Chimakonde
מקונדה
אטלנטית-קונגו (באנטו, יאו-מקונדה)
מָקוֹנְדֶה (צ'ימָקוֹנְדֶה, וגם שִׁימָקוֹנְדֶה) היא שפה בַּנְטוּ המשתרעת על שני צידי הגבול שבין טנזניה למוזמביק, ברמת מָקוֹנְדֶה. בני מָקוֹנְדֶה מפורסמים בכל העולם במסורת פיסול ההובנה שלהם (מסכות מָפִּיקוֹ, חפצי טקס לִיפִּיקוֹ) — בשנת 2008 הכירה אונסק"ו במחזה המסכות מָפִּיקוֹ של מָקוֹנְדֶה כמורשת בלתי מוחשית. בני מָקוֹנְדֶה המוזמביקים הובילו את המאבק המזוין של פְרֵלִימוֹ לעצמאות (1964–74), והעניקו לשפה זהות פוליטית חזקה מדרום לגבול. הניבים הצפוניים (טנזניה) והדרומיים (מוזמביק) נבדלים זה מזה במידה ניכרת; הגבול ביניהם הוא בחלקו נהר רוּבוּמָה.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות במקונדה
מים
mashi
/maʃi/
אש
moto
/moto/
שמש
lyuva
/ʎuβa/
ירח
mwedi
/mwedi/
כוכב
ntondwa
/ntondwa/
אמא
mama
/mama/
אבא
baba
/baba/
אני
une
/une/
אתה
uve
/uve/
שם
lina
/lina/
עין
liso
/liso/
יד
nkono
/nkono/
לב
mtima
/mtima/
אהבה
kupenda
/kupenda/
עץ
mti
/mti/
בית
nyumba
/ɲumba/
כלב
nshenye
/nʃeɲe/
חתול
paka
/paka/
לאכול
kulya
/kuʎa/
לשתות
kukumbila
/kukumbila/
אחד
nimo
/nimo/
שתיים
vavili
/vaʋili/
שלום
nakushukuru
/nakuʃukuɾu/
תודה
nashukuru
/naʃukuɾu/
טוב
shibwana
/ʃibwana/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde) קשורות
| משמעות | מקונדה | סנגו | יאו | שמבלה | סנה | ניאמווזי | ניאטורו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | mashi /maʃi/ | ameenzi /ameːnzi/ | mesi /mesi/ | mazi /mazi/ | madzi /madzi/ | minzi /minzi/ | maazi /maːzi/ |
| אש | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| שמש | lyuva /ʎuβa/ | liluga /liluɡa/ | lyuwa /ʎuwa/ | zuwa /zuwa/ | dzuwa /dzuwa/ | izuba /izuβa/ | nzua /nzua/ |
| ירח | mwedi /mwedi/ | umwesi /umwesi/ | mwesi /mwesi/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | umweri /umweɾi/ |
| כוכב | ntondwa /ntondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | ndondwa /ndondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ |
| אמא | mama /mama/ | mama /mama/ | amao /amaː/ | mama /mama/ | mai /mai/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ |
| אבא | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ |
| אני | une /une/ | une /une/ | une /une/ | niye /nije/ | ine /ine/ | nene /ˈnene/ | une /une/ |
| אתה | uve /uve/ | uwe /uwe/ | mmwe /mːwe/ | weye /weje/ | iwe /iwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | uwe /uwe/ |
| שם | lina /lina/ | litawa /litawa/ | lina /lina/ | izina /izina/ | dzina /dzina/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ |
| עין | liso /liso/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | izo /izo/ | diso /diso/ | liso /liso/ | iriiso /iɾiːso/ |
| יד | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | ngaila /ŋɡaila/ | ukono /ukono/ | nkono /nkono/ | ikobo /ikoβo/ | ukuboko /ukuboko/ |
| לב | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ |
| אהבה | kupenda /kupenda/ | ulungu /uluŋɡu/ | chikondi /tʃikondi/ | kwenda /kwenda/ | kufuna /kufuna/ | butogwa /butoɡwa/ | butogwa /butoɡwa/ |
| עץ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mtela /mtela/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ |
| בית | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ |
| כלב | nshenye /nʃeɲe/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| חתול | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| לאכול | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kuria /kuɾia/ |
| לשתות | kukumbila /kukumbila/ | kunwa /kunwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| אחד | nimo /nimo/ | imo /imo/ | mo /mo/ | imo /imo/ | posi /posi/ | imo /imo/ | umwe /umwe/ |
| שתיים | vavili /vaʋili/ | avili /aβili/ | iŵili /iβili/ | mbili /mbili/ | piŵiri /piwiri/ | ibili /iβili/ | aviri /aβiri/ |
| שלום | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | mbasala /mbasala/ | salama /salama/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | mwadita /mwadita/ | mbukire /mbukiɾe/ |
| תודה | nashukuru /naʃukuɾu/ | nashukulu /naʃukulu/ | nakwete /nakwete/ | asante /asante/ | ndatenda /ndatenda/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /aˈsante/ |
| טוב | shibwana /ʃibwana/ | kwifwa /kwifwa/ | chechete /tʃetʃete/ | hedi /hedi/ | nadidi /nadidi/ | lihi /lihi/ | kihi /kihi/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.