Djambarrpuyŋu
ג'מבארפויינגו
פאמה-ניונגאן (Yolŋu, Dhuwal)
ג'מבארפויינגו היא גרסה של יולנגו מאתה (Yolŋu Matha) מקבוצת דהוואל (Dhuwal), המדוברת ברחבי צפון-מזרח ארנהם לנד שבטריטוריה הצפונית של אוסטרליה ומרוכזת בגליווינקו (Galiwin'ku, אי אלצ'ו). היא השפה האבוריג'ינית המדוברת ביותר באזור ומשמשת לינגואה פרנקה בין שבטי היולנגו, ולכן מפקד 2021 מנה כ-3,800 דוברים — יותר מכמעט כל שפה אוסטרלית מסורתית אחרת. מבחינה דקדוקית היא פאמה-נְיוּנְגָנית: מסמנת יחסות בהיקף רחב, עם סדר מילים חופשי מאוד ומערכת כינויים המבחינה בין יחיד, זוגי ורבים וכן בין 'אנחנו' כולל ובלעדי. באוצר המילים שלה שכבה ייחודית של שאילות מקאסאריות ממאות שנים של סחר טרפנג עם סולאווסי — walu 'שמש, יום' מיוחסת ל-allo המקאסארית. בניגוד לרוב השפות האוסטרליות, ילדים עדיין רוכשים אותה כשפת אם, ויש לה ברית חדשה שלמה (2008) וכן מילון גדול ודקדוק עיוני.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בג'מבארפויינגו
מים
gapu
/ɡapu/
אש
gurtha
/ɡuɻt̪a/
שמש
walu
/walu/
ירח
ŋaḻindi
/ŋaɭindi/
כוכב
ganyu
/ɡaɲu/
אמא
ŋäṉḏi
/ŋaːɳɖi/
אבא
bäpa
/baːpa/
אני
ŋarra
/ŋara/
אתה
nhe
/n̪e/
שם
yäku
/jaːku/
עין
mel
/mel/
יד
goŋ
/ɡoŋ/
לב
ḏoṯurrk
/ɖoʈurk/
אהבה
djäl
/ɟaːl/
עץ
dharpa
/d̪aɻpa/
בית
buṉbu
/buɳbu/
כלב
wuŋgan
/wuŋɡan/
חתול
butjikit
/bucikit/
לאכול
ḻuka
/ɭuka/
לשתות
ḻuka
/ɭuka/
אחד
waŋgany
/waŋɡaɲ/
שתיים
märrma'
/maːrmaʔ/
שלום
Nhämirri nhe?
/n̪aːmiri n̪e/
תודה
—
/—/
טוב
manymak
/maɲmak/
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Pama-Nyungan (Yolŋu, Dhuwal) קשורות
| משמעות | ג'מבארפויינגו | וורלפירי | מארטו ואנגקה | נהאנדה | אולקול | נגונוואל | נונגר |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | gapu /ɡapu/ | ngapa /ŋapa/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | kungal /kuŋal/ | kep /kep/ |
| אש | gurtha /ɡuɻt̪a/ | warlu /waɭu/ | waru /waɾu/ | warla /waɻla/ | paral /paɻal/ | warba /waɻba/ | kaarl /kaːɻl/ |
| שמש | walu /walu/ | wanta /wanta/ | tjirntu /cɪɳʈu/ | wurʼa /wuɾʔa/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | guma /ɡuma/ | ngangk /ŋaŋk/ |
| ירח | ŋaḻindi /ŋaɭindi/ | pira /piɻa/ | kayalany /kajalaɲ/ | kanyala /kaɲala/ | kakal /kakal/ | birrang /biɻaŋ/ | miyak /mijak/ |
| כוכב | ganyu /ɡaɲu/ | wanjirlpirri /waɲɟiɭpiri/ | piriny /piriɲ/ | indiya /indija/ | el idnban /el ˈidnban/ | dyurra /ɟura/ | djinda /ɟinda/ |
| אמא | ŋäṉḏi /ŋaːɳɖi/ | ngati /ŋati/ | yakaji /jakaɟi/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngangi /ŋaŋi/ | guni /ɡuni/ | ngangk /ŋaŋk/ |
| אבא | bäpa /baːpa/ | kirda /kiɖa/ | mama /mama/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | kaba /kaba/ | pumba /pumba/ | maam /maːm/ |
