Mampruli
मम्प्रूली
नाइजर-कांगो
मम्प्रूली नाइजर-कांगो परिवार की एक गुर भाषा है, जिसे घाना के उत्तरी क्षेत्र में लगभग 330,000 लोग बोलते हैं, मुख्यतः मम्प्रूसी लोग। मम्प्रूसी अपने वंश का संबंध मध्यकालीन मम्प्रूसी राज्य से जोड़ते हैं (जिसकी स्थापना 13वीं शताब्दी में किंवदंतीप्रसिद्ध तोहाज़ीए/ना ग्बेवा ने की थी), जिसे वह मूल राज्य माना जाता है जिससे 14वीं शताब्दी में दागोम्बा और नानुम्बा राज्य अलग हुए — जिससे मम्प्रूली ऐतिहासिक दृष्टि से सबसे वरिष्ठ मोले-गुर्मा भाषा बन जाती है। मम्प्रूसी सर्वोच्च प्रमुख ना यामूगू नालेरिगू से शासन करते हैं, और उनका दरबार उत्तरी घाना की सबसे प्रतिष्ठित पारंपरिक राजसत्ताओं में से एक है। भाषाई दृष्टि से, मम्प्रूली बुर्किना फासो की मूरे (mos) और घाना की दागबानी से निकटता से संबंधित है, जिनमें साझा ध्वनिवैज्ञानिक विशेषताएँ (स्वर समरसता, जटिल स्वराघात प्रणाली) हैं किंतु शब्दावली और रूपविज्ञान भिन्न हैं।
कहाँ बोली जाती है
मम्प्रूली में 31 मूल शब्द
पानी
kuom
/kuom/
आग
booma
/boːma/
सूरज
wuntiri
/wuntiri/
चाँद
gɔoŋ
/ɡɔːŋ/
तारा
ŋmariga
/ŋmariɡa/
माता
ma
/ma/
पिता
ba
/ba/
मैं
mani
/mani/
तुम
fu
/fʊ/
नाम
yuli
/juli/
आँख
nini
/nini/
हाथ
nuusi
/nuːsi/
दिल
suuri
/suːri/
प्रेम
paaba
/paːba/
पेड़
tia
/tia/
घर
yiri
/jiri/
कुत्ता
baaga
/baːɡa/
बिल्ली
nyusi
/ɲusi/
खाना
di
/di/
पीना
nyu
/ɲu/
एक
yini
/jini/
दो
ayi
/ajɪ/
नमस्ते
n na ti bʋɔ
/n na ti bʊɔ/
धन्यवाद
barika
/barika/
अच्छा
vɛla
/vɛla/
स्रोत
शब्दों की तुलना
Niger-Congo संबंधित भाषाओं से तुलना
| अर्थ | मम्प्रूली | दगबानी | मोरे | गुनावल | आयमारा | दोन्नो सो | फ़ांग |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पानी | kuom /kuom/ | kom /kɔm/ | koom /koːm/ | kungal /kuŋal/ | uma /uma/ | di /di/ | mendim /mendim/ |
| आग | booma /boːma/ | buɣim /buɣim/ | bʋgʋm /bʊɡʊm/ | warba /waɻba/ | nina /nina/ | yɔ /jɔ/ | ndoa /ndoa/ |
| सूरज | wuntiri /wuntiri/ | wuntaŋa /wuntaŋa/ | wəntinga /wəntiŋɡa/ | guma /ɡuma/ | inti /inti/ | naa /naː/ | zòp /zop/ |
| चाँद | gɔoŋ /ɡɔːŋ/ | goli /ɡoli/ | kiuugu /kiuːɡu/ | birrang /biɻaŋ/ | phaxsi /pʰaχsi/ | ele /ele/ | ngɔn /ŋɡɔn/ |
| तारा | ŋmariga /ŋmariɡa/ | saŋmariga /saŋmariɡa/ | ãdga /ãdɡa/ | dyurra /ɟura/ | warawara /waɾawaɾa/ | tolo /tolo/ | ótéteŋ /ótéteŋ/ |
| माता | ma /ma/ | ma /ma/ | ma /ma/ | guni /ɡuni/ | mama /mama/ | na /na/ | nyia /ɲia/ |
| पिता | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | pumba /pumba/ | tata /tata/ | ba /ba/ | tara /tara/ |
