Awajún chichám
Aguaruna
Jivaroan
Aguaruna (Awajún chichám, „Awajún-Sprache“) ist die größte Jívaro-Sprache, gesprochen von ~50.000-55.000 Awajún im Ökotonbereich zwischen peruanischem Amazonasgebiet und Anden. Die Jívaro-Familie ist eine kleine isolierte südamerikanische Familie aus 4-5 eng verwandten Sprachen (Shuar jiv, Achuar acu, Huambisa, Shiwiar, Awajún agr), deren Heimat sich im Einzugsgebiet des Marañón über die peruanisch-ecuadorianische Grenze erstreckt. Awajún-Sprecher sind mit den ecuadorianischen Shuar ethnisch verwandt, jedoch sprachlich verschieden; die gegenseitige Verständlichkeit ist nur teilweise gegeben. Das Awajún hat die Merkmale der Jívaro-Familie bewahrt: Nasalvokale, Fokusmarker, Klassifikator-Nomen-Konstruktionen und ein erschöpfendes ethnobiologisches Lexikon für den Regenwald. Das Massaker von Bagua 2009 lenkte internationale Aufmerksamkeit auf die Landrechte der Awajún.
Wo es gesprochen wird
31 Kernwörter in Aguaruna
Wasser
yumi
/jumi/
Feuer
jii
/hiː/
Sonne
etsá
/etsá/
Mond
nántu
/nántu/
Stern
yaya
/jaja/
Mutter
dukú
/dukú/
Vater
apá
/apá/
Ich
wi
/wi/
Du
amé
/ame/
Name
daaji
/daːhi/
Auge
jíi
/híː/
Hand
uwéj
/uwéh/
Herz
anéntai
/anɛ́ntaj/
Liebe
amaja
/amaha/
Baum
númi
/númi/
Haus
jegámu
/heɡámu/
Hund
yawá
/jawá/
Katze
micha
/mitʃa/
Essen
yuwámu
/juwámu/
Trinken
úmag
/úmaɡ/
Eins
makichik
/makitʃik/
Zwei
jimag
/himaɡ/
Hallo
pujámek
/puhámɛk/
Danke
see
/sɛː/
Gut
ímia
/ímia/
Kuckuck
ikáncham
/iˈkantʃam/
Quellen
Wörter im Vergleich
Verglichen mit verwandten Jivaroan-Sprachen
| Bedeutung | Aguaruna | Achuar | Shuar | Jaqaru | Yaeyama | Koyraboro Senni | Koyra Chiini |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wasser | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | yumi /jumi/ | uma /uma/ | 水 /midzɨ/ | hari /hari/ | hari /hari/ |
| Feuer | jii /hiː/ | ji /hi/ | ji /hi/ | nina /nina/ | 火 /pɨː/ | nuune /nuːne/ | nuune /nuːne/ |
| Sonne | etsá /etsá/ | etsa /etsa/ | etsa /etsa/ | inti /inti/ | てぃだ /tida/ | wayna /wajna/ | wari /wari/ |
| Mond | nántu /nántu/ | nantu /nantu/ | nantu /nantu/ | phaxshi /pʰaχʃi/ | 月 /tsɨkɨ/ | handu /handu/ | handu /handu/ |
| Stern | yaya /jaja/ | yaa /jaː/ | yaa /jaː/ | wara /waɾa/ | ぷし /puɕi/ | handariya /handaːɾija/ | handariya /handaːɾija/ |
| Mutter | dukú /dukú/ | nukur /nukuɾ/ | nukur /nukuɾ/ | mama /mama/ | あっぱ /appa/ | nya /ɲa/ | nya /ɲa/ |
