Wiradjuri
Pama-Nyungan › Central New South Wales (Wiradhuric)
Le wiradjuri est la langue pama-nyungane de la nation wiradjuri, dont le pays couvre le tiers central de la Nouvelle-Galles du Sud entre les rivières Wambool (Macquarie), Kalari (Lachlan) et Murrumbidgee — le plus vaste territoire linguistique d'un seul tenant de l'État. Son nom est lui-même un fait de grammaire : wirray « non » plus le suffixe -dhuray « ayant », la manière habituelle dont les peuples voisins se désignaient les uns les autres. Le système phonologique est typique de l'intérieur australien : il oppose des articulations dentales (dh, nh), palatales (dy, ny) et alvéolaires simples, avec trois timbres vocaliques distinguant la longueur, et la numération est quinaire, bâtie sur marra, qui signifie à la fois « main » et « cinq ». La transmission continue comme langue première a cessé au cours du XXe siècle, mais à partir des années 1980 l'ancien wiradjuri Stan Grant Snr et le linguiste John Rudder ont reconstitué un dictionnaire de plus de 8 000 mots à partir des sources du XIXe siècle et des savoirs subsistants, et la langue est aujourd'hui enseignée de l'école primaire à l'université. L'essentiel de l'usage wiradjuri moderne, y compris les formes données ici, est issu de ce travail de réappropriation plutôt que d'une parole quotidienne ininterrompue.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Wiradjuri
Eau
galing
/ˈɡaliŋ/
Feu
wiiny
/wiːɲ/
Soleil
yiray
/ˈjiɻaj/
Lune
giwang
/ˈɡiwaŋ/
Étoile
giralang
/ˈɡiɻalaŋ/
Mère
gunhi
/ˈɡun̪i/
Père
babiin
/ˈbabiːn/
Je
ngadhu
/ˈŋad̪u/
Tu
ngindhu
/ˈŋind̪u/
Nom
yuwin
/ˈjuwin/
Œil
miil
/miːl/
Main
marra
/ˈmara/
Cœur
giiny
/ɡiːɲ/
Amour
—
/—/
Arbre
madhan
/ˈmad̪an/
Maison
ngurang
/ˈŋuɻaŋ/
Chien
mirri
/ˈmiri/
Chat
—
/—/
Manger
dharra
/ˈd̪ara/
Boire
widyarra
/ˈwiɟara/
Un
ngumbaay
/ˈŋumbaːj/
Deux
bula
/ˈbula/
Bonjour
yaama
/ˈjaːma/
Merci
mandaang guwu
/ˈmandaːŋ ˈɡuwu/
Bon
marang
/ˈmaɻaŋ/
Mots comparés
Comparé aux langues Pama-Nyungan › Central New South Wales (Wiradhuric) apparentées
| Sens | Wiradjuri | Dyirbal | Makasaé | Walmajarri | Italien | Ngunnawal | Italien (époque de Dante) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | galing /ˈɡaliŋ/ | bana /ˈbana/ | ira /ˈira/ | ngapa /ˈŋapa/ | acqua /ˈakkwa/ | kungal /kuŋal/ | acqua /ˈakːwa/ |
| Feu | wiiny /wiːɲ/ | buni /ˈbuni/ | ata /ˈata/ | warlu /ˈwaɭu/ | fuoco /ˈfwɔːko/ | warba /waɻba/ | foco /ˈfɔko/ |
| Soleil | yiray /ˈjiɻaj/ | garri /ˈɡari/ | watu /ˈwatu/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ | sole /ˈsoːle/ | guma /ɡuma/ | sole /ˈsole/ |
| Lune | giwang /ˈɡiwaŋ/ | gagara /ɡaˈɡara/ | uru /ˈuru/ | pira /ˈpira/ | luna /ˈluːna/ | birrang /biɻaŋ/ | luna /ˈluna/ |
| Étoile | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ | gijiny /ɡiɟiɲ/ | ipi /ipi/ | wirl /wiɭ/ | stella /ˈstɛlla/ | dyurra /ɟura/ | stella /ˈstella/ |
