원시 한국어 / 朝鮮祖語
Prokorea
Koreanic (proto)
Proto-Koreanic ni babu wa pamoja aliyejengwa upya wa familia ya lugha za Kikorea, ikiwa ni pamoja na Kikorea cha kisasa na Jeju, inayofikiriwa kuzungumzwa katika Peninsula ya Korea kutoka takriban 500 KK hadi karne za kwanza BK, kabla ya kuazima kwa kiasi kikubwa wa herufi za Kichina. Data hizi hutumia kwa kadri iwezekanavyo maumbo ya ujenzi upya wa maneno asili ya Kikorea (山 *moy, 水 *mɨr, 火 *pɨr). Ujenzi upya unafuata Vovin (2010), Whitman (2012), Ko (2018) na taaluma linganishi, Kikorea cha Kati, Jeju, na vyanzo vya unukuzi vya kale.
Inakozungumzwa
Usomaji wa herufi za Han katika Prokorea
| Herufi | Maana | Usomaji | Umbo | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *hʌtan | /*hʌtan/ | |
| 二 | two | *tupɨr | /*tupɨɾ/ | |
| 三 | three | *seki | /*seki/ | |
| 四 | four | *neki | /*neki/ | |
| 五 | five | *tasəs | /*tasəs/ | |
| 六 | six | *jəsəs | /*jəsəs/ | |
| 七 | seven | *nirkup | /*niɾkup/ | |
| 八 | eight | *jətərp | /*jətəɾp/ | |
| 九 | nine | *ahop | /*ahop/ | |
| 十 | ten | *jer | /*jeɾ/ | |
| 日 | sun | *hʌy | /*hʌj/ | |
| 月 | moon | *tʌr | /*tʌɾ/ | |
| 山 | mountain | *moy | /*moj/ | |
| 水 | water | *mɨr | /*mɨɾ/ | |
| 火 | fire | *pɨr | /*pɨɾ/ | |
| 木 | tree | *namk | /*namk/ | |
| 土 | soil | *hʌrk | /*hʌɾk/ | |
| 天 | sky | *hanʌr | /*hanʌɾ/ | |
| 地 | ground | *tʌh | /*tʌh/ | |
| 海 | sea | *parʌr | /*paɾʌɾ/ | |
| 龍 | dragon | *mir | /*miɾ/ | |
| 虎 | tiger | *pəm | /*pəm/ | |
| 犬 | dog | *kahi | /*kahi/ | |
| 鳥 | bird | *say | /*saj/ | |
| 魚 | fish | *koki | /*koki/ | |
| 牛 | ox | *sjo | /*sjo/ | |
| 人 | person | *salʌm | /*salʌm/ | |
| 手 | hand | *son | /*son/ | |
| 足 | foot | *par | /*paɾ/ | |
| 目 | eye | *nun | /*nun/ | |
| 耳 | ear | *kuy | /*kuj/ | |
| 口 | mouth | *ip | /*ip/ | |
| 頭 | head | *məri | /*məɾi/ | |
| 心 | heart | *mʌzʌm | /*mʌzʌm/ | |
| 血 | blood | *pih | /*pih/ | |
| 肉 | meat | *salh | /*salh/ | |
| 上 | up | *uh | /*uh/ | |
| 下 | down | *arʌy | /*aɾʌj/ | |
| 中 | middle | *kawɨn | /*kawɨn/ | |
| 中 | hit | *mac- | /*mat͡s-/ | |
| 左 | left | *oyn | /*ojn/ | |
| 右 | right | *parʌn | /*paɾʌn/ | |
| 行 | go | *ka- | /*ka-/ | |
