Bɔrɔ
Kibororo
Makro-Jê (tawi la Bororo)
Kibororo (Boe Wadáru) ndiyo lugha pekee iliyosalia ya familia ya Bororo, ambayo mara nyingi hupendekezwa kuwa sehemu ya kundi pana la Macro-Jê. Inazungumzwa na takriban Wabororo 1,000–1,500 katika maeneo na vijiji kadhaa vya wenyeji asilia katika Mato Grosso, Brazil. Kibororo kina uwekaji-alama mwingi wa nafsi, mabadiliko ya konsonanti mwanzoni mwa mzizi na hasa mpangilio wa kiima–yambwa–kitenzi; huandikwa kwa tahajia inayotegemea alfabeti ya Kilatini. Wanakabila wengi bado wanazungumza lugha hii na watoto wengi hujifunza, lakini matumizi ya Kireno yanaongezeka, hasa miongoni mwa vijana na katika baadhi ya makazi. Kwa hiyo Glottolog huainisha Kibororo kuwa lugha iliyo hatarini na inayopitia uhamaji wa lugha, wala si lugha iliyotoweka.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kibororo
Maji
yje
/ʝje/
Moto
owe
/ɔwe/
Jua
parado
/paɾadu/
Mwezi
aroe
/aɾɔe/
Nyota
kajewu
/kaˈʒewu/
Mama
e
/e/
Baba
apyge
/apɨɡe/
Mimi
imi
/imi/
Wewe
aki
/aki/
Jina
ie
/iɛ/
Jicho
ba
/ba/
Mkono
ekra
/ekɾa/
Moyo
mara
/maɾa/
Upendo
cya
/tʃja/
Mti
mae
/mae/
Nyumba
jara
/jaɾa/
Mbwa
rebo
/ɾebo/
Paka
kuie
/kwie/
Kula
paje
/paje/
Kunywa
aru
/aɾu/
Moja
mokojie
/mokɔje/
Mbili
pobe
/pobe/
Habari
are
/aɾe/
Asante
iya
/ija/
Nzuri
boe
/bɔe/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Macro-Jê (Bororoan) zinazohusiana
| Maana | Kibororo | Kipemón | Kiudege | Kioromo | Kigedeo | Kitahiti | Kisidamo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | yje /ʝje/ | kü /ky/ | уй /uj/ | bishaan /biʃaːn/ | woyye /wojːe/ | pape /pape/ | waayyo /waːjːo/ |
| Moto | owe /ɔwe/ | apok /apɔk/ | тогбо /toɡbo/ | ibidda /ibidːa/ | gira /ɡiɾa/ | auahi /auahi/ | giiraa /ɡiːraː/ |
| Jua | parado /paɾadu/ | wato /watɯ/ | даигаси /daiɡasi/ | aduu /aduː/ | ayyaʼne /ajːaʔne/ | mahana /mahana/ | arrishshe /arːiʃːe/ |
| Mwezi | aroe /aɾɔe/ | karo /kaɾɯ/ | биа /bia/ | jiʼa /dʒiʔa/ | agina /aɡina/ | marama /maɾama/ | agana /aɡana/ |
| Nyota | kajewu /kaˈʒewu/ | chirikö /tʃiɾikø/ | ваикта /ˈwaikta/ | urjii /urdʒiː/ | urje /urdʒe/ | fetiʻa /feˈtiʔa/ | beeddakko /beːdːakko/ |
| Mama | e /e/ | mamã /mamɑ̃/ | энэ /ene/ | haadha /haːɗa/ | aaki /aːki/ | māmā /maːmaː/ | ama /ama/ |
| Baba | apyge /apɨɡe/ | papai /papɑ̃i/ | амэ /amə/ | abbaa /abːaː/ | eke /eke/ | pāpā /paːpaː/ | anna /anːa/ |
| Mimi | imi /imi/ | yuurö /juːɾø/ | би /bi/ | ani /ani/ | ani /ani/ | au /au/ | ani /ani/ |
| Wewe | aki /aki/ | amörö /amøɾø/ | си /si/ | ati /ati/ | ati /ati/ | ʻoe /ʔoe/ | ati /ati/ |
| Jina | ie /iɛ/ | ese' /eseʔ/ | гэгбэ /gəgˈbə/ | maqaa /makʼaː/ | su'ma /suʔma/ | iʻoa /iˈʔoa/ | suʼma /suʔma/ |
| Jicho | ba /ba/ | poki /pɯki/ | яа /jaː/ | ija /idʒa/ | ille /ilːe/ | mata /mata/ | ille /ilːe/ |
| Mkono | ekra /ekɾa/ | tïna /tina/ | нала /nala/ | harka /haɾka/ | anga /aŋɡa/ | rima /ɾima/ | anga /anɡa/ |
| Moyo | mara /maɾa/ | sïköpoka /sikɯpɯka/ | миаван /miavan/ | onnee /onːeː/ | wodana /wodana/ | mafatu /mafatu/ | wodanaa /wodanaː/ |
| Upendo | cya /tʃja/ | kemenü /kemenü/ | чисанай /tʃisanaj/ | jaalala /dʒaːlala/ | baxxa /baxːa/ | here /heɾe/ | baxa /batʼa/ |
| Mti | mae /mae/ | tïmö /timɯ/ | мо /mo/ | muka /muka/ | haqqa /haqːa/ | tumu rāʻau /tumu ɾaːʔau/ | haqqe /haqːe/ |
| Nyumba | jara /jaɾa/ | karata /kaɾata/ | дзугди /dzuɡdi/ | mana /mana/ | mine /mine/ | fare /faɾe/ | mine /mine/ |
| Mbwa | rebo /ɾebo/ | yaremoro /jaɾeɯɾɯ/ | инай /inaj/ | saree /saɾeː/ | kaneessa /kaneːsːa/ | ʻūrī /ʔuːɾiː/ | minceeti /mintʃeːti/ |
| Paka | kuie /kwie/ | kïrïmï /kirimi/ | кошк /koʃk/ | adurree /aduɾːeː/ | adurre /aduɾːe/ | mīmī /miːmiː/ | adurree /adurːeː/ |
| Kula | paje /paje/ | manepotaro /manepoɾaɾɯ/ | джевэ /dʒevə/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | ittu /itːu/ | ʻamu /ʔamu/ | itaa /itaː/ |
| Kunywa | aru /aɾu/ | atü /atu/ | омимэ /omimə/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | agittu /aɡitːu/ | inu /inu/ | aguraa /aɡuraː/ |
| Moja | mokojie /mokɔje/ | potakoron /potakaɾɯn/ | омо /omo/ | tokko /tokːo/ | mitto /mitːo/ | hōʻē /hoːʔeː/ | mitto /mitːo/ |
| Mbili | pobe /pobe/ | saköne /sakøne/ | дюэ /dʒuˈə/ | lama /lama/ | lame /lame/ | piti /piti/ | lame /lame/ |
| Habari | are /aɾe/ | apî /api/ | бандиба /bandiba/ | akkam /akːam/ | mooye /moːje/ | ʻia ora na /ʔia oɾa na/ | nagaa yi'ne /naɡaː jiʔne/ |
| Asante | iya /ija/ | mïrako /miɾakɯ/ | нюхча /ɲuxtʃa/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | galaata /ɡalaːta/ | māuruuru /maːuɾuuɾu/ | gali'ne /ɡaliʔne/ |
| Nzuri | boe /bɔe/ | mïratö /miɾatɯ/ | ая /aja/ | gaarii /ɡaːriː/ | danee /daneː/ | maitaʻi /maitaʔi/ | danchu /dantʃu/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.