| Mère | gunhi /ˈɡun̪i/ | gumbu /ˈɡumbu/ | ina /ˈina/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | madre /ˈmaːdre/ | guni /ɡuni/ | madre /ˈmaːdre/ |
| Père | babiin /ˈbabiːn/ | ngumi /ˈŋumi/ | baba /ˈbaba/ | kirta /ˈkiʈa/ | padre /ˈpaːdre/ | pumba /pumba/ | padre /ˈpaːdre/ |
| Je | ngadhu /ˈŋad̪u/ | ngaja /ŋaɟa/ | ani /ani/ | ngaju /ŋaɟu/ | io /ˈio/ | ngaya /ŋaja/ | io /ˈio/ |
| Tu | ngindhu /ˈŋind̪u/ | nginda /ŋinda/ | ai /ai/ | nyuntu /ɲuntu/ | tu /tu/ | ngindu /ŋindu/ | tu /ˈtu/ |
| Nom | yuwin /ˈjuwin/ | yidyi /jiɟi/ | naran /naran/ | yini /jini/ | nome /ˈnome/ | yini /jini/ | nome /ˈnoːme/ |
| Œil | miil /miːl/ | jili /ˈɟili/ | nana /ˈnana/ | purlka /ˈpuɭka/ | occhio /ˈɔkkjo/ | mil /mil/ | occhio /ˈɔkːjo/ |
| Main | marra /ˈmara/ | mala /ˈmala/ | tana /ˈtana/ | marnin /ˈmaɳin/ | mano /ˈmaːno/ | mara /maɻa/ | mano /ˈmano/ |
| Cœur | giiny /ɡiːɲ/ | mugu /ˈmuɡu/ | — /—/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ | cuore /ˈkwɔːre/ | gauar /ɡauar/ | core /ˈkɔre/ |
| Amour | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | amore /aˈmoːre/ | marmit /maɻmit/ | amore /aˈmore/ |
| Arbre | madhan /ˈmad̪an/ | yugu /ˈjuɡu/ | ate /ˈate/ | watiya /waˈtija/ | albero /ˈalbero/ | warabi /waɻabi/ | albero /ˈalbero/ |
| Maison | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ | mija /ˈmiɟa/ | oma /ˈoma/ | ngurra /ˈŋura/ | casa /ˈkaːsa/ | kuni /kuni/ | casa /ˈkasa/ |
| Chien | mirri /ˈmiri/ | guda /ˈɡuda/ | defa /ˈdɛfa/ | kunyarr /kuˈɲar/ | cane /ˈkaːne/ | mirri /miɻi/ | cane /ˈkane/ |
| Chat | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | gatto /ˈɡatto/ | poosi /puːsi/ | gatto /ˈɡatːo/ |
| Manger | dharra /ˈd̪ara/ | janganyu /ɟaŋˈaɲu/ | nawa /ˈnawa/ | nga- /ŋa/ | mangiare /manˈdʒaːre/ | daring /daɻiŋ/ | mangiare /manˈdʒare/ |
| Boire | widyarra /ˈwiɟara/ | jiwuli /ɟiˈwuli/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | nga- /ŋa/ | bere /ˈbeːre/ | nyu /ɲu/ | bevere /ˈbevere/ |
| Un | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ | yara /ˈjara/ | u /ʔu/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ | uno /ˈuːno/ | guma /ɡuma/ | uno /ˈuno/ |
| Deux | bula /ˈbula/ | bulgany /bulɡaɲ/ | lolae /loˈlae/ | kujarra /kuɟara/ | due /ˈdue/ | bula /bula/ | due /ˈduːe/ |
| Bonjour | yaama /ˈjaːma/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ciao /ˈtʃaːo/ | yumalundi /jumalundi/ | salute /saˈlute/ |
| Merci | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | grazie /ˈɡrattsje/ | miyamala /mijamala/ | mercede /merˈtʃede/ |
| Bon | marang /ˈmaɻaŋ/ | — /—/ | rau /rau/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ | buono /ˈbwɔːno/ | walunga /waluŋa/ | buono /ˈbwɔno/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.