| 行 | row | *hʌ- | /*hʌ-/ | |
| 来 | come | *o- | /*o-/ | |
| 去 | leave | *ka- | /*ka-/ | |
| 見 | see | *po- | /*po-/ | |
| 聞 | hear | *tɨr- | /*tɨɾ-/ | |
| 食 | eat | *mək- | /*mək-/ | |
| 飲 | drink | *mas- | /*mas-/ | |
| 走 | run | *tʌt- | /*tʌt-/ | |
| 坐 | sit | *anc- | /*ant͡s-/ | |
| 立 | stand | *se- | /*se-/ |
Vyanzo
- Vovin 2010
- Whitman 2012
- Ko 2018
Ulinganishaji wa usomaji wa Han
Imelinganishwa na lugha za Koreanic (proto) zinazohusiana
| Herufi | Prokorea | Hanja-hun (usomaji wa asili wa Kikorea) | Projapani | Pratungus | Promongoli | Prohmong-Mien | Proaustroasia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *hʌtan /*hʌtan/ | han /han/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *əmun /*əmun/ | *nigen /*niɡen/ | *ʔɨ /*ʔɨ/ | *muəjʔ /*muəjʔ/ |
| 二 | *tupɨr /*tupɨɾ/ | du /tu/ | *puta /*puta/ | *dʒuər /*d͡ʒuər/ | *qoyar /*qojar/ | *ʔu̯i /*ʔu̯i/ | *ɓaːr /*ɓaːr/ |
| 三 | *seki /*seki/ | se /se/ | *mi /*mi/ | *ilan /*ilan/ | *gurba(n) /*gurban/ | *pjɔu /*pjɔu/ | *peːʔ /*peːʔ/ |
| 四 | *neki /*neki/ | ne /nɛ/ | *jə /*jə/ | *dügin /*dyɡin/ | *dörbe(n) /*dœrben/ | *plei /*plei/ | *puənʔ /*puənʔ/ |
| 五 | *tasəs /*tasəs/ | daseot /tasʌt̚/ | *itu /*itu/ | *tuɲga /*tuɲɡa/ | *tabu(n) /*tabun/ | *prja /*prja/ | — |
| 六 | *jəsəs /*jəsəs/ | yeoseot /jʌsʌt̚/ | *mu /*mu/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ | *kruk /*kruk/ | *pruʔ /*pruʔ/ |
| 七 | *nirkup /*niɾkup/ | ilgop /ilɡop̚/ | *nana /*nana/ | *nadan /*nadan/ | *doluɣa(n) /*doluɣan/ | — | *pɔh /*pɔh/ |
| 八 | *jətərp /*jətəɾp/ | yeodeol /jʌdʌl/ | *ja /*ja/ | *dʒapkun /*d͡ʒapkun/ | *nayima(n) /*najiman/ | — | *tNɕaːm /*tɲcaːm/ |
| 九 | *ahop /*ahop/ | ahop /ahop̚/ | *kəkənə /*kəkənə/ | *xəgün /*xəɡyn/ | *yersü(n) /*jersyn/ | *N-ɟuə̯X /*N-ɟuə̯X/ | — |
| 十 | *jer /*jeɾ/ | yeol /jʌl/ | *təwə /*təwə/ | *dʒuwan /*d͡ʒuwan/ | *harba(n) /*harban/ | *gju̯əpD /*gju̯əpD/ | — |
| 日 | *hʌy /*hʌj/ | nal /nal/ | *pi /*pi/ | *siun /*siun/ | *naran /*naran/ | *hnu̯ɔiA /*hnu̯ɔiA/ | *tŋiːʔ /*tŋiːʔ/ |
| 月 | *tʌr /*tʌɾ/ | dal /tal/ | *tukuy /*tukui/ | *bēga /*beːɡa/ | *sara(n) /*saran/ | *hlaH /*hlaH/ | *kVcaːj /*kəcaːj/ |
