Runasimi
Quechua
Quechua
Quechua (ISO-639-3-Makrosprachcode: que) ist eine Familie oder ein Kontinuum verwandter Sprachen entlang der Anden von Südkolumbien und Ecuador über Peru und Bolivien bis Nordargentinien und Chile. Regionalformen wie ecuadorianisches Kichwa, zentralperuanische Varietäten und Süd-Quechua können die gegenseitige Verständlichkeit einschränken; Quechua ist daher keine einheitliche Sprache, und „Runa Simi“ heißt es nicht überall. Quechua-Varietäten breiteten sich vor und während des Inkareichs aus und dienten später als koloniale lenguas generales, doch ihre Geschichte ist komplexer als die Abstammung von einem Cuzco-Standard. Sie sind meist agglutinierend und suffigierend, bevorzugen Subjekt–Objekt–Verb und markieren oft Evidentialität oder Informationsquelle, mit je nach Zweig unterschiedlichen Systemen. Lateinische Orthografien und Rechtsstatus variieren: Peru erkennt Quechua in vorherrschenden Gebieten an, Bolivien als offizielle indigene Sprache und Ecuador Kichwa für interkulturelle Beziehungen.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Quechua
Wasser
yaku
/jaku/
Feuer
nina
/nina/
Sonne
inti
/inti/
Mond
killa
/kiʎa/
Stern
quyllur
/ˈqojʎʊr/
Mutter
mama
/mama/
Vater
tayta
/tajta/
Ich
ñuqa
/ˈɲʊqa/
Du
qam
/qam/
Name
suti
/ˈsuti/
Auge
ñawi
/ɲawi/
Hand
maki
/maki/
Herz
sunqu
/suŋqu/
Liebe
munay
/munaj/
Baum
sacha
/satʃa/
Haus
wasi
/wasi/
Hund
allqu
/aʎqu/
Katze
misi
/misi/
Essen
mikhuy
/mikʰuj/
Trinken
upyay
/upjaj/
Eins
huk
/huk/
Zwei
iskay
/ˈiskaj/
Hallo
allillanchu
/aʎiʎantʃu/
Danke
sulpayki
/sulpajki/
Gut
allin
/aʎin/
Kuckuck
chikwan
/ˈtʃikwan/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Quechuan-Sprachen
| Bedeutung | Quechua | Ayacucho-Quechua | Klassisches Quechua | Cusco-Quechua | Aymara | Jaqaru | Papiamento |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | yaku /jaku/ | unu /unu/ | uma /uma/ | uma /uma/ | awa /awa/ |
| Feuer | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | nina /nina/ | kandela /kandela/ |
| Sonne | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | inti /inti/ | solo /solo/ |
| Mond | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | killa /kiʎa/ | phaxsi /pʰaχsi/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | luna /luna/ |
| Stern | quyllur /ˈqojʎʊr/ | quyllur /ˈqojʎur/ | quyllur /qojʎur/ | quyllur /ˈqojʎur/ | warawara /waɾawaɾa/ | wara /waɾa/ | strea /ˈstre.a/ |
| Mutter | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Vater | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tayta /tajta/ | tata /tata/ | awki /awki/ | tata /tata/ |
| Ich | ñuqa /ˈɲʊqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | ñuqa /ɲoqa/ | ñuqa /ˈɲoqa/ | naya /naja/ | naya /naja/ | mi /mi/ |
| Du | qam /qam/ | qam /qam/ | qam /qam/ | qan /qan/ | juma /huma/ | juma /huma/ | bo /bo/ |
| Name | suti /ˈsuti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /ˈsuti/ | suti /suti/ | suti /suti/ | nòmber /ˈnɔmbər/ |
| Auge | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | ñawi /ɲawi/ | nayra /najɾa/ | nayra /najɾa/ | wowo /wowo/ |
| Hand | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | maki /maki/ | ampara /ampaɾa/ | ampara /ampaɾa/ | man /man/ |
| Herz | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | sunqu /suŋqu/ | chuyma /tʃujma/ | chuyma /tʃujma/ | kurason /kurason/ |
| Liebe | munay /munaj/ | kuyay /kujaj/ | munay /munaj/ | munay /munaj/ | munasiña /munasiɲa/ | munasiña /munasiɲa/ | amor /amor/ |
| Baum | sacha /satʃa/ | sacha /satʃa/ | sach'a /satʃʼa/ | sachʼa /satʃʼa/ | quqa /quqa/ | qhura /qʰuɾa/ | palu /palu/ |
| Haus | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | wasi /wasi/ | uta /uta/ | uta /uta/ | kas /kas/ |
| Hund | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | allqu /aʎqu/ | anu /anu/ | anu /anu/ | kacho /katʃo/ |
| Katze | misi /misi/ | michi /mitʃi/ | misi /misi/ | misi /misi/ | phisi /pʰisi/ | phishi /pʰiʃi/ | pushi /puʃi/ |
| Essen | mikhuy /mikʰuj/ | mikuy /mikuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | mikhuy /mikʰuj/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | mankaña /mankaɲa/ | kome /kome/ |
| Trinken | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | upyay /upjaj/ | umaña /umaɲa/ | umaña /umaɲa/ | bebe /bebe/ |
| Eins | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | huk /huk/ | maya /maja/ | maya /maja/ | un /un/ |
| Zwei | iskay /ˈiskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | iskay /iskaj/ | iskay /ˈiskaj/ | paya /paja/ | paya /paja/ | dos /dos/ |
| Hallo | allillanchu /aʎiʎantʃu/ | napaykullayki /napajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | rimaykullayki /rimajkuʎajki/ | kamisaki /kamisaki/ | kamishti /kamiʃti/ | bon dia /bon dia/ |
| Danke | sulpayki /sulpajki/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | añay /aɲaj/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | yuspaa /juspaː/ | danki /daŋki/ |
| Gut | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | allin /aʎin/ | suma /suma/ | shuma /ʃuma/ | bon /bon/ |
| Kuckuck | chikwan /ˈtʃikwan/ | — | — | — | — | — | — |
Wortstellung im Vergleich
Mit den wichtigsten Weltsprachen vergleichen
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.