| Vater | apá /apá/ | apar /apaɾ/ | apar /apaɾ/ | awki /awki/ | あっちゃ /attʃa/ | baaba /baːba/ | baaba /baːba/ |
| Ich | wi /wi/ | wi /wi/ | wi /wi/ | naya /naja/ | ばぬ /banu/ | ay /aj/ | ay /aj/ |
| Du | amé /ame/ | ame /ame/ | ame /ame/ | juma /huma/ | わー /waː/ | ni /ni/ | ni /ni/ |
| Name | daaji /daːhi/ | naari /naːɾi/ | naari /naːɾi/ | suti /suti/ | なー /naː/ | maa /maː/ | maa /maː/ |
| Auge | jíi /híː/ | jii /hiː/ | jii /hiː/ | nayra /najɾa/ | 目 /miː/ | mo /mo/ | mo /mo/ |
| Hand | uwéj /uwéh/ | uwej /uweh/ | uwej /uweh/ | ampara /ampaɾa/ | 手 /tiː/ | kambe /kambe/ | kambe /kambe/ |
| Herz | anéntai /anɛ́ntaj/ | enentai /enentai/ | enentai /enentai/ | chuyma /tʃujma/ | 肝 /kɨmu/ | bine /bine/ | bine /bine/ |
| Liebe | amaja /amaha/ | anentin /anentin/ | anentaiti /anentaiti/ | munasiña /munasiɲa/ | 情き /nasaki/ | baŋa /baŋa/ | baŋa /baŋa/ |
| Baum | númi /númi/ | numi /numi/ | numi /numi/ | qhura /qʰuɾa/ | 木 /kiː/ | tuuri /tuːri/ | tuuri /tuːri/ |
| Haus | jegámu /heɡámu/ | jea /hea/ | jea /hea/ | uta /uta/ | 家 /jaː/ | huu /huː/ | huu /huː/ |
| Hund | yawá /jawá/ | yawa /jawa/ | yawá /jaˈwa/ | anu /anu/ | 犬 /iɴ/ | hansi /hansi/ | hansi /hansi/ |
| Katze | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | micha /mitʃa/ | phishi /pʰiʃi/ | 猫 /maja/ | muusu /muːsu/ | muusu /muːsu/ |
| Essen | yuwámu /juwámu/ | yuata /juata/ | yuata /juata/ | mankaña /mankaɲa/ | 食い /ɸai/ | ŋwa /ŋwa/ | ŋwa /ŋwa/ |
| Trinken | úmag /úmaɡ/ | umarta /umaɾta/ | umarta /umaɾta/ | umaña /umaɲa/ | 飲み /numi/ | hane /hane/ | hane /hane/ |
| Eins | makichik /makitʃik/ | kichik /kitʃik/ | chikichik /tʃikitʃik/ | maya /maja/ | 一つ /pi̥tiːdzɨ/ | afo /afo/ | afo /afo/ |
| Zwei | jimag /himaɡ/ | jimiar /himiaɾ/ | jimiará /himiaɾa/ | paya /paja/ | ふたーち /ɸutaːtɕi/ | ihinka /ihiŋka/ | ihinka /ihiŋka/ |
| Hallo | pujámek /puhámɛk/ | pujamek /puhamek/ | pujamek /puhamek/ | kamishti /kamiʃti/ | くよーなーら /kujoːnaːɾa/ | fofo /fofo/ | fofo /fofo/ |
| Danke | see /sɛː/ | mai-tikut /majtikut/ | yuminsajme /juminsahme/ | yuspaa /juspaː/ | みーふぁいゆー /miːɸaijuː/ | barka /barka/ | barka /barka/ |
| Gut | ímia /ímia/ | penker /peŋkeɾ/ | penker /peŋkeɾ/ | shuma /ʃuma/ | カイシャーン /kaiʃaːɴ/ | boori /boːri/ | boori /boːri/ |
| Kuckuck | ikáncham /iˈkantʃam/ | — | — | — | — | — | — |
Teil von LangMap — einem Projekt zur Sprachvisualisierung. Dies ist eine statische, crawlbare Zusammenfassung; die interaktiven Karten bieten Ausspracheaudio, Filter und eine Globusansicht.