Mababu Wanne
Karibu karne ya 7 BK — wakati wa kamusi ya vina Qieyun (切韻), iliyokusanywa mwaka 601 chini ya nasaba ya Sui na kufanywa kigezo na nasaba ya Tang — Kichina kilikuwa na makundi manne ya toni: Píng (平), Shǎng (上), Qù (去) na Rù (入). Toni ya kuingia (入声) haikuwa umbo la mwingiliano bali aina ya muundo wa silabi: silabi zake zote zilimalizika kwa konsonanti fupi ya kuzuia (-p, -t, au -k).
Mgawanyiko wa Usikivu — Kanuni Moja Inayotawala Zote
Kichina cha Kati kilikuwa na konsonanti za mwanzo zenye sauti/zisizo na sauti nyingi. Konsonanti zenye sauti zilipotea katika lahaja tofauti, lakini kabla ya hapo ziliiacha alama ya kudumu: silabi zenye konsonanti ya mwanzo yenye sauti zilipata toni ya chini zaidi, na zisizo na sauti zilipata toni ya juu zaidi. Hii ndiyo mgawanyiko wa Yin-Yang (陰陽分化).
Kesi ya Kikantoni: Toni 9 (au 6+3)
Kikantoni ndicho mfano bora. Toni sita za hai ni matokeo ya mgawanyiko wa Yin-Yang wa Píng/Shǎng/Qù — toni 6 za mwelekeo. Kikantoni pia kilihifadhi toni ya kuingia, ikitoa toni 3 zilizokaguliwa. Jumla: toni 9.
Mandarin: Toni 4, Toni ya Kuingia Imepotea
Mandarin ilirahisishwa sana. Konsonanti za mwanzo zenye sauti zilipotea mapema; toni ya kuingia ilipoteza konsonanti za mwisho na silabi zake zilitawanyika karibu kwa nasibu kwenye toni nne zilizobaki.
Kikantoni kinahifadhi kwa uaminifu wa pekee miisho ya silabi na makundi ya toni ya Kichina cha Kati — lakini toni zake tisa si tu toni nne za Tang zilizoongezwa mara mbili. Nane zinatokana na mgawanyiko wa Yin-Yang; ya tisa ni maendeleo ya baadaye ndani ya Kikantoni chenyewe, ambapo urefu wa vokali uligawa toni ya kuingia ya juu (陰入) kuwa 陰入 na 中入.
Min Nan: toni 7 au 8, toni ya kuingia ikiwa hai na maradufu
Kihokkien/Kitaiwani (闽南语, Min Nan) kilihifadhi toni ya kuingia pamoja na vizuizi vyake vya mwisho (-p, -t, -k). Kama Kikantoni, kilitumia mgawanyiko wa yin-yang kwa toni ya kuingia pia, na hivyo kupata toni mbili za kuingia (陰入 na 陽入). Toni nyingine zilipitia miungano na migawanyiko zaidi, hadi Min ya Kusini sanifu ikakaa juu ya msingi wa toni 7. Min Nan pia inajulikana kwa mfumo wake wa sandhi: katika usemi wa kawaida toni ya silabi hubadilika kulingana na nafasi yake katika kirai, hivyo mjifunzaji lazima akumbuke kwa kila neno toni ya kunukuu na toni ya sandhi.
Kihakka, Kiwu na wigo mzima
Lahaja za Kihakka (客家话) kwa kawaida zina toni 5 hadi 7, na baadhi ya lahaja zake huhifadhi toni ya kuingia. Kiwu (吴语, pamoja na Kishanghai) kilihifadhi konsonanti za mwanzo zenye sauti kwa muda mrefu kuliko tawi lingine lolote kubwa la Kisiniti, kumaanisha kwamba mgawanyiko wa yin-yang bado unasikika kwa kiasi kifonetiki. Baadhi ya lahaja za Kiwu huhesabiwa kuwa na toni 7 hadi 8. Wanaisimu mara nyingine hueleza Kiwu kama picha hai ya jinsi tofauti ya sauti katika Kichina cha Kati ilivyosikika.
Kikantoni huhifadhi miisho ya silabi na makundi ya toni ya Kichina cha Kati kwa uaminifu usio wa kawaida, lakini toni zake tisa si tu toni nne za enzi ya Tang zilizoongezwa maradufu. Nane zinatokana na mgawanyiko wa yin-yang; ya tisa ni maendeleo ya baadaye ndani ya Kiyue, ambapo urefu wa irabu uligawanya toni ya juu ya kuingia (陰入) kuwa 陰入 na 中入.