Naáyarite
Cora
Utoazteca
El cora (autónimo Naáyarite) es una lengua yuto-azteca de la subrama corachol, hablada por alrededor de 17.000 personas en la región de la Sierra del Nayar, en Nayarit, México. Lingüísticamente, el cora está más estrechamente emparentado con el wixárika/huichol (hch) —su lengua hermana corachol—, pero es lo bastante distinto como para que ambas sean mutuamente ininteligibles. Los cora mantienen su religión indígena tradicional centrada en la diosa Tatei Náa'arí y continúan antiguas prácticas de peregrinación a sitios montañosos sagrados, entre ellos Tete Naayéri (la Mesa del Nayar). El conjunto dialectal cora incluye el mariteco, el cora de la montaña y las variedades oriental/central. A pesar de su reducido número de hablantes, el cora ha mantenido la transmisión intergeneracional en los asentamientos más remotos de la Sierra del Nayar debido al aislamiento geográfico de la región y a la integridad cultural tradicional.
Dónde se habla
31 palabras esenciales en Cora
Agua
hapɨn
/hapɨn/
Fuego
ta'ai
/taʔai/
Sol
tahaapuá
/tahaːpwa/
Luna
mɨhka
/mɨhka/
Estrella
sɨɨrabe
/sɨːˈrabe/
Madre
naana
/naːna/
Padre
hahuá
/hahwa/
Yo
neʼu
/ˈneʔu/
Tú
aʼu
/ˈaʔu/
Nombre
yeuwa
/ˈjeuwa/
Ojo
húi
/hwi/
Mano
mam
/mam/
Corazón
hɨurí
/hɨuri/
Amor
ka'na
/kaʔna/
Árbol
kɨré
/kɨre/
Casa
kíh
/kih/
Perro
tsɨ'ɨ
/tsɨʔɨ/
Gato
mistú
/mistu/
Comer
kuá
/kwa/
Beber
hi'i
/hiʔi/
Uno
cei
/tsei/
Dos
huapoa
/waˈpoa/
Hola
ke'kuanenki
/keʔkwanenki/
Gracias
atsipiraá
/atsipiraː/
Bueno
huá'i
/hwaʔi/
Fuentes
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Uto-Aztecan relacionadas
| Significado | Cora | Wixarika | Nawat | Central Huasteca Nahuatl | Western Huasteca Nahuatl | Eastern Huasteca Nahuatl | Isthmus Nahuatl |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | hapɨn /hapɨn/ | ha /ha/ | at /at/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | atl /atɬ/ | ahtli /aʔtli/ |
| Fuego | ta'ai /taʔai/ | tai /tai/ | tit /tit/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tlitl /tɬitɬ/ | tit /tit/ |
| Sol | tahaapuá /tahaːpwa/ | tau /tau/ | tunal /tunal/ | tonati /tonati/ | tonati /tonati/ | tonatih /tonatih/ | tonal /tonal/ |
| Luna | mɨhka /mɨhka/ | metsa /metsa/ | metsti /metsti/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metztli /metstɬi/ | metz /mets/ |
| Estrella | sɨɨrabe /sɨːˈrabe/ | xurawe /ʃuˈrawe/ | sital /ˈsital/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalij /siˈtlalih/ | sitlalin /siˈtlalin/ |
| Madre | naana /naːna/ | nana /nana/ | nan /nan/ | nana /nana/ | nana /nana/ | mama /mama/ | nan /nan/ |
| Padre | hahuá /hahwa/ | yawe /jawe/ | tat /tat/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tat /tat/ |
| Yo | neʼu /ˈneʔu/ | nee /neː/ | naja /ˈnaha/ | na /na/ | na /na/ | na /na/ | naja /ˈnaha/ |
| Tú | aʼu /ˈaʔu/ | eekɨ /ˈeːkɨ/ | taja /ˈtaha/ | ta /ta/ | ta /ta/ | ta /ta/ | taja /ˈtaha/ |
| Nombre | yeuwa /ˈjeuwa/ | tewa /ˈtewa/ | tukay /ˈtukaj/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocaxtli /toˈkaʃtli/ | tocayotl /tokaˈjotɬ/ |
| Ojo | húi /hwi/ | tukite /tukite/ | ish /iʃ/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | ixtli /iʃtli/ | ix /iʃ/ |
| Mano | mam /mam/ | mama /mama/ | mey /mei/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | maitl /maitl/ | mahuit /mawit/ |
| Corazón | hɨurí /hɨuri/ | iyari /ijari/ | yulu /julu/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yollotl /jolːotɬ/ | yolio /jolio/ |
| Amor | ka'na /kaʔna/ | kanenki /kanenki/ | tasujta /tasuhta/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | tlazohtla /tɬasoʔtɬa/ | nequi /neki/ |
| Árbol | kɨré /kɨre/ | kiyé /kije/ | kwawit /kʷawit/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitl/ | cuahuitl /kʷawitɬ/ | cuahuit /kʷawit/ |
| Casa | kíh /kih/ | ki /ki/ | kal /kal/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | calli /kalːi/ | cali /kali/ |
| Perro | tsɨ'ɨ /tsɨʔɨ/ | tsïkï /tsɨkɨ/ | chichi /tʃitʃi/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ | itzcuintli /itskʷintli/ |
| Gato | mistú /mistu/ | mitsu /mitsu/ | mishin /miʃin/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | mizton /miston/ | miston /miston/ |
| Comer | kuá /kwa/ | kuye /kuje/ | takwa /takwa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tlacua /tɬakʷa/ | tacua /takʷa/ |
| Beber | hi'i /hiʔi/ | hi'eka /hiʔeka/ | ati /ati/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | atli /atɬi/ | ati /ati/ |
| Uno | cei /tsei/ | xevi /ʃevi/ | se /se/ | ce /se/ | ce /se/ | ce /se/ | ce /se/ |
| Dos | huapoa /waˈpoa/ | huta /huˈta/ | ume /ˈume/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ | ome /ˈome/ |
| Hola | ke'kuanenki /keʔkwanenki/ | kekuanenki /kekwanenki/ | ne pakua /ne pakwa/ | niltze /niltse/ | niltze /niltse/ | nimitzpaca /nimitspaka/ | niltze /niltse/ |
| Gracias | atsipiraá /atsipiraː/ | pa'iwakaitsie /paʔiwakaitsje/ | padiush /padjuʃ/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tɬasoʔkamati/ | tlazohcamati /tlasoʔkamati/ |
| Bueno | huá'i /hwaʔi/ | waxa /waʃa/ | kwahli /kʷahli/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ | cualli /kʷalːi/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.