агъул чӏал

Kiaghul

Caucasus Kaskazini-Mashariki

FamiliaCaucasus Kaskazini-Mashariki Wasemaji~30K (iliyo hatarini sana) HatiKisirili NchiUrusi Lugha rasmiUrusi (Dagestan, lugha rasmi ya jamhuri) Uhai wa lughahatari sana ISO 639-3agx

Kiaghul (Aghulan; kwa lugha asilia Аґул чӀал) ni lugha ya Kaskazini-mashariki ya Kaukasia ya tawi la Kilezgi, inayozungumzwa na watu wapatao 30,000 katika wilaya za Agulsky na Kurakhsky za Jamhuri ya Dagestan, Urusi. Kiisimu, Kiaghul kina uhusiano wa karibu na Kilezgi (lez) na Kitabasaran (tab), kikionyesha sifa za kawaida za Kaskazini-mashariki ya Kaukasia: hazina kubwa za konsonanti (zikiwa na ejektivu na uvula), mofolojia ya mwambatano (agglutinative), mpangilio wa ergativu, na mifumo changamano ya kesi (~aina 14 za kesi). Kiaghul kina maeneo manne tofauti ya lahaja (Aghul Halisi, Koshan, Kerenkhyu, Tpig), ambapo lahaja ya Tpig ndiyo inayozungumzwa zaidi na ni msingi wa kiwango cha kifasihi cha kisasa. Lugha hii ilipokea kanuni ya kifasihi ya Kisirili mwaka 1990 kama sehemu ya mipango ya kusoma na kuandika ya Dagestan baada ya Usovieti.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kiaghul

Maji

хьед

/ħed/

Moto

цӏай

/tsʼaj/

Jua

рагъ

/raʁ/

Mwezi

ваз

/vaz/

Nyota

гъед

/ʁed/

Mama

баб

/bab/

Baba

ада

/ada/

Mimi

зун

/zun/

Wewe

вун

/wun/

Jina

тӀвар

/tʼʷar/

Jicho

ул

/ul/

Mkono

хил

/xil/

Moyo

юкӏ

/jukʼ/

Upendo

кӏанди

/kʼandi/

Mti

тар

/tar/

Nyumba

кьали

/qʼali/

Mbwa

хвай

/xwaj/

Paka

кац

/kats/

Kula

ифи

/ifi/

Kunywa

ахъан

/aqʼan/

Moja

са

/sa/

Mbili

кьуд

/qʼud/

Habari

салам

/salam/

Asante

баркалла

/baɾkalːa/

Nzuri

хъвай

/qwaj/

Kekeo

кекку

/kːekːu/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za NE Caucasian zinazohusiana

Maana KiaghulKilezgiKibudukhKitabasaranKirutulKikryzKitsakur
Maji хьед /ħed/ яд /jad/ хьед /ħed/ штар /ʃtar/ хьед /ħed/ xed /xed/ хьад /ħad/
Moto цӏай /tsʼaj/ цӏай /tsʼaj/ цӏай /tsʼaj/ цӏа /tsʼa/ цӏай /tsʼaj/ ts'a /tsʼa/ цӏай /tsʼaj/
Jua рагъ /raʁ/ рагъ /raʁ/ рагъ /raʁ/ рагъ /raʁ/ варагъ /waraʁ/ vïrïğ /vɨrɨʁ/ верг /verɡ/
Mwezi ваз /vaz/ варз /varz/ ваз /vaz/ варз /varz/ ваз /waz/ vats /vats/ ваз /vaz/
Nyota гъед /ʁed/ гъед /ʁed/ хед /χed/ хяд /xæd/ хед /χed/ xed /xed/ хане /χanɛ/
Mama баб /bab/ диде /dide/ баб /bab/ баб /bab/ нин /nin/ dada /dada/ йед /jed/
Baba ада /ada/ буба /buba/ дада /dada/ дад /dad/ дид /did/ buba /buba/ дакӏ /dakʼ/
Mimi зун /zun/ зун /zun/ зы /zɨ/ узу /uzu/ зы /zɨ/ zin /zin/ зы /zɨ/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.