Kutoka Kukopa hadi Kubadilika
Maandishi ya Kichina yalifikia visiwa vya Japani pengine katika karne ya 4–5 BK kupitia peninsula ya Korea. Hapo awali, Wajapani walitumia herufi hizo kwa sauti tu — wasomi wanaita hilo man'yōgana (万葉仮名). Kwa mfano, 「あめ」 (mvua) iliandikwa 「阿米」 — ikitumia sauti tu, bila kujali maana.
Mapinduzi ya Kimaana
Karibu mwaka 700 BK — enzi ya Kojiki (712) na Nihon Shoki (720) — mapinduzi ya kimya yalitokea. Waandishi walianza kusoma herufi si kwa sauti yake ya Kichina bali kwa maana yake, wakitafuta neno sawa la asili ya Yamato. 山 (Kichina: shān) ilisomwa pia yama; 水 (shuǐ) ilisomwa pia mizu. Hii ndiyo kun-yomi (訓読み) — jambo adimu sana katika historia ya lugha duniani.
Kwa Nini Ilisalia Japani Peke Yake?
Korea na Vietnam pia zilipokea herufi za Kichina — na wazo la kusoma herufi kwa neno la asili lilizuka huko pia. Waandishi wa Korea waliweka alama za seokdok gugyeol (석독구결, 釋讀口訣) juu ya maandishi ya Kichina cha kale ili yasomeke kwa maneno ya Kikorea na kwa mpangilio wa maneno wa Kikorea; hadi leo herufi za hanja hutajwa kwa jozi ya maana na sauti: 水 ni 물 수 (mul su), yaani neno maji pamoja na sauti yake ya Kisino-Kikorea. Chữ Nôm ya Vietnam ilienda mbali zaidi: kuandika maneno kwa herufi zilizochaguliwa kwa maana yake kulikuwa jambo la kawaida hivi kwamba alama maalum (nháy, 𖿱) ilibuniwa kuonyesha usomaji wa asili — 本 ikisomwa kwa njia ya Kisino-Kivietnam ni bản, lakini 本𖿱 ni vốn. Kinachoifanya Japani kuwa ya pekee si uvumbuzi bali kudumu kwake: kwingineko usomaji wa asili ulibaki umefungwa kwenye elimu ya kale au kwenye hati iliyoacha kutumika, ilhali Japani ukawa sehemu ya uandishi wa kila siku na ukabaki hapo. Japani ilirasimisha mfumo huu wa pande mbili.
Kutoka Man'yōgana hadi Kana
Mkusanyiko wa mashairi Man'yōshū (k. 759) ni chanzo kikuu cha uandishi wa kifonetiki kabla ya kana. An=あ, I=い, U=う — maumbo haya yalirahisishwa kwa karne nyingi yakawa silabari za hiragana na katakana, lakini safu ya kun-yomi iliendelea sambamba.
Matamshi katika kamusi za kisasa
Herufi 生 peke yake ina on-yomi セイ na ショウ; kun-yomi いきる, うまれる, はえる, なま — zaidi ya usomaji kumi na mbili halali. On-yomi zinaonyesha tabaka za Kichina kutoka nyakati tofauti (呉音, 漢音, 唐音); kun-yomi zinashika msamiati wa Yamato wa zama za kabla ya historia. Kwa hiyo maandishi ya Kijapani ya kisasa yenye mchanganyiko wa hati yanaweza kuonyesha tabaka kadhaa za kihistoria kwa wakati mmoja.