| 山 | *moy /*moj/ | me /me/ | *jama /*jama/ | *xada /*xada/ | *agula /*aɣula/ | — | — |
| 水 | *mɨr /*mɨɾ/ | mul /mul/ | *mintu /*mintu/ | *mū /*muː/ | *usu(n) /*usun/ | *ʔu̯əm /*ʔu̯əm/ | *ɗaːk /*ɗaːk/ |
| 火 | *pɨr /*pɨɾ/ | bul /pul/ | *poy /*poi/ | *tōga /*toːɡa/ | *gal /*ɡal/ | — | *ʔuːs /*ʔuːs/ |
| 木 | *namk /*namk/ | namu /namu/ | *kəy /*kəi/ | *mō /*moː/ | *modu(n) /*modun/ | *ntju̯əŋH /*ntju̯əŋH/ | *ɟɕɨːʔ /*ɟcɨːʔ/ |
| 土 | *hʌrk /*hʌɾk/ | heuk /hɯk̚/ | *tuti /*tuti/ | *na /*na/ | *sirui /*siruj/ | — | *teːʔ /*teːʔ/ |
| 天 | *hanʌr /*hanʌɾ/ | haneul /hanɯl/ | *ama /*ama/ | *abka /*abka/ | *teŋri /*teŋri/ | — | — |
| 地 | *tʌh /*tʌh/ | ttang /t͈aŋ/ | — | *na /*na/ | *gajar /*ɡadʒar/ | — | *teːʔ /*teːʔ/ |
| 海 | *parʌr /*paɾʌɾ/ | bada /pada/ | *umi /*umi/ | *lāmu /*laːmu/ | *dalai /*dalaj/ | — | — |
| 龍 | *mir /*miɾ/ | mireu /miɾɯ/ | — | — | — | — | — |
| 虎 | *pəm /*pəm/ | beom /pʌm/ | — | — | — | *tsjɔB /*tsjɔB/ | *klaːʔ /*klaːʔ/ |
| 犬 | *kahi /*kahi/ | gae /kɛ/ | *enu /*enu/ | *ŋinda /*ŋinda/ | *noxai /*noxaj/ | *qluwX /*qluwX/ | *cɔʔ /*cɔʔ/ |
| 鳥 | *say /*saj/ | sae /sɛ/ | *təri /*təri/ | *gasa /*ɡasa/ | *sibawun /*sibaʊn/ | *m-nɔk /*m-nɔk/ | *ciːm /*ciːm/ |
| 魚 | *koki /*koki/ | mulgogi /mulɡoɡi/ | *iwo /*iwo/ | *nimaka /*nimaka/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ | *mbrəuX /*mbrəuX/ | *kaʔ /*kaʔ/ |
| 牛 | *sjo /*sjo/ | so /so/ | *usi /*usi/ | *xuker /*xuker/ | *hüker /*hyker/ | — | — |
| 人 | *salʌm /*salʌm/ | saram /saɾam/ | *pitə /*pitə/ | *niama /*niama/ | *kümün /*kymyn/ | *lan /*ʔja/ | *kmiː /*kmiː/ |
| 手 | *son /*son/ | son /son/ | *ta /*ta/ | *ŋāla /*ŋaːla/ | *gar /*ɡar/ | — | *tiːʔ /*tiːʔ/ |
| 足 | *par /*paɾ/ | bal /pal/ | *asi /*asi/ | *bəgdi /*bəɡdi/ | *köl /*kœl/ | — | *ɟəːŋ /*ɟəːŋ/ |
| 目 | *nun /*nun/ | nun /nun/ | *ma /*ma/ | *jāsa /*jaːsa/ | *nidün /*nidyn/ | — | *mat /*mat/ |
| 耳 | *kuy /*kuj/ | gwi /kwi/ | *mimi /*mimi/ | *sēn /*seːn/ | *cikin /*tʃikin/ | — | *ktɔːr /*ktɔːr/ |
| 口 | *ip /*ip/ | ip /ip̚/ | *kutuy /*kutui/ | *amŋa /*amŋa/ | *aman /*aman/ | — | — |
| 頭 | *məri /*məɾi/ | meori /mʌɾi/ | *kasira /*kasira/ | *dil /*dil/ | *terixün /*terixyn/ | *S-phreiX /*S-phreiX/ | *kduəl /*kduəl/ |
