МыхӀабишды чӀел
Rutul
NE Caucasian (Lezgic, Tsakhur-Rutul subgroup)
Rutul (МыхӀабишды чӀел / Myhabišdy čʼel — literally "language of the Mukhad people") is a Northeast Caucasian language of the Tsakhur-Rutul subgroup of the Lezgic branch, spoken by around 30,000 people in the Rutulsky District of southern Dagestan and a handful of villages in the Sheki area of Azerbaijan. Within Lezgic, Rutul forms a coordinate node with its closest relative Tsakhur (tkr). Typologically Rutul shows the canonical Lezgic profile: large consonant inventory with ejective and pharyngealized series, ergative-absolutive alignment, four noun classes (masculine, feminine, two non-human), and an elaborate spatial case system. Rutul became a written language only in 1990 when a Cyrillic-based orthography was adopted under Dagestan's minority-language program, and instruction in Rutul began in the early 1990s.
Where it is spoken
31 core words in Rutul
Water
хьед
/ħed/
Fire
цӏай
/tsʼaj/
Sun
варагъ
/waraʁ/
Moon
ваз
/waz/
Star
хед
/χed/
Mother
нин
/nin/
Father
дид
/did/
I
зы
/zɨ/
You
вы
/wɨ/
Name
дур
/dur/
Eye
ул
/ul/
Hand
хыл
/χɨl/
Heart
юкӏ
/jukʼ/
Love
—
/—/
Tree
хыл
/χɨl/
House
хал
/χal/
Dog
хыних
/χɨniχ/
Cat
гету
/ɡetu/
Eat
ухьун
/uħun/
Drink
эджин
/edʒin/
One
са
/sa/
Two
кьуьд
/qʼyd/
Hello
салам
/salam/
Thank you
—
/—/
Good
йишды
/jiʃdɨ/
Cuckoo
гиггу
/ɡiɡːu/
Sources
- Makhmudova (2001) Morfologija rutul'skogo jazyka
- Alekseev (1994) Rutul, in The Indigenous Languages of the Caucasus, vol. 4
- Glottolog: Rutul
- Ethnologue: rut
Words compared
Compared with related NE Caucasian (Lezgic, Tsakhur-Rutul subgroup) languages
| Meaning | Rutul | Budukh | Tsakhur | Aghul | Tabasaran | Kryts | Lezgian |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Water | хьед /ħed/ | хьед /ħed/ | хьад /ħad/ | хьед /ħed/ | штар /ʃtar/ | xed /xed/ | яд /jad/ |
| Fire | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏай /tsʼaj/ | цӏа /tsʼa/ | ts'a /tsʼa/ | цӏай /tsʼaj/ |
| Sun | варагъ /waraʁ/ | рагъ /raʁ/ | верг /verɡ/ | рагъ /raʁ/ | рагъ /raʁ/ | vïrïğ /vɨrɨʁ/ | рагъ /raʁ/ |
| Moon | ваз /waz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | ваз /vaz/ | варз /varz/ | vats /vats/ | варз /varz/ |
| Star | хед /χed/ | хед /χed/ | хане /χanɛ/ | гъед /ʁed/ | хяд /xæd/ | xed /xed/ | гъед /ʁed/ |
| Mother | нин /nin/ | баб /bab/ | йед /jed/ | баб /bab/ | баб /bab/ | dada /dada/ | диде /dide/ |
| Father | дид /did/ | дада /dada/ | дакӏ /dakʼ/ | ада /ada/ | дад /dad/ | buba /buba/ | буба /buba/ |
| I | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зы /zɨ/ | зун /zun/ | узу /uzu/ | zin /zin/ | зун /zun/ |
| You | вы /wɨ/ | вы /wɨ/ | ғу /ʁu/ | вун /wun/ | уву /uvu/ | vun /vun/ | вун /wun/ |
| Name | дур /dur/ | тӀвар /tʼʷar/ | до /do/ | тӀвар /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ | tʼʷar /tʼʷar/ | тӀвар /tʼʷar/ |
| Eye | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ул /ul/ | ul /ul/ | вил /vil/ |
| Hand | хыл /χɨl/ | кул /kul/ | хыл /xəl/ | хил /xil/ | хил /xil/ | kul /kul/ | гъил /ʁil/ |
| Heart | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | йикӏ /jikʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | юкӏ /jukʼ/ | rikʼ /rikʼ/ | рикӏ /rikʼ/ |
| Love | — /—/ | — /—/ | ыкӏикна /əkʼikna/ | кӏанди /kʼandi/ | ккунивал /kːunival/ | mukan /muˈkan/ | кӏан хьун /kʼan χun/ |
| Tree | хыл /χɨl/ | тар /tar/ | йывон /jəvon/ | тар /tar/ | гар /ɡar/ | xer /xer/ | тар /tar/ |
| House | хал /χal/ | кӏул /kʼul/ | хав /xav/ | кьали /qʼali/ | хал /xal/ | xal /xal/ | кӏвал /kʼval/ |
| Dog | хыних /χɨniχ/ | хвар /χʷar/ | хӏвай /ħʷaj/ | хвай /xwaj/ | хю /xy/ | xveqʼ /χveqʼ/ | кицӏ /kitsʼ/ |
| Cat | гету /ɡetu/ | — /—/ | кӏет /kʼet/ | кац /kats/ | кет /ket/ | — /—/ | кац /kats/ |
| Eat | ухьун /uħun/ | ухьун /uħun/ | аӏкӏвыс /aʕkʷʼəs/ | ифи /ifi/ | ипӏуб /ipʼub/ | ulkura /ulˈkura/ | тӏуьн /tʼyn/ |
| Drink | эджин /edʒin/ | эджи /edʒi/ | ийыхьес /iijəħes/ | ахъан /aqʼan/ | ужуб /uʒub/ | hatsra /hatsˈra/ | хъун /qun/ |
| One | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | са /sa/ | саб /sab/ | sa /sa/ | сад /sad/ |
| Two | кьуьд /qʼyd/ | къуьд /qʼʷyd/ | къвад /qʼʷad/ | кьуд /qʼud/ | кьюб /qʼyb/ | qʼʷad /qʼʷad/ | кьвед /qʷʼed/ |
| Hello | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | салам /salam/ | — /—/ | салам /salam/ |
| Thank you | — /—/ | — /—/ | бахытыд /baxətəd/ | баркалла /baɾkalːa/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ | — /—/ | чухсагъул /tʃuxsaʁul/ |
| Good | йишды /jiʃdɨ/ | — /—/ | йишда /jiʃda/ | хъвай /qwaj/ | ужу /uʒu/ | yiğin /jiˈʁin/ | хъсан /qsan/ |
| Cuckoo | гиггу /ɡiɡːu/ | гугутӀ /ɡuɡutʼ/ | гукки /ɡukːi/ | кекку /kːekːu/ | кукум /kːukːum/ | гугу /ɡuɡu/ | кукупӀ /kːukːupʼ/ |
Part of LangMap — a linguistic visualization project. This is a static, crawlable summary; the interactive maps offer pronunciation audio, filters, and a globe view.