Jaqaru aru
Jaqaru
Aymara
Jaqaru (Jaqi aru, „Sprache des Volkes“) ist eine der beiden lebenden Sprachen der Aymara-Sprachfamilie (die andere ist Aymara, ay), mit der sie etwa 30 % des Wortschatzes und viele grammatische Merkmale teilt (ejektive Verschlusslaute, suffixreiche Agglutination, Evidentialitätsmarkierung). Wird fast ausschließlich im kleinen Bergdistrikt Tupe in der Provinz Yauyos der Region Lima in Peru gesprochen, mit einem winzigen Rest im nahe gelegenen Cachuy. Stark bedroht: Die meisten jüngeren Sprecher sind zum Spanischen übergegangen; die UNESCO stuft sie als eindeutig gefährdet ein. Die Trennung von Jaqaru und Aymara wird auf etwa 1.500-2.000 Jahre geschätzt, womit sie sich ungefähr so stark unterscheiden wie die romanischen Sprachen.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Jaqaru
Wasser
uma
/uma/
Feuer
nina
/nina/
Sonne
inti
/inti/
Mond
phaxshi
/pʰaχʃi/
Stern
wara
/waɾa/
Mutter
mama
/mama/
Vater
awki
/awki/
Ich
naya
/naja/
Du
juma
/huma/
Name
suti
/suti/
Auge
nayra
/najɾa/
Hand
ampara
/ampaɾa/
Herz
chuyma
/tʃujma/
Liebe
munasiña
/munasiɲa/
Baum
qhura
/qʰuɾa/
Haus
uta
/uta/
Hund
anu
/anu/
Katze
phishi
/pʰiʃi/
Essen
mankaña
/mankaɲa/
Trinken
umaña
/umaɲa/
Eins
maya
/maja/
Zwei
paya
/paja/
Hallo
kamishti
/kamiʃti/
Danke
yuspaa
/juspaː/
Gut
shuma
/ʃuma/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Aymaran-Sprachen
| Bedeutung | Jaqaru | Aymara | Klassisches Quechua | Quechua | Cusco-Quechua | Misak | Ayacucho-Quechua |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | uma /uma/ | uma /uma/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | unø /unø/ | yaku /jaku/ |
| Feuer | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nipi /nipi/ | nina /nina/ |
| Sonne | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | shi /ʃi/ | inti /inti/ |
| Mond | phaxshi /pʰaχʃi/ | phaxsi /pʰaχsi/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | atru /atɾu/ | killa /kiʎa/ |
| Stern | wara /waɾa/ | warawara /waɾawaɾa/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | kualøm /kwalʌm/ | quyllur /ˈqojʎur/ |
| Mutter | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Vater | awki /awki/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | tayta /tajta/ |
| Ich | naya /naja/ | naya /naja/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | na /na/ | ñuqa /ˈɲoqa/ |
| Du | juma /huma/ | juma /huma/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | ñui /ɲui/ | qam /qam/ |
| Name | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | wetø /wetʌ/ | suti /ˈsuti/ |
| Auge | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | kab /kab/ | ñawi /ɲawi/ |
| Hand | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | mar /maɾ/ | maki /maki/ |
| Herz | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | mun /mun/ | sunqu /suŋqu/ |
| Liebe | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | kausrap /kawsɾap/ | kuyay /kujaj/ |
| Baum | qhura /qʰuɾa/ | quqa /quqa/ | sach'a /satʃʼa/ | sacha /satʃa/ | sachʼa /satʃʼa/ | yu /ju/ | sacha /satʃa/ |
| Haus | uta /uta/ | uta /uta/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | ya /ja/ | wasi /wasi/ |
| Hund | anu /anu/ | anu /anu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | kuchi /kutʃi/ | allqu /aʎqu/ |
| Katze | phishi /pʰiʃi/ | phisi /pʰisi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | mishi /miʃi/ | michi /mitʃi/ |
| Essen | mankaña /mankaɲa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mɵ /mɵ/ | mikuy /mikuj/ |
| Trinken | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | ushi /uʃi/ | upyay /upjaj/ |
| Eins | maya /maja/ | maya /maja/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | kan /kan/ | huk /huk/ |
| Zwei | paya /paja/ | paya /paja/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | pa /pa/ | iskay /ˈiskaj/ |
| Hallo | kamishti /kamiʃti/ | kamisaki /kamisaki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | ma'rik /maʔɾik/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ |
| Danke | yuspaa /juspaː/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | añay /aɲaj/ | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | payn /pajn/ | añay /aɲaj/ |
| Gut | shuma /ʃuma/ | suma /suma/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | kausrik /kawsɾik/ | allin /aʎin/ |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.