Runa simi
Quechua clásico
Quechuan · variedad histórica / oculta
El quechua clásico (Runa simi) era la lingua franca del Imperio Inca (Tawantinsuyu) en los siglos 15-16. Los incas no tenían escritura propiamente dicha sino que usaban khipus (cordones anudados). El quechua de Cuzco moderno es la variedad viva más cercana.
Dónde se habla
20 palabras esenciales en Quechua clásico
Agua
yaku
/jaku/
Fuego
nina
/nina/
Sol
inti
/inti/
Luna
killa
/kiʎa/
Madre
mama
/mama/
Padre
tayta
/tajta/
Comer
mikhuy
/mikʰuj/
Beber
upyay
/upjaj/
Amor
munay
/munaj/
Corazón
sunqu
/suŋqu/
Árbol
sach'a
/satʃʼa/
Casa
wasi
/wasi/
Perro
allqu
/aʎqu/
Gato
misi
/misi/
Mano
maki
/maki/
Ojo
ñawi
/ɲawi/
Hola
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Gracias
añay
/aɲaj/
Uno
huk
/huk/
Bueno
allin
/aʎin/
Palabras comparadas
Comparado con lenguas Quechuan relacionadas
| Significado | Quechua clásico | quechua cuzqueño | quechua ayacuchano | Quechua | aimara | Misak | Papiamento |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Agua | yaku /jaku/ | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | unø /unø/ | awa /awa/ |
| Fuego | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | kandela /kandela/ |
| Sol | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | solo /solo/ |
| Luna | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | atru /atɾu/ | luna /luna/ |
| Madre | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Padre | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ |
| Comer | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mɵ /mɵ/ | kome /kome/ |
| Beber | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ | bebe /bebe/ |
| Amor | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ | amor /amor/ |
| Corazón | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ | kurason /kurason/ |
| Árbol | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | yu /ju/ | palu /palu/ |
| Casa | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | ya /ja/ | kas /kas/ |
| Perro | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ | kacho /katʃo/ |
| Gato | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ | pushi /puʃi/ |
| Mano | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ | man /man/ |
| Ojo | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ | wowo /wowo/ |
| Hola | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | ma'rik /maʔɾik/ | bon dia /bon dia/ |
| Gracias | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | payn /pajn/ | danki /daŋki/ |
| Uno | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | kan /kan/ | un /un/ |
| Bueno | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | kausrik /kawsɾik/ | bon /bon/ |
Parte de LangMap — un proyecto de visualización lingüística. Este es un resumen estático y rastreable; los mapas interactivos ofrecen audio de pronunciación, filtros y una vista de globo.