Yag Dii
Kidii
Familia ya Atlantiki-Kongo (Adamawa, Mbum-Day)
Dii (pia Duru, Dourou, au Yag Dii — "usemi wa Dii") ni lugha ya Kiadamawa ya Niger-Congo ya kaskazini mwa Kamerun, katika eneo la nyanda za juu la Uwanda wa Adamawa karibu na Ngaoundéré. Watu wa Dii walisitawisha utamaduni wa kipekee wa ufugaji wa ng'ombe unaotofautiana na jamii za Kibantu za kilimo zinazowazunguka. SIL Cameroon imetoa kazi pana ya kimaelezo kuhusu Yag Dii, huku Bohnhoff (1986) ikiwa rejeleo la kawaida.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kidii
Maji
mam
/mam/
Moto
mvə̀
/mvə/
Jua
ngə̄ə̀
/ŋɡəə/
Mwezi
mboɔn
/mbɔɔn/
Nyota
tewre
/tewre/
Mama
na
/na/
Baba
ba
/ba/
Mimi
am
/am/
Wewe
mo
/mo/
Jina
yiŋ
/jiŋ/
Jicho
ngə̀ə
/ŋɡəə/
Mkono
paà
/paa/
Moyo
ngēli
/ŋɡeli/
Upendo
kūngí
/kuŋɡi/
Mti
ngà
/ŋɡa/
Nyumba
gā
/ɡa/
Mbwa
mvù
/mvu˩/
Paka
ngwā
/ŋɡwa/
Kula
kpén
/kpen˥/
Kunywa
kpɔ̀
/kpɔ/
Moja
hīn
/hin/
Mbili
reɓ
/reɓ/
Habari
mbóò
/mboo/
Asante
vɛɛɛ
/vɛːɛ/
Nzuri
gáà
/ɡa˥a˩/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Adamawa, Mbum-Day) zinazohusiana
| Maana | Kidii | Kikera | Kizande | Kidonno So | Kilingala | Kimaori | Kisena |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mam /mam/ | mam /mam/ | ime /ime/ | di /di/ | máí /mai/ | wai /wai/ | madzi /madzi/ |
| Moto | mvə̀ /mvə/ | ákə̀rə /akərə/ | we /we/ | yɔ /jɔ/ | mɔ́tɔ /mɔtɔ/ | ahi /ahi/ | moto /moto/ |
| Jua | ngə̄ə̀ /ŋɡəə/ | kêr /keːɾ/ | uru /uɾu/ | naa /naː/ | mói /moi/ | rā /ɾaː/ | dzuwa /dzuwa/ |
| Mwezi | mboɔn /mbɔɔn/ | mə̀sə̀rə /məsərə/ | diwi /diwi/ | ele /ele/ | sánzá /sanza/ | marama /maɾama/ | mwedzi /mwedzi/ |
| Nyota | tewre /tewre/ | tùwrò /tuwro/ | kerekuru /kɛɾɛkuɾu/ | tolo /tolo/ | monzoto /monzɔtɔ/ | whetū /ɸɛtuː/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Mama | na /na/ | nâ /naː/ | na /na/ | na /na/ | mamá /mama/ | whaea /ɸaea/ | mai /mai/ |
| Baba | ba /ba/ | bâ /baː/ | ba /ba/ | ba /ba/ | tatá /tata/ | matua /matua/ | baba /baba/ |
| Mimi | am /am/ | kə́ŋ /kəŋ/ | mi /mi/ | mi /mi/ | ngai /ⁿɡai/ | au /au/ | ine /ine/ |
| Wewe | mo /mo/ | kə /kə/ | mo /mo/ | u /u/ | yo /jo/ | koe /koe/ | iwe /iwe/ |
| Jina | yiŋ /jiŋ/ | sumo /sumo/ | rimo /ɾimo/ | boy /bɔj/ | nkombo /ⁿkombo/ | ingoa /iŋoa/ | dzina /dzina/ |
| Jicho | ngə̀ə /ŋɡəə/ | gìr /ɡir/ | bangiri /baŋɡiɾi/ | giré /ɡiɾe/ | líso /liso/ | karu /ˈkaɾu/ | diso /diso/ |
| Mkono | paà /paa/ | kéu /keu/ | be /be/ | nu /nu/ | lobɔ́kɔ /lobɔkɔ/ | ringa /ɾiŋa/ | nkono /nkono/ |
| Moyo | ngēli /ŋɡeli/ | gùm /ɡum/ | ngbaduse /ŋɡbaduse/ | kɛɛla /kɛːla/ | motéma /motema/ | ngākau /ŋaːkau/ | mtima /mtima/ |
| Upendo | kūngí /kuŋɡi/ | kùm /kum/ | kpinyemu /kpiɲemu/ | suuli /suːli/ | bolíngo /boliŋɡo/ | aroha /aɾoha/ | kufuna /kufuna/ |
| Mti | ngà /ŋɡa/ | kòsō /kosoː/ | ngua /ŋɡua/ | ti /ti/ | nzété /nzete/ | rākau /ɾaːkau/ | mtengo /mteŋɡo/ |
| Nyumba | gā /ɡa/ | gòl /ɡol/ | bambu /bambu/ | gina /ɡina/ | ndáko /ndako/ | whare /ɸaɾe/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | mvù /mvu˩/ | kŋā /kŋaː/ | ango /aŋɡo/ | gɛɛ /ɡɛː/ | mbwá /mbwa/ | kurī /kuɾiː/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | ngwā /ŋɡwa/ | mūsā /muːsaː/ | gbabo /ɡbabo/ | monyi /moɲi/ | nyáu /ɲau/ | ngeru /ŋeɾu/ | paka /paka/ |
| Kula | kpén /kpen˥/ | nà /na/ | ri /ɾi/ | kɔɔ /kɔː/ | kolía /kolia/ | kai /kai/ | kudya /kudja/ |
| Kunywa | kpɔ̀ /kpɔ/ | sā /saː/ | mbira /mbiɾa/ | nɔ /nɔ/ | komɛ́la /komɛla/ | inu /inu/ | kumwa /kumwa/ |
| Moja | hīn /hin/ | ká /ka/ | sa /sa/ | tum /tum/ | mɔ̌kɔ́ /mɔkɔ/ | tahi /tahi/ | posi /posi/ |
| Mbili | reɓ /reɓ/ | cèw /tʃɛw/ | ue /uwe/ | lɛy /lɛj/ | mibale /mibale/ | rua /ɾua/ | piŵiri /piwiri/ |
| Habari | mbóò /mboo/ | ásālāmā /asaːlaːmaː/ | mo ima ya /mo ima ja/ | agandɛla /aɡandɛla/ | mbóte /mbote/ | kia ora /kia oɾa/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ |
| Asante | vɛɛɛ /vɛːɛ/ | shùkūr /ʃukuːɾ/ | oni-tambua /oni-tambua/ | biguƞ /biɡũ/ | matɔ́ndɔ /matɔndɔ/ | ngā mihi /ŋaː mihi/ | ndatenda /ndatenda/ |
| Nzuri | gáà /ɡa˥a˩/ | kúɗá /kuɗa/ | wene /wene/ | suuli /suːli/ | malámu /malamu/ | pai /pai/ | nadidi /nadidi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.