агъул чӏал
Aghoul
caucasien du nord-est
L'aghoul (aghoulan ; en langue Аґул чӀал) est une langue caucasienne du Nord-Est de la branche lezguique, parlée par environ 30 000 personnes dans les districts d'Aguoulski et de Kourakhski de la République du Daghestan, en Russie. Sur le plan linguistique, l'aghoul est étroitement apparenté au lezguien (lez) et au tabassaran (tab), présentant les traits typiques des langues caucasiennes du Nord-Est : de vastes inventaires consonantiques (avec éjectives et uvulaires), une morphologie agglutinante, un alignement ergatif et des systèmes casuels complexes (~14 formes casuelles). L'aghoul possède quatre zones dialectales distinctes (aghoul proprement dit, kochan, kerenkhiou, tpig), la variété de Tpig étant la plus parlée et la base du standard littéraire moderne. La langue a reçu une norme littéraire en cyrillique en 1990, dans le cadre des programmes d'alphabétisation du Daghestan postsoviétique.
Où elle est parlée
31 mots essentiels en Aghoul
Eau
хьед
/ħed/
Feu
цӏай
/tsʼaj/
Soleil
рагъ
/raʁ/
Lune
ваз
/vaz/
Étoile
гъед
/ʁed/
Mère
баб
/bab/
Père
ада
/ada/
Je
зун
/zun/
Tu
вун
/wun/
Nom
тӀвар
/tʼʷar/
Œil
ул
/ul/
Main
хил
/xil/
Cœur
юкӏ
/jukʼ/
Amour
кӏанди
/kʼandi/
Arbre
тар
/tar/
Maison
кьали
/qʼali/
Chien
хвай
/xwaj/
Chat
кац
/kats/
Manger
ифи
/ifi/
Boire
ахъан
/aqʼan/
Un
са
/sa/
Deux
кьуд
/qʼud/
Bonjour
салам
/salam/
Merci
баркалла
/baɾkalːa/
Bon
хъвай
/qwaj/
Coucou
кекку
/kːekːu/
Sources
Mots comparés
Comparé aux langues NE Caucasian apparentées
| Sens | Aghoul | Lezghien | Budoukh | Tabassaran | Routoul | Kryz | Tsakhour |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | хьед /ħed/ | яд /jad/ | хьед /ħed/ | штар /ʃtar/ | хьед /ħed/ | xed /xed/ | хьад /ħad/ |
| Feu | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Soleil | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | варагъ /waraʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | верг /verɡ/ |
| Lune | ваз /vaz/ | варз /varz/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | ваз /waz/ | vats /vats/ | ваз /vaz/ |
| Étoile | гъед /ʁed/ | гъед /ʁed/ | хед /χed/ | хяд /xæd/ | хед /χed/ | xed /xed/ | хане /χanɛ/ |
| Mère | баб /bab/ | диде /dide/ | баб /bab/ | баб /bab/ | нин /nin/ | dada /dada/ | йед /jed/ |
| Père | ада /ada/ | буба /buba/ | дада /dada/ | дад /dad/ | дид /did/ | buba /buba/ | дакӏ /dakʼ/ |
| Je | зун /zun/ | зун /zun/ | зы /zɨ/ | узу /uzu/ | зы /zɨ/ | zin /zin/ | зы /zɨ/ |
| Tu | вун /wun/ | вун /wun/ | вы /wɨ/ | уву /uvu/ | вы /wɨ/ | vun /vun/ | ғу /ʁu/ |
| Nom | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | дур /dur/ | tʼʷar /tʼʷar/ | до /do/ |
| Œil | ул /ul/ | вил /vil/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | ул /ul/ |
| Main | хил /xil/ | гъил /ʁil/ | кул /kul/ | хил /xil/ | хыл /χɨl/ | kul /kul/ | хыл /xəl/ |
| Cœur | юкӏ /jukʼ/ | рикӏ /rikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | йикӏ /jikʼ/ |
| Amour | кӏанди /kʼandi/ | кӏан хьун /kʼan χun/ | — /—/ | ккунивал /kːunival/ | — /—/ | mukan /muˈkan/ | ыкӏикна /əkʼikna/ |
| Arbre | тар /tar/ | тар /tar/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ | хыл /χɨl/ | xer /xer/ | йывон /jəvon/ |
| Maison | кьали /qʼali/ | кӏвал /kʼval/ | кӏул /kʼul/ | хал /xal/ | хал /χal/ | xal /xal/ | хав /xav/ |
| Chien | хвай /xwaj/ | кицӏ /kitsʼ/ | хвар /χʷar/ | хю /xy/ | хыних /χɨniχ/ | xveqʼ /χveqʼ/ | хӏвай /ħʷaj/ |
| Chat | кац /kats/ | кац /kats/ | — /—/ | кет /ket/ | гету /ɡetu/ | — /—/ | кӏет /kʼet/ |
| Manger | ифи /ifi/ | тӏуьн /tʼyn/ | ухьун /uħun/ | ипӏуб /ipʼub/ | ухьун /uħun/ | ulkura /ulˈkura/ | аӏкӏвыс /aʕkʷʼəs/ |
| Boire | ахъан /aqʼan/ | хъун /qun/ | эджи /edʒi/ | ужуб /uʒub/ | эджин /edʒin/ | hatsra /hatsˈra/ | ийыхьес /iijəħes/ |
| Un | са /sa/ | сад /sad/ | са /sa/ | саб /sab/ | са /sa/ | sa /sa/ | са /sa/ |
| Deux | кьуд /qʼud/ | кьвед /qʷʼed/ | къуьд /qʼʷyd/ | кьюб /qʼyb/ | кьуьд /qʼyd/ | qʼʷad /qʼʷad/ | къвад /qʼʷad/ |
| Bonjour | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ |
| Merci | баркалла /baɾkalːa/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | — /—/ | бахытыд /baxətəd/ |
| Bon | хъвай /qwaj/ | хъсан /qsan/ | — /—/ | ужу /uʒu/ | йишды /jiʃdɨ/ | yiğin /jiˈʁin/ | йишда /jiʃda/ |
| Coucou | кекку /kːekːu/ | кукупӀ /kːukːupʼ/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | кукум /kːukːum/ | гиггу /ɡiɡːu/ | гугу /ɡuɡu/ | гукки /ɡukːi/ |
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.