| 心 | *mʌzʌm /*mʌzʌm/ | maeum /maɯm/ | *kəkərə /*kəkərə/ | *mēwan /*meːwan/ | *jirüken /*dʒiryken/ | — | — |
| 血 | *pih /*pih/ | pi /pʰi/ | *ti /*ti/ | *sēksə /*seːksə/ | *cisu(n) /*tʃisun/ | *ntshjamX /*ntshjamX/ | *mhaːm /*mhaːm/ |
| 肉 | *salh /*salh/ | sal /sal/ | *sisi /*sisi/ | *uldʒə /*uld͡ʒə/ | *mika(n) /*mikan/ | — | *sɔc /*sɔc/ |
| 上 | *uh /*uh/ | wi /wi/ | *upəy /*upəi/ | *ugi /*uɡi/ | *degere /*deɡere/ | — | — |
| 下 | *arʌy /*aɾʌj/ | arae /aɾɛ/ | *sita /*sita/ | *xərgi /*xərɡi/ | *doxora /*doxora/ | — | — |
| 中 | *kawɨn /*kawɨn/ | gaunde /kaundɛ/ | *naka /*naka/ | *dulin /*dulin/ | *dumda /*dumda/ | — | — |
| 中 | *mac- /*mat͡s-/ | majeul /madʑɯl/ | *atar- /*atar-/ | *dulin /*dulin/ | *dumda /*dumda/ | — | — |
| 左 | *oyn /*ojn/ | oen /wen/ | *pintari /*pintari/ | *dʒəgün /*d͡ʒəɡyn/ | *jegün /*dʒeɡyn/ | — | — |
| 右 | *parʌn /*paɾʌn/ | oreun /oɾɯn/ | *minkiri /*minkiri/ | *aŋān /*aŋaːn/ | *baragun /*baraɣun/ | — | — |
| 行 | *ka- /*ka-/ | danil /tanil/ | *ik- /*ik-/ | *jabu- /*jabu-/ | *yabu- /*jabu-/ | — | *cuːr /*cuːr/ |
| 行 | *hʌ- /*hʌ-/ | haenghal /hɛŋhal/ | *okonap- /*okonap-/ | *ŋənə- /*ŋənə-/ | *yabu- /*jabu-/ | — | *cuːr /*cuːr/ |
| 来 | *o- /*o-/ | ol /ol/ | *kə- /*kə-/ | *əmə- /*əmə-/ | *ire- /*ire-/ | — | — |
| 去 | *ka- /*ka-/ | gal /kal/ | — | *ŋənə- /*ŋənə-/ | *od- /*od-/ | — | — |
| 見 | *po- /*po-/ | bol /pol/ | *mi- /*mi-/ | *ičə- /*it͡ʃə-/ | *üje- /*ydʒe-/ | — | — |
| 聞 | *tɨr- /*tɨɾ-/ | deureul /tɯɾɯl/ | *kik- /*kik-/ | *dōldi- /*doːldi-/ | *sonos- /*sonos-/ | — | — |
| 食 | *mək- /*mək-/ | meogeul /mʌɡɯl/ | *kup- /*kup-/ | *dʒəp- /*d͡ʒəp-/ | *ide- /*ide-/ | — | *ca(ː)ʔ /*caːʔ/ |
| 飲 | *mas- /*mas-/ | masil /maɕil/ | *nəm- /*nəm-/ | *umī- /*umiː-/ | *uxu- /*uxu-/ | — | *ʔɔːk /*ʔɔːk/ |
| 走 | *tʌt- /*tʌt-/ | dallil /tallil/ | *pasir- /*pasir-/ | *tuksa- /*tuksa-/ | *güyü- /*ɡyjy-/ | — | — |
| 坐 | *anc- /*ant͡s-/ | anjeul /andʑɯl/ | — | *təgə- /*təɡə-/ | *saxu- /*saxu-/ | — | *ŋkuːʔ /*ŋkuːʔ/ |
| 立 | *se- /*se-/ | seol /sʌl/ | *tat- /*tat-/ | *ili- /*ili-/ | *bos- /*bos-/ | — | *cɔŋ /*cɔŋ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.