Ngäbere
Bahasa Ngäbere
Rumpun Chibcha
Bahasa Ngäbere (juga disebut Guaymí atau Movere) adalah bahasa Chibcha dengan penutur terbanyak, dituturkan oleh sekitar 170.000 orang Ngäbe di seluruh Panama dan Kosta Rika. Rumpun Chibcha (sekitar 14 bahasa yang masih hidup, dengan total kurang lebih 300.000 penutur) dahulu mendominasi tanah genting Kosta Rika–Panama serta Kolombia dan Venezuela bagian utara sebelum penaklukan Spanyol; meskipun Ngäbere memiliki penutur terbanyak, ia bukan satu-satunya bahasa Chibcha yang masih hidup dan berkembang saat ini — bahasa Guna (Kuna), dengan lebih dari 60.000 penutur dan berstatus resmi bersama di Guna Yala, juga terus diwariskan secara aktif. Comarca Ngäbe-Buglé (1997, diperluas pada 2008) adalah salah satu wilayah berpemerintahan pribumi terbesar di Amerika Latin. Secara linguistik, Ngäbere memiliki ciri khas Chibcha klasik: konsonan letup pranasal, sistem vokal yang kompleks, dan urutan konstituen SOV. Pelestarian bahasa terus berlanjut secara aktif melalui pendidikan dwibahasa dan siaran radio comarca.
Tempat dituturkan
31 kata inti dalam Bahasa Ngäbere
Air
ñö
/ɲø/
Api
nio
/nio/
Matahari
ngwen
/ŋʷen/
Bulan
só
/só/
Bintang
muke
/muke/
Ibu
meye
/meje/
Ayah
rün
/rɨn/
Saya
ti
/ti/
Kamu
mä
/mæ/
Nama
kä
/kæ/
Mata
okwä
/okwɨ/
Tangan
kise
/kise/
Hati
brukwä
/bɾukwɨ/
Cinta
tare
/taɾe/
Pohon
krätä
/kɾɨtɨ/
Rumah
ju
/dʒu/
Anjing
nukro
/nukɾo/
Kucing
mishi
/miʃi/
Makan
mrö
/mrø/
Minum
ñögö
/ɲøɡø/
Satu
krati
/kɾati/
Dua
krobu
/kɾobu/
Halo
käre
/kɨɾe/
Terima kasih
kuin
/kuin/
Baik
kuin
/kuin/
Sumber
Perbandingan kata
Dibandingkan dengan bahasa Chibchan terkait
| Arti | Bahasa Ngäbere | Bahasa Misak | Ndebele Utara | Bahasa Swati | Mi'kmaq | Adangme | Bahasa Zulu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Air | ñö /ɲø/ | unø /unø/ | amanzi /amanzi/ | emanti /emanti/ | samqwan /samɡʷan/ | nyu /ɲu/ | amanzi /amanzi/ |
| Api | nio /nio/ | nipi /nipi/ | umlilo /umlilo/ | umlilo /umlilo/ | puktew /puɡdew/ | la /la/ | umlilo /umlilo/ |
| Matahari | ngwen /ŋʷen/ | shi /ʃi/ | ilanga /ilaŋɡa/ | lilanga /lilaŋɡa/ | naku'set /naɡuːset/ | hyɛ /çɛ/ | ilanga /ilaŋɡa/ |
| Bulan | só /só/ | atru /atɾu/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | tepkunaset /tebɡunaset/ | nyɔnyɔɛ /ɲɔɲɔɛ/ | inyanga /iɲaŋɡa/ |
| Bintang | muke /muke/ | kualøm /kwalʌm/ | inkanyezi /iŋkaɲezi/ | inkhanyeti /iŋkʰaɲeti/ | kloqoej /kl̩qwetʃ/ | ŋulami /ŋulami/ | inkanyezi /iŋkaˈɲeːzi/ |
| Ibu | meye /meje/ | mama /mama/ | umama /umama/ | make /make/ | nikij /niɡidʒ/ | nyɛ /ɲɛ/ | umama /umama/ |
