Lea faka-Tonga
Tonga
Austronesia (Polinesia)
Bahasa Tonga (lea fakatonga) adalah bahasa Polinesia dari cabang Tongik (bahasa saudari dari bahasa Niuafoʻou yang telah punah), bahasa resmi Kerajaan Tonga (bersama bahasa Inggris), dengan sekitar 187 ribu penutur di Tonga ditambah komunitas diaspora di Selandia Baru (~30 ribu), Australia (~25 ribu), dan Amerika Serikat (~50 ribu, terutama di Utah dan California). Tonga terkenal sebagai salah satu dari sedikit negara Pasifik yang tidak pernah sepenuhnya dijajah — meski berada di bawah protektorat Britania pada 1900–1970, negara ini mempertahankan monarkinya dan tidak pernah mengalami pemukiman orang Eropa dalam skala seperti Hawaiʻi atau Selandia Baru. Secara linguistik, bahasa ini khas dengan penataan kasus ergatif-absolutif — ciri khas bahasa-bahasa Polinesia Barat (Nuklear) seperti bahasa Samoa, Niue, dan Tuvalu, sedangkan hanya bahasa-bahasa Polinesia Timur (Hawaii, Māori, Tahiti) yang bertipe akusatif — serta sistem aksen yang membedakan bentuk definitif dan non-definitif. Ortografi Latin dikembangkan oleh misionaris Wesley pada dekade 1830-an; menggunakan ʻokina (hentian glotal) dan makron untuk menandai panjang vokal. Tradisi lisan yang kaya (faiva, "seni pertunjukan") mencakup retorika, tarian (seperti tarian perang kailao), dan nyanyian; tarian berdiri lakalaka telah masuk daftar Warisan Budaya Takbenda UNESCO sejak 2008.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Tonga
Air
vai
/vai/
Api
afi
/afi/
Matahari
laʻā
/laʔaː/
Bulan
māhina
/maːhina/
Bintang
fetuʻu
/fetuʔu/
Ibu
faʻē
/faʔeː/
Ayah
tamai
/tamai/
Saya
au
/au/
Kamu
koe
/koe/
Nama
hingoa
/hiŋoa/
Mata
mata
/mata/
Tangan
nima
/nima/
Hati
loto
/loto/
Cinta
ʻofa
/ʔofa/
Pohon
ʻakau
/ʔakau/
Rumah
fale
/fale/
Anjing
kulī
/kuliː/
Kucing
pusi
/pusi/
Makan
kai
/kai/
Minum
inu
/inu/
Satu
taha
/taha/
Dua
ua
/ua/
Halo
mālō e lelei
/maːloː e lelei/
Terima kasih
mālō
/maːloː/
Baik
lelei
/lelei/
Komputer
komipiuta
/komiˈpiuta/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Austronesian (Polynesian) terkait
| Arti | Tonga | Bahasa Wallis | Bahasa Tokelau | Bahasa Samoa | Bahasa Niue | Bahasa Tuvalu | Futuna Timur |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| Api | afi /afi/ | afi /aˈfi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /ˈafi/ |
| Matahari | laʻā /laʔaː/ | laʻā /laˈʔaː/ | la /la/ | lā /laː/ | lā /laː/ | laa /laː/ | la'ā /laˈʔaː/ |
| Bulan | māhina /maːhina/ | māhina /maːˈhina/ | malama /malama/ | māsina /maːsina/ | mahina /mahina/ | masina /masina/ | māsina /maːˈsina/ |
| Bintang | fetuʻu /fetuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ | fetu /fetu/ | fetū /fetuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu'u /feˈtuʔu/ |
| Ibu | faʻē /faʔeː/ | faʻē /faˈʔeː/ | mātua /maːtua/ | tinā /tinaː/ | matua fifine /matua fifine/ | maatua /maːtua/ | tinana /tiˈnana/ |
| Ayah | tamai /tamai/ | tāmai /taːˈmai/ | tamana /tamana/ | tamā /tamaː/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /taˈmana/ |
| Saya | au /au/ | au /au/ | au /au/ | a'u /aʔu/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| Kamu | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | 'oe /ʔoe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /ˈkoe/ |
| Nama | hingoa /hiŋoa/ | higoa /hiŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ |
| Mata | mata /mata/ | mata /ˈmata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /ˈmata/ |
| Tangan | nima /nima/ | nima /ˈnima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /ˈlima/ |
| Hati | loto /loto/ | mafu /ˈmafu/ | fatu /fatu/ | loto /loto/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | mafu /ˈmafu/ |
| Cinta | ʻofa /ʔofa/ | ʻofa /ˈʔofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /aˈlofa/ |
| Pohon | ʻakau /ʔakau/ | ʻakau /ʔaˈkau/ | lakau /lakau/ | laʻau /laʔau/ | akau /akau/ | laakau /laːkau/ | la'akau /laʔaˈkau/ |
| Rumah | fale /fale/ | fale /ˈfale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /ˈfale/ |
| Anjing | kulī /kuliː/ | kulī /kuˈliː/ | kuli /kuli/ | maile /maile/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kulī /kuˈliː/ |
| Kucing | pusi /pusi/ | pusi /ˈpusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pūsi /ˈpuːsi/ |
| Makan | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | ʻai /ʔai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| Minum | inu /inu/ | inu /ˈinu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /ˈinu/ |
| Satu | taha /taha/ | tahi /ˈtahi/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | taha /taha/ | tasi /tasi/ | tasi /ˈtasi/ |
| Dua | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | lua /lua/ | ua /ua/ | lua /ˈlua/ | lua /ˈlua/ |
| Halo | mālō e lelei /maːloː e lelei/ | mālō te maʻuli /maːloː te maˈʔuli/ | malo ni /malo ni/ | talofa /talofa/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | taalofa /taːlofa/ | mālō /maːˈloː/ |
| Terima kasih | mālō /maːloː/ | mālō /maːˈloː/ | fakafetai /fakafetai/ | faʻafetai /faʔafetai/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | mālō /maːˈloː/ |
| Baik | lelei /lelei/ | lelei /leˈlei/ | lelei /lelei/ | lelei /lelei/ | mitaki /mitaki/ | lei /lei/ | mālie /maːˈlie/ |
| Komputer | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | komipiuta /komiˈpiuta/ | — | — | masini /maˈsini/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.