| אני | ŋarra /ŋara/ | ngaju /ŋaɟu/ | ngayu /ŋaju/ | ngayi /ŋaji/ | ay /aj/ | ngaya /ŋaja/ | ngany /ŋaɲ/ |
| אתה | nhe /n̪e/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyini /ɲini/ | inag /inaɡ/ | ngindu /ŋindu/ | noonook /nunuk/ |
| שם | yäku /jaːku/ | yirdi /jiɖi/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ukal /ukal/ | yini /jini/ | kwerl /kwɛɻl/ |
| עין | mel /mel/ | milpa /milpa/ | kuru /kuɾu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | mil /mil/ | mel /mel/ |
| יד | goŋ /ɡoŋ/ | rdaka /ɖaka/ | mara /maɾa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mar /maɻ/ |
| לב | ḏoṯurrk /ɖoʈurk/ | wankaru /waŋkaɻu/ | kurtu /kʊɻʈu/ | pulpara /pulpaɻa/ | piku /piku/ | gauar /ɡauar/ | kortang /koɻtaŋ/ |
| אהבה | djäl /ɟaːl/ | nyangu /ɲaŋu/ | mukulyu /mukuʎu/ | kanyji /kaɲdʒi/ | kanyji /kaɲɟi/ | marmit /maɻmit/ | djaadjam /dʒaːdʒam/ |
| עץ | dharpa /d̪aɻpa/ | watiya /watija/ | watarrka /wataɻka/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warray /waɾaj/ | warabi /waɻabi/ | boorn /boːɻn/ |
| בית | buṉbu /buɳbu/ | ngurra /ŋura/ | ngurra /ŋura/ | nhurra /ɳuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | kuni /kuni/ | mia /maja/ |
| כלב | wuŋgan /wuŋɡan/ | jarntu /caɳʈu/ | papa /papa/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | kunpa /kunpa/ | mirri /miɻi/ | dwert /dweɻt/ |
| חתול | butjikit /bucikit/ | mungalpa /muŋalpa/ | — /—/ | paka /paka/ | paka /paka/ | poosi /puːsi/ | nguni /ŋuni/ |
| לאכול | ḻuka /ɭuka/ | ngarni /ŋaɳi/ | ngalku- /ŋalku/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | daring /daɻiŋ/ | ngarn /ŋaɻn/ |
| לשתות | ḻuka /ɭuka/ | purrami /purami/ | tjiki- /cɪki/ | nyuna /ɲuna/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | nyu /ɲu/ | ngarn /ŋaɻn/ |
| אחד | waŋgany /waŋɡaɲ/ | jinta /cinta/ | kutjarra-wangu /kucara waŋu/ | kuyu /kuju/ | kuyu /kuju/ | guma /ɡuma/ | keny /keɲ/ |
| שתיים | märrma' /maːrmaʔ/ | jirrama /ɟiɾama/ | kujarra /kucara/ | wuthada /wut̪aɖa/ | uchir /utʃir/ | bula /bula/ | koodjal /kuɟal/ |
| שלום | Nhämirri nhe? /n̪aːmiri n̪e/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yumalundi /jumalundi/ | kaya /kaja/ |
| תודה | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | miyamala /mijamala/ | boordawan /boːɻdawan/ |
| טוב | manymak /maɲmak/ | ngurrju /ŋurcu/ | palya /paʎa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | walunga /waluŋa/ | kwobidak /kwobidak/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.