Wichí Lhamtés
ויצ׳י
משפחת מטאקו-מטגואיאן
וויצ'י (לשעבר מטאקו; בשם עצמי Wichí Lhamtés "דיבור הוויצ'י") היא השפה המרכזית של משפחת מטאקו-מטגואיאן, המדוברת בפי כ-50,000–60,000 בני וויצ'י ברחבי אזור גראן צ'אקו שבארגנטינה, בוליביה ופרגוואי. משפחת מטאקו-מטגואיאן קטנה ומבודדת בתוך הבלשנות של דרום אמריקה, ווויצ'י היא החברה הגדולה בה לצד ניבאקלה, מאקא וצ'ורוטה. מבחינה בלשנית, לווייצ'י מאפיינים אופייניים למטאקו-מטגואיאן: התאמה נומינטיבית-אקוזטיבית, חלקיקי שם דמויי-מסווגים, וסדר רכיבים מסוג SVO עם נטיות לפועל בסוף. קהילת הווייצ'י פעילה בתנועות לזכויות הילידים בארגנטינה מאז שנות התשעים, עם חינוך דו-לשוני במחוזות סלטה ופורמוסה.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בויצ׳י
מים
inot
/inot/
אש
itoj
/itox/
שמש
ifwala
/ifʷala/
ירח
hawu
/hawu/
כוכב
katʼes
/katʼes/
אמא
ko
/ko/
אבא
lo
/lo/
אני
olham
/olam/
אתה
am
/am/
שם
lhey
/ɬej/
עין
titsej
/titsex/
יד
kuwej
/kuwex/
לב
kahayl
/kahajl/
אהבה
lhayanej
/ʎajanex/
עץ
halaj
/halax/
בית
wek
/wek/
כלב
asinaj
/asinax/
חתול
mishi
/miʃi/
לאכול
lechek
/letʃek/
לשתות
yim
/jim/
אחד
ifwa
/ifʷa/
שתיים
nitewk
/nitewk/
שלום
hayej
/hajex/
תודה
nehayij
/nehajix/
טוב
is
/is/
קוקייה
hotsen'i
/hotsenˈʔi/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Mataco-Mataguayan קשורות
| משמעות | ויצ׳י | אצ׳ואר | שואר | שפת סורה | אמברה צפונית | קצ'ואה איאקוצ'ו | אטיקמקווית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | inot /inot/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | daŋa /daŋa/ | do /do/ | yaku /jaku/ | nipi /nipi/ |
| אש | itoj /itox/ | ji /hi/ | ji /hi/ | tin /tin/ | tu /tu/ | nina /nina/ | ickoteo /iʃkoteo/ |
| שמש | ifwala /ifʷala/ | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | dag /dag/ | hewa /hewa/ | inti /inti/ | pisim /pisim/ |
| ירח | hawu /hawu/ | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | dian /dian/ | ahuru /ahuɾu/ | killa /kiʎa/ | tipikaw pisim /tipikaw pisim/ |
| כוכב | katʼes /katʼes/ | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | tərɖaŋ /tərɖaŋ/ | chidua /tʃidua/ | quyllur /ˈqojʎur/ | atcakos /atʃakos/ |
| אמא | ko /ko/ | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | ayo /ajo/ | papa /papa/ | mama /mama/ | okawi /okawi/ |
| אבא | lo /lo/ | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | aba /aba/ | apa /apa/ | tayta /tajta/ | ohi /ohi/ |
| אני | olham /olam/ | wi /wi/ | wi /wi/ | ɲen /ɲɛn/ | mʉ /mɨ/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | nir /niɾ/ |
| אתה | am /am/ | ame /ame/ | ame /ame/ | am /am/ | bʉ /bɨ/ | qam /qam/ | kir /kiɾ/ |
| שם | lhey /ɬej/ | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | ɲum /ɲum/ | trʉ̃ /tɾɨ̃/ | suti /ˈsuti/ | wirowin /wiɾowin/ |
| עין | titsej /titsex/ | jii /hiː/ | jii /hiː/ | siʔi /siʔi/ | tau /tau/ | ñawi /ɲawi/ | mickisikw /mitʃkisikʷ/ |
| יד | kuwej /kuwex/ | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | si /si/ | jua /xua/ | maki /maki/ | kicikon /kitʃikon/ |
| לב | kahayl /kahajl/ | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | suʔun /suʔun/ | ƀakhuru /ɓakuɾu/ | sunqu /suŋqu/ | mite /mite/ |
| אהבה | lhayanej /ʎajanex/ | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | adi /adi/ | ãỹba /ãɨba/ | kuyay /kujaj/ | sakitewin /sakitewin/ |
| עץ | halaj /halax/ | numi /numi/ | numi /numi/ | dar /dar/ | bakuru /bakuɾu/ | sacha /satʃa/ | mihtikw /mihtikw/ |
| בית | wek /wek/ | jea /hea/ | jea /hea/ | suʔuŋ /suʔuŋ/ | te /te/ | wasi /wasi/ | miciwap /mitʃiwap/ |
| כלב | asinaj /asinax/ | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | sua /sua/ | usa /usa/ | allqu /aʎqu/ | atim /atim/ |
| חתול | mishi /miʃi/ | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | biri /biri/ | misu /misu/ | michi /mitʃi/ | minoc /minotʃ/ |
| לאכול | lechek /letʃek/ | yuata /juata/ | yuata /juata/ | kay /kaj/ | ko /ko/ | mikuy /mikuj/ | mitikwa /mitikwa/ |
| לשתות | yim /jim/ | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | pim /pim/ | dorrare /doraɾe/ | upyay /upjaj/ | minikwa /minikwa/ |
| אחד | ifwa /ifʷa/ | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | aboy /aboj/ | aba /aba/ | huk /huk/ | peikw /pejkʷ/ |
| שתיים | nitewk /nitewk/ | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | baguu /baɡu/ | umé /ume/ | iskay /ˈiskaj/ | niso /niso/ |
| שלום | hayej /hajex/ | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | limtam /limtam/ | sake bia /sake bia/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | kwei /kwej/ |
| תודה | nehayij /nehajix/ | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | surai /surai/ | bia bara /bia baɾa/ | añay /aɲaj/ | mikwetc /mikwetʃ/ |
| טוב | is /is/ | penker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | mando /mando/ | bia /bia/ | allin /aʎin/ | miloci /milotʃi/ |
| קוקייה | hotsen'i /hotsenˈʔi/ | — | — | — | b̶ijũẽ /ɓiˈhũẽ/ | — | — |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.