Ngunnawal
Pama-Nyunga
Ngunnawal (auch Ngunawal, Yuin) ist eine Pama-Nyunga-Sprache der Yuin-Kuric-Untergruppe, die traditionelle Sprache des Ngunnawal-Volkes des Australian Capital Territory und des umliegenden südöstlichen New South Wales. Das Ngunnawal Country umfasst das gesamte Canberra-Becken und das Plateau des Yass Valley. Die letzten fließenden L1-Sprecher starben Anfang des 20. Jahrhunderts nach schwerer kolonialer Zerrüttung, doch der United Ngunnawal Elders Council und das ACT Aboriginal Language Centre führen seit den 1990er Jahren eine aktive Wiederbelebung in der Gemeinschaft an, mit etwa 5.000 Erbe-Lernenden durch Schulprogramme an der Australian National University und an öffentlichen Schulen des ACT. Der traditionelle Ngunnawal-Wortschatz überlebt in Ortsnamen der Region Canberra (Tidbinbilla, Tuggeranong, Murrumbidgee) und wird zunehmend bei Begrüßungszeremonien und auf öffentlicher Beschilderung im ACT verwendet.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Ngunnawal
Wasser
kungal
/kuŋal/
Feuer
warba
/waɻba/
Sonne
guma
/ɡuma/
Mond
birrang
/biɻaŋ/
Stern
dyurra
/ɟura/
Mutter
guni
/ɡuni/
Vater
pumba
/pumba/
Ich
ngaya
/ŋaja/
Du
ngindu
/ŋindu/
Name
yini
/jini/
Auge
mil
/mil/
Hand
mara
/maɻa/
Herz
gauar
/ɡauar/
Liebe
marmit
/maɻmit/
Baum
warabi
/waɻabi/
Haus
kuni
/kuni/
Hund
mirri
/miɻi/
Katze
poosi
/puːsi/
Essen
daring
/daɻiŋ/
Trinken
nyu
/ɲu/
Eins
guma
/ɡuma/
Zwei
bula
/bula/
Hallo
yumalundi
/jumalundi/
Danke
miyamala
/mijamala/
Gut
walunga
/waluŋa/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Pama-Nyungan-Sprachen
| Bedeutung | Ngunnawal | Nhanda | Pintupi-Luritja | Warnman | Pitjantjatjara | Olkol | Wiradjuri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | kungal /kuŋal/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | galing /ˈɡaliŋ/ |
| Feuer | warba /waɻba/ | warla /waɻla/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | paral /paɻal/ | wiiny /wiːɲ/ |
| Sonne | guma /ɡuma/ | wurʼa /wuɾʔa/ | tjintu /cintu/ | tjirntu /cinʈu/ | tjintu /cintu/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | yiray /ˈjiɻaj/ |
| Mond | birrang /biɻaŋ/ | kanyala /kaɲala/ | pira /piɻa/ | kintirriny /kinʈiriɲ/ | pira /piɻa/ | kakal /kakal/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ |
| Stern | dyurra /ɟura/ | indiya /indija/ | kililpi /kiˈlilpi/ | biyi /biji/ | kililpil /kiˈlilpil/ | el idnban /el ˈidnban/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ |
| Mutter | guni /ɡuni/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngama /ŋama/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngangi /ŋaŋi/ | gunhi /ˈɡun̪i/ |
| Vater | pumba /pumba/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | mama /mama/ | kirrki /kiɻki/ | mama /mama/ | kaba /kaba/ | babiin /ˈbabiːn/ |
| Ich | ngaya /ŋaja/ | ngayi /ŋaji/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ay /aj/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ |
| Du | ngindu /ŋindu/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | inag /inaɡ/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ |
| Name | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | ukal /ukal/ | yuwin /ˈjuwin/ |
| Auge | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | miil /miːl/ |
| Hand | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | marra /ˈmara/ |
| Herz | gauar /ɡauar/ | pulpara /pulpaɻa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | kurda /kuɖa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | piku /piku/ | giiny /ɡiːɲ/ |
| Liebe | marmit /maɻmit/ | kanyji /kaɲdʒi/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | — /—/ |
| Baum | warabi /waɻabi/ | parntany /paɳʈaɲ/ | punu /punu/ | watiya /watija/ | punu /punu/ | warray /waɾaj/ | madhan /ˈmad̪an/ |
| Haus | kuni /kuni/ | nhurra /ɳuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | ngurra /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ |
| Hund | mirri /miɻi/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | papa /papa/ | walyamarra /waʎamaɻa/ | papa /papa/ | kunpa /kunpa/ | mirri /ˈmiri/ |
| Katze | poosi /puːsi/ | paka /paka/ | pusi /pusi/ | ngarda /ŋaɖa/ | pusi /pusi/ | paka /paka/ | — /—/ |
| Essen | daring /daɻiŋ/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarra /ŋaɻa/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | dharra /ˈd̪ara/ |
| Trinken | nyu /ɲu/ | nyuna /ɲuna/ | tjikini /cikini/ | nyaa /ɲaː/ | tjikini /cikini/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | widyarra /ˈwiɟara/ |
| Eins | guma /ɡuma/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ |
| Zwei | bula /bula/ | wuthada /wut̪aɖa/ | kutjarra /kucaɾa/ | kujarra /kuɟara/ | kutjara /kucaɻa/ | uchir /utʃir/ | bula /ˈbula/ |
| Hallo | yumalundi /jumalundi/ | — /—/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ |
| Danke | miyamala /mijamala/ | — /—/ | palya /paʎa/ | walytjarra /waʎcaɻa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ |
| Gut | walunga /waluŋa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | marang /ˈmaɻaŋ/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.