Kɔlɔ
Kiewondo
Atlantiki-Kongo (Kibantu, Beti)
Kiewondo ni lugha ya Kibantu ya kundi la Beti-Pahuin katika kusini mwa Kamerun, lugha asilia inayozungumzwa zaidi na lingua franca ya wenyeji ya Yaoundé, mji mkuu. Ina wazungumzaji wa asili wapatao 580,000, pamoja na wengi wanaoizungumza kama lugha ya pili katika Mkoa wa Kati wa Kamerun. Inahusiana kwa karibu na Kibulu na Kifang. Inajulikana kwa tamaduni ya tenzi za washairi-waimbaji za Mvet (inayoshirikiwa na Wafang), aina ya muziki wa dansi ya Bikut-si, na kama lugha ya tungo za Manu Dibango. Maandishi ya Kilatini yaliwekwa sanifu katika miaka ya 1990; hutumika katika elimu ya msingi na matangazo ya kikanda ya Cameroon Radio Television (CRTV). Eneo la Kibantu A72.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiewondo
Maji
medzim
/medzim/
Moto
ndoa
/ndoa/
Jua
dzōb
/dʒoːb/
Mwezi
ngɔn
/ŋɡɔn/
Nyota
ôtɛtɛ
/ótɛtɛ/
Mama
nyia
/ɲia/
Baba
tara
/taɾa/
Mimi
ma
/má/
Wewe
wa
/wá/
Jina
jôé
/ʒóé/
Jicho
dzìs
/dʒis/
Mkono
woó
/woʔo/
Moyo
nlem
/nlem/
Upendo
nye'e
/ɲeʔe/
Mti
elé
/ele/
Nyumba
nda
/nda/
Mbwa
mvu
/mvu/
Paka
esìŋga
/esiŋɡa/
Kula
di
/di/
Kunywa
nyu
/ɲu/
Moja
fok
/fok/
Mbili
bɛ̌
/bɛ̌/
Habari
mbɔlɔ
/mbɔlɔ/
Asante
akiba
/akiba/
Nzuri
mbaŋ
/mbaŋ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Beti) zinazohusiana
| Maana | Kiewondo | Kibulu | Kifang | Kimeta | Kiaghem | Kikongo | Kilingala |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | medzim /medzim/ | medim /medim/ | mendim /mendim/ | mə /mə/ | mê' /meʔ/ | maza /maza/ | máí /mai/ |
| Moto | ndoa /ndoa/ | ndoa /ndoa/ | ndoa /ndoa/ | mɔŋ /mɔŋ/ | ìmáa' /imáaʔ/ | tiya /tija/ | mɔ́tɔ /mɔtɔ/ |
| Jua | dzōb /dʒoːb/ | zobé /zobe/ | zòp /zop/ | nyam /ɲam/ | kû' /kuʔ/ | ntangu /ntaŋɡu/ | mói /moi/ |
| Mwezi | ngɔn /ŋɡɔn/ | ngon /ŋɡon/ | ngɔn /ŋɡɔn/ | nuŋ /nuŋ/ | nâa' /naːʔ/ | ngonda /ŋɡonda/ | sánzá /sanza/ |
| Nyota | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | ótéteŋ /ótéteŋ/ | ntsə́ /ntsə́/ | ntsə́ /ntsə́/ | mbwetete /mbwetete/ | monzoto /monzɔtɔ/ |
| Mama | nyia /ɲia/ | nyia /ɲia/ | nyia /ɲia/ | ma /ma/ | mò /mo/ | mama /mama/ | mamá /mama/ |
| Baba | tara /taɾa/ | tata /tata/ | tara /tara/ | ta /ta/ | tâ /ta/ | tata /tata/ | tatá /tata/ |
| Mimi | ma /má/ | ma /má/ | me /me/ | mə̀ /mə̀/ | à /à/ | mono /mono/ | ngai /ⁿɡai/ |
| Wewe | wa /wá/ | wô /wô/ | wè /wè/ | ò /ò/ | ò /ò/ | ngeye /ŋɡeje/ | yo /jo/ |
| Jina | jôé /ʒóé/ | jôé /ʒóé/ | djoè /dʒoɛ/ | ə́ɲə́ /ə́ɲə́/ | yə́ŋ /jə́ŋ/ | nkumbu /nkumbu/ | nkombo /ⁿkombo/ |
| Jicho | dzìs /dʒis/ | zis /zis/ | dis /dis/ | dzi /dzi/ | dyiá /djia/ | disu /disu/ | líso /liso/ |
| Mkono | woó /woʔo/ | wo /wo/ | wɔ /wɔ/ | boa /boa/ | kwô' /kwoʔ/ | koko /koko/ | lobɔ́kɔ /lobɔkɔ/ |
| Moyo | nlem /nlem/ | nlem /nlem/ | nle /nle/ | mu /mu/ | mwâ /mwa/ | ntima /ntima/ | motéma /motema/ |
| Upendo | nye'e /ɲeʔe/ | nye'a /ɲeʔa/ | ndzem /ndzem/ | kɔŋ /kɔŋ/ | nkòŋ /ŋkoŋ/ | zola /zola/ | bolíngo /boliŋɡo/ |
| Mti | elé /ele/ | élé /ele/ | eli /eli/ | ti /ti/ | kpa' /kpaʔ/ | nti /nti/ | nzété /nzete/ |
| Nyumba | nda /nda/ | nda /nda/ | nda /nda/ | nda /nda/ | ndô /ndo/ | nzo /nzo/ | ndáko /ndako/ |
| Mbwa | mvu /mvu/ | mvu /mvu/ | mvu /mvu/ | mbu /mbu/ | mbî /mbi/ | mbwa /mbwa/ | mbwá /mbwa/ |
| Paka | esìŋga /esiŋɡa/ | esinga /esiŋɡa/ | esin /esin/ | guŋ /ɡuŋ/ | gò /ɡo/ | nyau /ɲau/ | nyáu /ɲau/ |
| Kula | di /di/ | dzia /dʒia/ | di /di/ | mé /me/ | nîa /nia/ | ku dia /ku dja/ | kolía /kolia/ |
| Kunywa | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | nyo /ɲo/ | nyâa /ɲaː/ | ku nua /ku nwa/ | komɛ́la /komɛla/ |
| Moja | fok /fok/ | fok /fok/ | bok /bok/ | mɔ /mɔ/ | mò /mo/ | mosi /mosi/ | mɔ̌kɔ́ /mɔkɔ/ |
| Mbili | bɛ̌ /bɛ̌/ | bɛ̌ /bɛ̌/ | bɛ̀ /bɛ̀/ | bɛ́ /bɛ́/ | bɔ́ʔɔ́ /bɔ́ʔɔ́/ | zole /zole/ | mibale /mibale/ |
| Habari | mbɔlɔ /mbɔlɔ/ | mbolo /mbolo/ | mbolo /mbolo/ | mɔlɔŋ /mɔlɔŋ/ | kâa' /kaːʔ/ | mboté /mbote/ | mbóte /mbote/ |
| Asante | akiba /akiba/ | akiba /akiba/ | akiba /akiba/ | nfɔn /nfɔn/ | ŋyaa' /ŋjaːʔ/ | matondo /matondo/ | matɔ́ndɔ /matɔndɔ/ |
| Nzuri | mbaŋ /mbaŋ/ | mbamba /mbamba/ | mbeng /mbeŋ/ | mwa /mwa/ | mwâ' /mwaʔ/ | mbote /mbote/ | malámu /malamu/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.