Reʻo Paʻumotu
טואמוטואנית
אוסטרונזית (פולינזית)
טואמוטואנית, המכונה גם Pa'umotu או Reo Pa'umotu (ISO 639-3: pmt), היא שפה פולינזית מזרחית המדוברת בארכיפלג טואמוטו שבפולינזיה הצרפתית. היא כוללת שבעה אזורים לשוניים—Tapuhoe, Maragai, Mihiroa, Vāhitu, Fagatau, Parata ו־Nāpuka—הפרושים באטולים המרוחקים זה מזה ברחבי הארכיפלג. השפה נתונה בסכנה: מבוגרים, ובייחוד דור הסבים והסבתות, עדיין משתמשים בה, אך פחות ילדים רוכשים שליטה מלאה בבית, ואילו טהיטית וצרפתית דומיננטיות בתחומים ציבוריים רבים. טואמוטואנית נכתבת בכתיב מבוסס אלפבית לטיני המסמן אורך תנועות וסותמים סדקיים. אקדמיית Kāruru Vānaga, שהוקמה ב־2008, פועלת לתקנון השפה, לעידוד הוראתה ולתמיכה בהעברתה; גם תוכניות לימודים מותאמות מספקות חומרי לימוד ב־Pa'umotu.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בטואמוטואנית
מים
vai
/wai/
אש
afi
/afi/
שמש
ra
/ra/
ירח
marama
/marama/
כוכב
fetū
/feˈtuː/
אמא
metua vahine
/metua vahine/
אבא
metua tane
/metua tane/
אני
au
/au/
אתה
koe
/koe/
שם
ingoa
/iˈŋoa/
עין
mata
/mata/
יד
rima
/rima/
לב
—
/—/
אהבה
aroha
/ʔaroha/
עץ
rait
/rait/
בית
fare
/fare/
כלב
kuri
/kuri/
חתול
—
/—/
לאכול
kai
/kai/
לשתות
inu
/inu/
אחד
tahi
/tahi/
שתיים
rua
/rua/
שלום
—
/—/
תודה
—
/—/
טוב
maiata
/maiata/
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Austronesian (Polynesian) קשורות
| משמעות | טואמוטואנית | ניואה | טוקלאוית | טובלואית | מאורית איי קוק | רפנואית | טונגית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | vai /wai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ | vai /vai/ |
| אש | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | afi /afi/ | ahi /ahi/ | ahi /ahi/ | afi /afi/ |
| שמש | ra /ra/ | lā /laː/ | la /la/ | laa /laː/ | rā /raː/ | raʻā /raʔaː/ | laʻā /laʔaː/ |
| ירח | marama /marama/ | mahina /mahina/ | malama /malama/ | masina /masina/ | marama /marama/ | mahina /mahina/ | māhina /maːhina/ |
| כוכב | fetū /feˈtuː/ | fetū /feˈtuː/ | fetu /fetu/ | fetū /feˈtuː/ | etū /eˈtuː/ | hetuʻu /heˈtuʔu/ | fetuʻu /fetuʔu/ |
| אמא | metua vahine /metua vahine/ | matua fifine /matua fifine/ | mātua /maːtua/ | maatua /maːtua/ | māmā /maːmaː/ | matuʻa vahine /matuʔa vahine/ | faʻē /faʔeː/ |
| אבא | metua tane /metua tane/ | matua taane /matua taːne/ | tamana /tamana/ | tamana /tamana/ | pāpā /paːpaː/ | matuʻa tāne /matuʔa taːne/ | tamai /tamai/ |
| אני | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ | au /au/ |
| אתה | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ | koe /koe/ |
| שם | ingoa /iˈŋoa/ | higoa /hiˈŋoa/ | igoa /iŋoa/ | igoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | ingoa /iˈŋoa/ | hingoa /hiŋoa/ |
| עין | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| יד | rima /rima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | rima /ɾima/ | rima /ɾima/ | nima /nima/ |
| לב | — /—/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | fatu /fatu/ | ngākau /ŋaːkau/ | mahatu /mahatu/ | loto /loto/ |
| אהבה | aroha /ʔaroha/ | fakaalofa /fakaalofa/ | alofa /alofa/ | alofa /alofa/ | aro'a /aɾoʔa/ | hanga /haŋa/ | ʻofa /ʔofa/ |
| עץ | rait /rait/ | akau /akau/ | lakau /lakau/ | laakau /laːkau/ | rākau /raːkau/ | tumu rākau /tumu raːkau/ | ʻakau /ʔakau/ |
| בית | fare /fare/ | fale /fale/ | fale /fale/ | fale /fale/ | 'are /ʔaɾe/ | hare /haɾe/ | fale /fale/ |
| כלב | kuri /kuri/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kuli /kuli/ | kurī /kuɾiː/ | paihega /paiheŋa/ | kulī /kuliː/ |
| חתול | — /—/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngiao /ŋiao/ | kati /kati/ | pusi /pusi/ |
| לאכול | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ | kai /kai/ |
| לשתות | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | inu /inu/ | unu /unu/ | inu /inu/ |
| אחד | tahi /tahi/ | taha /taha/ | tahi /tahi/ | tasi /tasi/ | ta'i /taʔi/ | tahi /tahi/ | taha /taha/ |
| שתיים | rua /rua/ | ua /ua/ | lua /lua/ | lua /ˈlua/ | rua /ˈrua/ | rua /ˈrua/ | ua /ua/ |
| שלום | — /—/ | fakaalofa atu /fakaalofa atu/ | malo ni /malo ni/ | taalofa /taːlofa/ | kia orāna /kia oɾaːna/ | ʻiorana /ʔioɾana/ | mālō e lelei /maːloː e lelei/ |
| תודה | — /—/ | fakaaue /fakaaue/ | fakafetai /fakafetai/ | fakafetai /fakafetai/ | meitaki /meitaki/ | maururu /mauɾuɾu/ | mālō /maːloː/ |
| טוב | maiata /maiata/ | mitaki /mitaki/ | lelei /lelei/ | lei /lei/ | meitaki /meitaki/ | riva /ɾiva/ | lelei /lelei/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.