Abau
Kiabau
familia ya Sepik (Sepik ya Juu)
Kiabau ni lugha ya Kipapua ya kikundi kidogo cha Sepik ya Juu katika familia ya Sepik, inayozungumzwa na watu wapatao 7,500 kando ya Mto Sepik katika Mkoa wa Sandaun, Papua New Guinea, karibu na mpaka wa Indonesia. Inajulikana kwa kuwa na orodha ya fonimu rahisi kuliko lugha yoyote ya Sepik na kwa mfumo uliorekodiwa vizuri wa usemi wa mluzi unaotumika kwa umbali mrefu. Ina mfumo wa jinsia ya nomino wa madaraja nane wenye msamiati wa undugu uliokuzwa unaotofautisha maneno yanayotumiwa na wazungumzaji wa kiume na wa kike.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiabau
Maji
hu
/hu/
Moto
ya
/ja/
Jua
ey
/ej/
Mwezi
yen
/jɛn/
Nyota
por
/por/
Mama
ipey
/ˈipej/
Baba
aio
/aˈio/
Mimi
hane
/hane/
Wewe
hme
/hme/
Jina
non
/non/
Jicho
nene
/ˈnɛnɛ/
Mkono
yiha
/jiha/
Moyo
—
/—/
Upendo
—
/—/
Mti
nɔw
/nɔw/
Nyumba
a
/a/
Mbwa
nwoh
/nwɔh/
Paka
—
/—/
Kula
ra
/ɾa/
Kunywa
—
/—/
Moja
rin
/ɾin/
Mbili
sei
/sei/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
yapre
/japɾɛ/
Vyanzo
- Bailey, D. A. (1975) A Phonological Description of Abau. Workpapers in Papua New Guinea Languages 13, SIL.
- Lock, A. H. (2011) Abau Grammar. Data Papers on Papua New Guinea Languages 57. SIL-PNG.
- Laycock, D. C. (1968) Languages of the Lumi Subdistrict (West Sepik District), New Guinea. Oceanic Linguistics 7(1): 36-66.
- Foley, W. A. (2005) Linguistic prehistory in the Sepik-Ramu basin.
- Glottolog: Abau
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sepik (Upper Sepik) zinazohusiana
| Maana | Kiabau | Kimakasae | Kikusunda | Kiluvian | Kiumbria | Kiyuchi | Kifrigia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | hu /hu/ | ira /ˈira/ | tang /tɑŋ/ | wār /waːr/ | utur /ˈu.tur/ | cha /tʃa/ | — /—/ |
| Moto | ya /ja/ | ata /ˈata/ | yu /ju/ | — /—/ | pir /pir/ | tsoda /tsoda/ | — /—/ |
| Jua | ey /ej/ | watu /ˈwatu/ | nəm /nəm/ | 𔖖𔓚 /ˈtiwad/ | — /—/ | dethla /dɛhla/ | — /—/ |
| Mwezi | yen /jɛn/ | uru /ˈuru/ | pom /pom/ | 𔓜𔒄𔗦 /ˈarmas/ | — /—/ | zethla /zɛhla/ | masê /maˈseː/ |
| Nyota | por /por/ | ipi /ipi/ | sam /sam/ | — /—/ | — /—/ | weʼyv /weʔỹ/ | — /—/ |
| Mama | ipey /ˈipej/ | ina /ˈina/ | — /—/ | anni- /ˈanni/ | matrer /ˈma.trer/ | ahnʌh /ahnʌh/ | mater /ˈmater/ |
| Baba | aio /aˈio/ | baba /ˈbaba/ | yi /ji/ | 𔐞𔑣𔓯𔗔 /ˈtadis/ | patre /ˈpa.tre/ | — /—/ | atas /aˈtas/ |
| Mimi | hane /hane/ | ani /ani/ | tsi /tsi/ | 𔐀 /ˈamu/ | — /—/ | di /di/ | az /az/ |
| Wewe | hme /hme/ | ai /ai/ | nu /nu/ | tu /tu/ | tu /tuː/ | tse /tse/ | — /—/ |
| Jina | non /non/ | naran /naran/ | gidzi /ɡidzi/ | 𔐓𔓇𔒄𔖪 /ˈalamantsa/ | nome /ˈnome/ | tiʼe /tiʔe/ | — /—/ |
| Jicho | nene /ˈnɛnɛ/ | nana /ˈnana/ | gam /ɡam/ | tawi- /ˈtawi/ | — /—/ | shela /ʃela/ | — /—/ |
| Mkono | yiha /jiha/ | tana /ˈtana/ | gisi /ɡisi/ | 𔑁𔓯𔑶𔖸 /ˈistri/ | manuv-e /ma.ˈnu.we/ | — /—/ | — /—/ |
| Moyo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Upendo | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Mti | nɔw /nɔw/ | ate /ˈate/ | cigi /tsiɡi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nyumba | a /a/ | oma /ˈoma/ | gepa /ɡepa/ | 𔔙𔐤𔖪 /ˈparnantsa/ | — /—/ | tsotʔa /tsotʔa/ | — /—/ |
| Mbwa | nwoh /nwɔh/ | defa /ˈdɛfa/ | agəi /aɡəi/ | zuwana- /tsuˈwana/ | — /—/ | shtsé /ʃtsɛ/ | kan /kan/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Kula | ra /ɾa/ | nawa /ˈnawa/ | təim /təim/ | ad- /ad/ | — /—/ | gʌ /ɡʌ/ | — /—/ |
| Kunywa | — /—/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Moja | rin /ɾin/ | u /ʔu/ | nu /nu/ | — /—/ | unu /ˈu.nu/ | hahgo /hahɡo/ | — /—/ |
| Mbili | sei /sei/ | lolae /loˈlae/ | dukhu /dukʰu/ | — /—/ | dur /dur/ | nowe /nõˈwẽ/ | — /—/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Nzuri | yapre /japɾɛ/ | rau /rau/ | — /—/ | wasu- /ˈwaːsu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.