| Ayah | rün /rɨn/ | tata /tata/ | ubaba /uɓaɓa/ | babe /ɓaɓe/ | nujj /nudʒː/ | tsɛ /tsɛ/ | ubaba /uɓaɓa/ |
| Saya | ti /ti/ | na /na/ | mina /mina/ | mine /míne/ | ni'n /niːn/ | i /i/ | mina /ˈmiːna/ |
| Kamu | mä /mæ/ | ñui /ɲui/ | wena /wena/ | wena /wéna/ | ki'l /kiːl/ | mo /mo/ | wena /ˈweːna/ |
| Nama | kä /kæ/ | wetø /wetʌ/ | ibizo /ibizo/ | libito /libiːto/ | wisun /wisun/ | biɛ /biɛ/ | igama /iˈɡaːma/ |
| Mata | okwä /okwɨ/ | kab /kab/ | ilihlo /iliɬo/ | liso /liso/ | pukweck /puɡʷedʒɡ/ | hiŋmɛ /hiŋmɛ/ | iso /iso/ |
| Tangan | kise /kise/ | mar /maɾ/ | isandla /isandɮa/ | sandla /sandɮa/ | piten /biden/ | nine /nine/ | isandla /isandɮa/ |
| Hati | brukwä /bɾukwɨ/ | mun /mun/ | inhliziyo /inɬizijo/ | inhlitiyo /inɬitijo/ | ukamlamun /uɡamlamun/ | tsui /tsui/ | inhliziyo /inɬizijo/ |
| Cinta | tare /taɾe/ | kausrap /kawsɾap/ | uthando /utʰando/ | lutsandvo /lutsandwo/ | kesalk /ɡesalɡ/ | suɔmi /suɔmi/ | uthando /utʰando/ |
| Pohon | krätä /kɾɨtɨ/ | yu /ju/ | isihlahla /isiɬaɬa/ | sihlahla /siɬaɬa/ | nipi /nibi/ | tso /tso/ | isihlahla /isiɬaɬa/ |
| Rumah | ju /dʒu/ | ya /ja/ | indlu /indɮu/ | indlu /indɮu/ | wikuom /wiɡuom/ | we /we/ | indlu /indɮu/ |
| Anjing | nukro /nukɾo/ | kuchi /kutʃi/ | inja /indʒa/ | inja /indʒa/ | lmu'j /lmuːdʒ/ | gbe /ɡbe/ | inja /indʒa/ |
| Kucing | mishi /miʃi/ | mishi /miʃi/ | ikati /ikati/ | likati /likati/ | mia'wj /miaʔwdʒ/ | adi /adi/ | ikati /ikati/ |
| Makan | mrö /mrø/ | mɵ /mɵ/ | ukudla /ukuɮa/ | kudla /kuɮa/ | mij /midʒ/ | ye /je/ | ukudla /ukuɮa/ |
| Minum | ñögö /ɲøɡø/ | ushi /uʃi/ | ukunatha /ukunatʰa/ | kunatsa /kunatsa/ | sa'q /saːɡ/ | nu /nu/ | ukuphuza /ukupʰuza/ |
| Satu | krati /kɾati/ | kan /kan/ | nye /ɲe/ | kunye /kuɲe/ | newt /newt/ | kake /kake/ | kunye /kuɲe/ |
| Dua | krobu /kɾobu/ | pa /pa/ | kubili /kubili/ | kubili /kubiːli/ | ta'pu /taːbu/ | enyɔ /eɲɔ/ | kubili /kuˈɓili/ |
| Halo | käre /kɨɾe/ | ma'rik /maʔɾik/ | salibonani /saliɓonani/ | sawubona /sawuɓona/ | kwe' /kweː/ | daa /daː/ | sawubona /sawuɓona/ |
| Terima kasih | kuin /kuin/ | payn /pajn/ | ngiyabonga /ŋijaɓoŋɡa/ | ngiyabonga /ŋijaɓoŋɡa/ | wela'lin /welaːlin/ | ojakuɛ /odʒakwɛ/ | ngiyabonga /ŋɡijaɓoŋɡa/ |
| Baik | kuin /kuin/ | kausrik /kawsɾik/ | kuhle /kuɬe/ | kuhle /kuɬe/ | kelu'lk /ɡeluːlɡ/ | hɛŋmi /hɛŋmi/ | kuhle /kuɬe/ |
Bagian dari LangMap — proyek visualisasi linguistik. Ini ringkasan statis yang dapat dirayapi; peta interaktif menyediakan audio pelafalan, filter, dan tampilan globe.