Achuar Chicham
אצ׳ואר
ז׳יבארואית
אצ'ואר (Achuar Chicham, "דיבור האצ'ואר"; ידועה גם כאצ'ואר-שיוויאר) היא שפה מהמשפחה החיברואית המדוברת באזור המעבר האקולוגי מרניון–פסטסה שעל גבול פרו-אקוודור. בני האצ'ואר הם הקבוצה החיברואית השלישית בגודלה, אחרי האגוארונה (agr) והשואר (jiv), ולאורך ההיסטוריה קיימו קשרים עונתיים עם השואר והשיוויאר באמצעות מסחר, בריתות נישואין ולוחמה. השפה זכתה לתשומת לב בין-לאומית באמצעות "התנגדות האצ'ואר" לחדירת חברות הנפט בשנות ה-2000 וה-2010, כאשר פדרציית האצ'ואר (FINAE/NAE) הובילה את המאבק על ריבונות טריטוריאלית. מבחינה לשונית, האצ'ואר חולקת עם האגוארונה והשואר מאפיינים של המשפחה החיברואית: תנועות אפיות, מסמני מוקד ואוצר מילים אתנו-ביולוגי מקיף של המערכת האקולוגית של האמזונס.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות באצ׳ואר
מים
yumi
/jumi/
אש
ji
/hi/
שמש
etsa
/etsa/
ירח
nantu
/nantu/
כוכב
yaa
/jaː/
אמא
nukur
/nukuɾ/
אבא
apar
/apaɾ/
אני
wi
/wi/
אתה
ame
/ame/
שם
naari
/naːɾi/
עין
jii
/hiː/
יד
uwej
/uweh/
לב
enentai
/enentai/
אהבה
anentin
/anentin/
עץ
numi
/numi/
בית
jea
/hea/
כלב
yawa
/jawa/
חתול
micha
/mitʃa/
לאכול
yuata
/juata/
לשתות
umarta
/umaɾta/
אחד
kichik
/kitʃik/
שתיים
jimiar
/himiaɾ/
שלום
pujamek
/puhamek/
תודה
mai-tikut
/majtikut/
טוב
penker
/peŋkeɾ/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Jivaroan קשורות
| משמעות | אצ׳ואר | שואר | אגוארונה | יופיק מרכז אלסקה | שונה | ניב אוסקה | ניב הירושימה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | meq /meq/ | mvura /mvuɾa/ | 水 /mizɯ/ | 水 /mizɯ/ |
| אש | ji /hi/ | ji /hi/ | jii /hiː/ | keneq /keneq/ | moto /moto/ | 火 /hi/ | 火 /hi/ |
| שמש | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | etsá /etsá/ | akerta /akerta/ | zuva /zuva/ | 日 /hi/ | 日 /hi/ |
| ירח | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | nántu /nántu/ | iraluq /iraluq/ | mwedzi /mwedzi/ | 月 /tsɯki/ | 月 /tsɯki/ |
| כוכב | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | yaya /jaja/ | agyaq /aɣjaq/ | nyeredzi /ɲeredzi/ | 星 /hoɕi/ | 星 /hoɕi/ |
| אמא | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | dukú /dukú/ | aana /aːna/ | amai /amai/ | おかん /okaɴ/ | おふくろ /oɸɯkɯɾo/ |
| אבא | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | apá /apá/ | ata /ata/ | baba /baba/ | おとん /otoɴ/ | 親父 /ojadʑi/ |
| אני | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | wiinga /wiːŋa/ | ini /ini/ | わし /waɕi/ | わし /waɕi/ |
| אתה | ame /ame/ | ame /ame/ | amé /ame/ | elpet /əɬpət/ | iwe /iwe/ | あんた /anta/ | あんた /anta/ |
| שם | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | daaji /daːhi/ | ateq /atəq/ | zita /zita/ | 名前 /namae/ | 名前 /namae/ |
| עין | jii /hiː/ | jii /hiː/ | jíi /híː/ | ii /iː/ | ziso /ziso/ | 目 /me/ | 目 /me/ |
| יד | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | uwéj /uwéh/ | unirak /unirak/ | ruoko /ɾwoko/ | 手 /te/ | 手 /te/ |
| לב | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | anéntai /anɛ́ntaj/ | irua /irua/ | mwoyo /mwojo/ | 心 /kokoɾo/ | 心 /kokoɾo/ |
| אהבה | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | amaja /amaha/ | kenka /kenka/ | rudo /ɾudo/ | 愛 /ai/ | 愛 /ai/ |
| עץ | numi /numi/ | numi /numi/ | númi /númi/ | napa /napa/ | muti /muti/ | 木 /ki/ | 木 /ki/ |
| בית | jea /hea/ | jea /hea/ | jegámu /heɡámu/ | ena /ena/ | imba /imba/ | 家 /ie/ | 家 /ie/ |
| כלב | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | yawá /jawá/ | qimugta /qimuɣta/ | imbwa /imbwa/ | 犬 /inɯ/ | 犬 /inɯ/ |
| חתול | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | qassraaraq /qassraːraq/ | katsi /katsi/ | 猫 /neko/ | 猫 /neko/ |
| לאכול | yuata /juata/ | yuata /juata/ | yuwámu /juwámu/ | ner'uq /nerʔuq/ | kudya /kudja/ | 食べて /tabete/ | 食べて /tabete/ |
| לשתות | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | úmag /úmaɡ/ | mertuq /mertuq/ | kunwa /kunwa/ | 飲んで /nonde/ | 飲んで /nonde/ |
| אחד | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | makichik /makitʃik/ | ataucik /atautʃik/ | potsi /potsi/ | 一 /itɕi/ | 一 /itɕi/ |
| שתיים | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | jimag /himaɡ/ | malruk /maɬʁuk/ | piri /piri/ | 二 /ni/ | 二 /ni/ |
| שלום | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | pujámek /puhámɛk/ | waqaa /waqaː/ | mhoro /mhoɾo/ | 毎度 /maido/ | やあ /jaː/ |
| תודה | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | see /sɛː/ | quyana /qujana/ | maita /maita/ | おおきに /oːkini/ | ありがとう /aɾiɡatoː/ |
| טוב | penker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | ímia /ímia/ | assirtuq /asːirtuq/ | chakanaka /tʃakanaka/ | ええ /eː/ | ええ /eː/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.