МыхӀабишды чӀел
Kirutul
NE Caucasian (Lezgic, Tsakhur-Rutul subgroup)
Rutul (МыхӀабишды чӀел / Myhabišdy čʼel — literally "language of the Mukhad people") is a Northeast Caucasian language of the Tsakhur-Rutul subgroup of the Lezgic branch, spoken by around 30,000 people in the Rutulsky District of southern Dagestan and a handful of villages in the Sheki area of Azerbaijan. Within Lezgic, Rutul forms a coordinate node with its closest relative Tsakhur (tkr). Typologically Rutul shows the canonical Lezgic profile: large consonant inventory with ejective and pharyngealized series, ergative-absolutive alignment, four noun classes (masculine, feminine, two non-human), and an elaborate spatial case system. Rutul became a written language only in 1990 when a Cyrillic-based orthography was adopted under Dagestan's minority-language program, and instruction in Rutul began in the early 1990s.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kirutul
Maji
хьед
/ħed/
Moto
цӏай
/tsʼaj/
Jua
варагъ
/waraʁ/
Mwezi
ваз
/waz/
Mama
нин
/nin/
Baba
дид
/did/
Kula
ухьун
/uħun/
Kunywa
эджин
/edʒin/
Upendo
—
/—/
Moyo
юкӏ
/jukʼ/
Mti
хыл
/χɨl/
Nyumba
хал
/χal/
Mbwa
хыних
/χɨniχ/
Paka
гету
/ɡetu/
Mkono
хыл
/χɨl/
Jicho
ул
/ul/
Habari
салам
/salam/
Asante
—
/—/
Moja
са
/sa/
Nzuri
йишды
/jiʃdɨ/
Vyanzo
- Makhmudova (2001) Morfologija rutul'skogo jazyka
- Alekseev (1994) Rutul, in The Indigenous Languages of the Caucasus, vol. 4
- Glottolog: Rutul
- Ethnologue: rut
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za NE Caucasian (Lezgic, Tsakhur-Rutul subgroup) zinazohusiana
| Maana | Kirutul | Kibudukh | Kiaghul | Kitsakur | Kitabasaran | Kikryz | Kilezgi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | хьад /ħad/ | штар /ʃtar/ | xed /xed/ | яд /jad/ |
| Moto | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | ts'a /t͡sʼa/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Jua | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | верг /verɡ/ | рагъ /raʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Mwezi | ваз /waz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | vats /vat͡s/ | варз /varz/ |
| Mama | нин /nin/ | баб /bab/ | баб /bab/ | йед /jed/ | бай /baj/ | dada /dada/ | диде /dide/ |
| Baba | дид /did/ | дада /dada/ | ада /ada/ | дакӏ /dakʼ/ | дад /dad/ | buba /buba/ | буба /buba/ |
| Kula | ухьун /uħun/ | ухьун /uħun/ | ифи /ifi/ | аӏкӏвыс /aʕkʷʼəs/ | ипӏуб /ipʼub/ | ulkura /ulˈkura/ | тӏуьн /tʼyn/ |
| Kunywa | эджин /edʒin/ | эджи /edʒi/ | ахъан /aqʼan/ | ийыхьес /iijəħes/ | ужуб /uʒub/ | hatsra /hat͡sˈra/ | хъун /qun/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | кӏанди /kʼandi/ | ыкӏикна /əkʼikna/ | ккунивал /kːunival/ | mukan /muˈkan/ | кӏан хьун /kʼan χun/ |
| Moyo | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | йикӏ /jikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | рикӏ /rikʼ/ |
| Mti | хыл /χɨl/ | тар /tar/ | тар /tar/ | йывон /jəvon/ | гар /ɡar/ | xer /xer/ | тар /tar/ |
| Nyumba | хал /χal/ | кӏул /kʼul/ | кьали /qʼali/ | хав /xav/ | хал /xal/ | xal /xal/ | кӏвал /kʼval/ |
| Mbwa | хыних /χɨniχ/ | хвар /χʷar/ | хвай /xwaj/ | хӏвай /ħʷaj/ | хю /xy/ | xveqʼ /χveqʼ/ | кицӏ /kitsʼ/ |
| Paka | гету /ɡetu/ | — /—/ | кац /kats/ | кӏет /kʼet/ | кет /ket/ | — /—/ | кац /kats/ |
| Mkono | хыл /χɨl/ | кул /kul/ | хил /xil/ | хыл /xəl/ | хил /xil/ | kul /kul/ | гъил /ʁil/ |
| Jicho | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | вил /vil/ |
| Habari | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | баркалла /baɾkalːa/ | бахытыд /baxətəd/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Moja | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | саб /sab/ | sa /sa/ | сад /sad/ |
| Nzuri | йишды /jiʃdɨ/ | — /—/ | хъвай /qwaj/ | йишда /jiʃda/ | ужу /uʒu/ | yiğin /jiˈʁin/ | хъсан /qsan/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.