Qhichwa
Cusco-Quechua
Quechuan (Southern, Cuzco-Collao)
Cusco-Quechua ist die Prestigeform des Süd-Quechua, mit der historischen Hauptstadt des Inkareichs als Mutterspracheraum. Durch den Kontakt mit dem Aimara verfügt es über aspirierte und ejektive Verschlusslaute (kh, k'), die es von anderen Quechua-Varietäten unterscheiden. Es ist eine der Amtssprachen Perus.
Wo es gesprochen wird
20 Kernwörter in Cusco-Quechua
Wasser
unu
/unu/
Feuer
nina
/nina/
Sonne
inti
/inti/
Mond
killa
/kiʎa/
Mutter
mama
/mama/
Vater
tayta
/tajta/
Essen
mikhuy
/mikʰuj/
Trinken
upyay
/upjaj/
Liebe
munay
/munaj/
Herz
sunqu
/suŋqu/
Baum
sachʼa
/satʃʼa/
Haus
wasi
/wasi/
Hund
allqu
/aʎqu/
Katze
misi
/misi/
Hand
maki
/maki/
Auge
ñawi
/ɲawi/
Hallo
rimaykullayki
/rimajkuʎajki/
Danke
añay
/aɲaj/
Eins
huk
/huk/
Gut
allin
/aʎin/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Quechuan (Southern, Cuzco-Collao)-Sprachen
| Bedeutung | Cusco-Quechua | Klassisches Quechua | Ayacucho-Quechua | Quechua | Aymara | Misak | Jaqaru |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | unu /unu/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | uma /uma/ | unø /unø/ | uma /uma/ |
| Feuer | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Sonne | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | ñiwi /ɲiwi/ |
| Mond | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | atru /atɾu/ | phaxshi /pʰaχʃi/ |
| Mutter | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Vater | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tata /tata/ | awki /awki/ |
| Essen | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mɵ /mɵ/ | mankaña /mankaɲa/ |
| Trinken | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | ushi /uʃi/ | umaña /umaɲa/ |
| Liebe | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | kausrap /kawsɾap/ | munasiña /munasiɲa/ |
| Herz | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | mun /mun/ | chuyma /tʃujma/ |
| Baum | sachʼa /satʃʼa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | quqa /quqa/ | yu /ju/ | qhura /qʰuɾa/ |
| Haus | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | ya /ja/ | uta /uta/ |
| Hund | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | kuchi /kutʃi/ | anu /anu/ |
| Katze | misi /misi/ | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | mishi /miʃi/ | phishi /pʰiʃi/ |
| Hand | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | mar /maɾ/ | amrra /amra/ |
| Auge | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | kab /kab/ | nayri /najɾi/ |
| Hallo | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | kamisaki /kamisaki/ | ma'rik /maʔɾik/ | kamishti /kamiʃti/ |
| Danke | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | payn /pajn/ | yuspaa /juspaː/ |
| Eins | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | kan /kan/ | maya /maja/ |
| Gut | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | kausrik /kawsɾik/ | shuma /ʃuma/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.