua/ | dua /dua/ | dua /dua/ | rua /ruwa/ | dua /dua/ |
| Habari | salam /salam/ | horas /horas/ | horas /horas/ | horas /horas/ | salam /salam/ | tabik /tabik/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ |
| Asante | berejen /bərədʒən/ | mauliate /mauliate/ | diatebei /diatebei/ | mauliate /mauliate/ | terima kasih /terima kasih/ | tarima kasih /tarima kasih/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ |
| Nzuri | jeroh /dʒeɾoh/ | denggan /deŋɡan/ | dear /dear/ | denggan /deŋɡan/ | manah /manah/ | hayep /hajep/ | macoa /matʃoa/ |
| Kompyuta | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ |
| Sushi | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.