Adi Agom
Kiadi
Familia ya Kisino-Tibeti (tawi la Kitibeto-Burman, Tani, Magharibi)
Adi (Adi Agom, "maneno ya watu") ni lugha kuu ya Kitani ya Arunachal Pradesh kaskazini-mashariki mwa India. Watu wa Adi ni mojawapo ya makundi makubwa zaidi ya asili ya Arunachal, wenye makabila madogo mengi (Padam, Minyong, Galo, Pasi, Komkar, Tangam, Bori) yanayozungumza lahaja zinazoeleweka kati yao. Ni lugha yenye toni, yenye toni tatu tofautishi, yenye mofolojia ya kitenzi ya polisintetiki yenye upatanifu wa kihierarkia. Maarifa ya kimazingira ya kiasili ya Adi yameandikwa katika machapisho ya Adi Cultural Studies Centre. Miongoni mwa alama kuu za kitamaduni ni sherehe ya Aran na usanifu maarufu wa madaraja ya Galo.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiadi
Maji
ihi
/ihi/
Moto
emi
/emi/
Jua
donyi
/doɲi/
Mwezi
polo
/polo/
Nyota
takar
/takar/
Mama
ane
/ane/
Baba
abu
/abu/
Mimi
ngo
/ŋo/
Wewe
no
/no/
Jina
amin
/amin/
Jicho
amik
/amik/
Mkono
ali
/ali/
Moyo
gangki
/ɡaŋki/
Upendo
kanom
/kanom/
Mti
esing
/esiŋ/
Nyumba
oekum
/oekum/
Mbwa
eki
/eki/
Paka
mero
/meɾo/
Kula
dod
/dod/
Kunywa
tunam
/tunam/
Moja
ako
/ako/
Mbili
anyi
/aɲi/
Habari
nasi sukna
/nasi sukna/
Asante
nasi
/nasi/
Nzuri
atom
/atom/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sino-Tibetan (Tibeto-Burman, Tani, Western) zinazohusiana
| Maana | Kiadi | Kidzongkha | Kibalti | Kinaga cha Tangkhul | Kiladakhi | Kitibeti cha Kale (Liturujia) | Hakha Chin |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ihi /ihi/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ze /ze/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ti /ti/ |
| Moto | emi /emi/ | མེ /me/ | མེ /me/ | mei /mei/ | མེ /me/ | མེ /me/ | mei /mei/ |
| Jua | donyi /doɲi/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | nyithui /ɲitʰui/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ni /ni/ |
| Mwezi | polo /polo/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | lai /lai/ | ཟླ་བ /zlawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | thla /tʰla/ |
| Nyota | takar /takar/ | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ /skarma/ | sira /siraː/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /karma/ | arfi /ʔarfi/ |
| Mama | ane /ane/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ina /ina/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | nu /nu/ |
| Baba | abu /abu/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | apa /apa/ | ཨ་པ /apa/ | ཡབ /jab/ | pa /pa/ |
| Mimi | ngo /ŋo/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | i /i/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | kei /kei/ |
| Wewe | no /no/ | ཁྱོད /tɕʰøː/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | na /na/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | nang /naŋ/ |
| Jina | amin /amin/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | amin /amin/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | min /min/ |
| Jicho | amik /amik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | mi /mi/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | mit /mit/ |
| Mkono | ali /ali/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | phei /pʰei/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | kut /kut/ |
| Moyo | gangki /ɡaŋki/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | mokyaba /mokjaba/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | lung /luŋ/ |
| Upendo | kanom /kanom/ | དགའ་བ /ɡawa/ | དགའ་བ /ɡaba/ | cha /tʃa/ | དགའ /ɡa/ | བྱམས་པ /tɕampa/ | daw /daw/ |
| Mti | esing /esiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | leiyik /leijik/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ |
| Nyumba | oekum /oekum/ | ཁྱིམ /tɕim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | shim /ʃim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | inn /in/ |
| Mbwa | eki /eki/ | ཁྱི /tɕi/ | ཁྱི /kʰi/ | ui /ui/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ui /ui/ |
| Paka | mero /meɾo/ | བྱི་ལ /bila/ | བྱི་ལ /bjila/ | mibu /mibu/ | བྱི་ལ /pila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | minu /minu/ |
| Kula | dod /dod/ | བཟའ /za/ | ཟ /za/ | ngui /ŋui/ | ཟ /za/ | བཟའ /sa/ | ei /ei/ |
| Kunywa | tunam /tunam/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | rai /rai/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | din /din/ |
| Moja | ako /ako/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | kha /kʰa/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | pakhat /pakʰat/ |
| Mbili | anyi /aɲi/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས /ɲis/ | khani /kʰani/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɲiː/ | pahnih /pahniʔ/ |
| Habari | nasi sukna /nasi sukna/ | སྐུ་གཟུགས་བཟང་པོ་ལ /kuzu zaŋpo la/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | hayau /hajau/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi delek/ | na dam maw /na dam maw/ |
| Asante | nasi /nasi/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ase /ase/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ka lawm /ka lawm/ |
| Nzuri | atom /atom/ | ལེགས་ཤོམ /lekɕom/ | ཡག་པོ /jakpo/ | kahei /kahei/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | tha /tʰa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.