| मैं | mani /mani/ | mani /máni/ | mam /mãm/ | ngaya /ŋaja/ | naya /naja/ | mi /mi/ | me /me/ |
| तुम | fu /fʊ/ | nyini /ɲĩni/ | fo /fʊ/ | ngindu /ŋindu/ | juma /huma/ | u /u/ | wè /wè/ |
| नाम | yuli /juli/ | yuli /juli/ | yʋʋre /jʊːre/ | yini /jini/ | suti /suti/ | boy /bɔj/ | djoè /dʒoɛ/ |
| आँख | nini /nini/ | nini /nini/ | nin /nin/ | mil /mil/ | nayra /najɾa/ | giré /ɡiɾe/ | dis /dis/ |
| हाथ | nuusi /nuːsi/ | nuu /nuː/ | nug /nuɡ/ | mara /maɻa/ | ampara /ampaɾa/ | nu /nu/ | wɔ /wɔ/ |
| दिल | suuri /suːri/ | suhu /suhu/ | sũur /sũːr/ | gauar /ɡauar/ | chuyma /tʃujma/ | kɛɛla /kɛːla/ | nle /nle/ |
| प्रेम | paaba /paːba/ | yu /ju/ | nong /noŋɡ/ | marmit /maɻmit/ | munasiña /munasiɲa/ | suuli /suːli/ | ndzem /ndzem/ |
| पेड़ | tia /tia/ | tia /tia/ | tɩɩg /tɪːɡ/ | warabi /waɻabi/ | quqa /quqa/ | ti /ti/ | eli /eli/ |
| घर | yiri /jiri/ | yili /jili/ | roogo /roːɡo/ | kuni /kuni/ | uta /uta/ | gina /ɡina/ | nda /nda/ |
| कुत्ता | baaga /baːɡa/ | baa /baː/ | baaga /baːɡa/ | mirri /miɻi/ | anu /anu/ | gɛɛ /ɡɛː/ | mvu /mvu/ |
| बिल्ली | nyusi /ɲusi/ | jɛŋkuno /dʒɛŋkuno/ | yʋʋga /jʊːɡa/ | poosi /puːsi/ | phisi /pʰisi/ | monyi /moɲi/ | esin /esin/ |
| खाना | di /di/ | di /di/ | dɩ /dɪ/ | daring /daɻiŋ/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | kɔɔ /kɔː/ | di /di/ |
| पीना | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | yʋ /jʊ/ | nyu /ɲu/ | umaña /umaɲa/ | nɔ /nɔ/ | nyu /ɲu/ |
| एक | yini /jini/ | yini /jini/ | a yɛmbɛr /a jɛmbɛr/ | guma /ɡuma/ | maya /maja/ | tum /tum/ | bok /bok/ |
| दो | ayi /ajɪ/ | ayi /aji/ | yiibu /jiːbu/ | bula /bula/ | paya /paja/ | lɛy /lɛj/ | bɛ̀ /bɛ̀/ |
| नमस्ते | n na ti bʋɔ /n na ti bʊɔ/ | dasiba /dasiba/ | ne y yibeoogo /ne i jibeoːɡo/ | yumalundi /jumalundi/ | kamisaki /kamisaki/ | agandɛla /aɡandɛla/ | mbolo /mbolo/ |
| धन्यवाद | barika /barika/ | mpaɣya /mpaɣja/ | barka /barka/ | miyamala /mijamala/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | biguƞ /biɡũ/ | akiba /akiba/ |
| अच्छा | vɛla /vɛla/ | viɛla /viɛla/ | sõma /sõma/ | walunga /waluŋa/ | suma /suma/ | suuli /suːli/ | mbeng /mbeŋ/ |
LangMap का हिस्सा — एक भाषाई विज़ुअलाइज़ेशन परियोजना। यह एक स्थिर, क्रॉल-योग्य सारांश है; इंटरैक्टिव मानचित्र उच्चारण ऑडियो, फ़िल्टर और ग्लोब दृश्य प्रदान करते हैं।