Chiyao
יאו
אטלנטית-קונגו (באנטו, יאו-מקונדה)
יָאו (chiyao, נכתב גם ciyawo) היא שפה בנטו מסוג P21 המשתרעת על אזור משולש הגבולות של מוזמביק-מלאווי-טנזניה בקצה הדרומי של אגם מלאווי. בני היָאו היו מנהיגים מרכזיים של סחר השיירות במאה ה-19, ושלטו בנתיב מחוף זנזיבר אל אגם מלאווי — אחת הסיבות להתפשטות היָאו כשפת קשר אזורית. הם מוסלמים ברובם (יוצא דופן בולט בקרב אוכלוסיות הבנטו הסובבות, שהן ברובן נוצריות או אנימיסטיות). טקס החניכה הנשי unyago הוא מוסד תרבותי מכונן. השפה טונאלית בעלת חמישה גבהים מבחינים.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות ביאו
מים
mesi
/mesi/
אש
moto
/moto/
שמש
lyuwa
/ʎuwa/
ירח
mwesi
/mwesi/
כוכב
ndondwa
/ndondwa/
אמא
amao
/amaː/
אבא
atati
/atati/
אני
une
/une/
אתה
mmwe
/mːwe/
שם
lina
/lina/
עין
liso
/liso/
יד
ngaila
/ŋɡaila/
לב
mtima
/mtima/
אהבה
chikondi
/tʃikondi/
עץ
mtela
/mtela/
בית
nyumba
/ɲumba/
כלב
mbwa
/mbwa/
חתול
paka
/paka/
לאכול
kulya
/kuʎa/
לשתות
kumwa
/kumwa/
אחד
mo
/mo/
שתיים
iŵili
/iβili/
שלום
salama
/salama/
תודה
nakwete
/nakwete/
טוב
chechete
/tʃetʃete/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Atlantic-Congo (Bantu, Yao-Makonde) קשורות
| משמעות | יאו | מקונדה | צ'יצ'ווה | סנה | סנגו | ניאמווזי | שמבלה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | mesi /mesi/ | mashi /maʃi/ | madzi /madzi/ | madzi /madzi/ | ameenzi /ameːnzi/ | minzi /minzi/ | mazi /mazi/ |
| אש | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| שמש | lyuwa /ʎuwa/ | lyuva /ʎuβa/ | dzuwa /dzuwa/ | dzuwa /dzuwa/ | liluga /liluɡa/ | izuba /izuβa/ | zuwa /zuwa/ |
| ירח | mwesi /mwesi/ | mwedi /mwedi/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | umwesi /umwesi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwezi /mwezi/ |
| כוכב | ndondwa /ndondwa/ | ntondwa /ntondwa/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| אמא | amao /amaː/ | mama /mama/ | amayi /amaji/ | mai /mai/ | mama /mama/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ |
| אבא | atati /atati/ | baba /baba/ | abambo /abambo/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| אני | une /une/ | une /une/ | ine /ine/ | ine /ine/ | une /une/ | nene /ˈnene/ | niye /nije/ |
| אתה | mmwe /mːwe/ | uve /uve/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | uwe /uwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | weye /weje/ |
| שם | lina /lina/ | lina /lina/ | dzina /dzina/ | dzina /dzina/ | litawa /litawa/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ |
| עין | liso /liso/ | liso /liso/ | diso /diso/ | diso /diso/ | iliho /iliho/ | liso /liso/ | izo /izo/ |
| יד | ngaila /ŋɡaila/ | nkono /nkono/ | dzanja /dzandʒa/ | nkono /nkono/ | ukuboko /ukuboko/ | ikobo /ikoβo/ | ukono /ukono/ |
| לב | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | mtima /mtima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ |
| אהבה | chikondi /tʃikondi/ | kupenda /kupenda/ | chikondi /tʃikondi/ | kufuna /kufuna/ | ulungu /uluŋɡu/ | butogwa /butoɡwa/ | kwenda /kwenda/ |
| עץ | mtela /mtela/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mtengo /mteŋɡo/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | mti /mti/ |
| בית | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | inyumba /iɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ |
| כלב | mbwa /mbwa/ | nshenye /nʃeɲe/ | galu /ɡalu/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| חתול | paka /paka/ | paka /paka/ | mphaka /mpʰaka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| לאכול | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ |
| לשתות | kumwa /kumwa/ | kukumbila /kukumbila/ | kumwa /kumwa/ | kumwa /kumwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| אחד | mo /mo/ | nimo /nimo/ | chimodzi /tʃimodzi/ | posi /posi/ | imo /imo/ | imo /imo/ | imo /imo/ |
| שתיים | iŵili /iβili/ | vavili /vaʋili/ | awiri /awiri/ | piŵiri /piwiri/ | avili /aβili/ | ibili /iβili/ | mbili /mbili/ |
| שלום | salama /salama/ | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | moni /moni/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | mbasala /mbasala/ | mwadita /mwadita/ | nashukuru /naʃukuɾu/ |
| תודה | nakwete /nakwete/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | zikomo /zikomo/ | ndatenda /ndatenda/ | nashukulu /naʃukulu/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /asante/ |
| טוב | chechete /tʃetʃete/ | shibwana /ʃibwana/ | chabwino /tʃabwino/ | nadidi /nadidi/ | kwifwa /kwifwa/ | lihi /lihi/ | hedi /hedi/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.