Nheengatú
النيينغاتو
توبية
النيينغاتو (Língua Geral Amazônica، «الكلام الجيد للأمازون») هو السليل الحديث للتوبينامبا، وهي لغة التوبي-غواراني التي استخدمها اليسوعيون البرتغاليون في العهد الاستعماري كلغة تواصل مشتركة للتخاطب مع السكان الأصليين عبر الساحل ومنطقة الأمازون في البرازيل من القرن السادس عشر إلى الثامن عشر. وبحلول القرن التاسع عشر، وبعد التراجع الاستعماري وفرض البرتغالية، اندثرت التوبينامبا إلى حد كبير كلغة أولى، لكن النيينغاتو بقيت كلغة عامية إقليمية في منطقة أعالي ريو نيغرو قرب الحدود الثلاثية بين البرازيل وكولومبيا وفنزويلا. وفي عام 2002، أصبحت ساو غابرييل دا كاشويرا (أمازوناس، البرازيل) أول بلدية برازيلية تعترف باللغات الأصلية لغاتٍ رسمية إلى جانب البرتغالية، ومن بينها النيينغاتو. ويحافظ عليها اليوم نحو 6000 إلى 8000 متحدث، أساسًا في المجتمعات الأصلية على امتداد ريو نيغرو وروافده.
أين تُستخدم
31 كلمة أساسية في النيينغاتو
ماء
ig
/iɡ/
نار
tatá
/tata/
شمس
kuarasi
/kwaɾasi/
قمر
yasi
/jasi/
نجم
yasytatá
/jasɨtaˈta/
أم
mãi
/mãi/
أب
paiá
/paja/
أنا
ixé
/iˈʃe/
أنت
indé
/ĩˈde/
اسم
sera
/seˈɾa/
عين
sesa
/sesa/
يد
pó
/po/
قلب
py'ã
/pɨʔã/
حب
saysu
/sajsu/
شجرة
mira-vra
/miɾavɾa/
بيت
oka
/oka/
كلب
yawara
/jawaɾa/
قطة
mariwa
/maɾiwa/
أكل
ku
/ku/
شرب
yú
/ju/
واحد
yepé
/jepe/
اثنان
mukũi
/muˈkũĩ/
مرحبا
poranga
/poɾaŋɡa/
شكرا
katu
/katu/
جيد
katu
/katu/
وقواق
anú
/aˈnu/
المصادر
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات Tupian ذات الصلة
| المعنى | النيينغاتو | التوبينامبا | الغوارانية | لغة مبيا جوراني | السوكوما | شونية | السينا |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | ig /iɡ/ | 'y /ʔɨ/ | y /ɨ/ | y /ɨ/ | minzi /minzi/ | mvura /mvuɾa/ | madzi /madzi/ |
| نار | tatá /tata/ | tatá /taˈta/ | tata /tata/ | tata /ta.ˈta/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| شمس | kuarasi /kwaɾasi/ | kuarasy /kwaɾaˈsɨ/ | kuarahy /kwaɾahɨ/ | nhamandu /ɲã.mɑ̃.ˈdu/ | ilyuva /iʎuβa/ | zuva /zuva/ | dzuwa /dzuwa/ |
| قمر | yasi /jasi/ | iasy /jaˈsɨ/ | jasy /dʒasɨ/ | jaxy /ʒa.ˈʃɨ/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwedzi /mwedzi/ |
| نجم | yasytatá /jasɨtaˈta/ | jasytata /jasɨtaˈta/ | mbyja /mbɨˈdʒa/ | jaxy tata /dʒaʃɨ taˈta/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyeredzi /ɲeredzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| أم | mãi /mãi/ | sy /sɨ/ | sy /sɨ/ | sy /ˈsɨ/ | mayu /maju/ | amai /amai/ | mai /mai/ |
| أب | paiá /paja/ | tuba /ˈtuβa/ | túva /tuva/ | tupa /ˈtu.pa/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| أنا | ixé /iˈʃe/ | ixé /iˈʃɛ/ | che /ʃe/ | xee /ʃeː/ | nene /ˈnene/ | ini /ini/ | ine /ine/ |
| أنت | indé /ĩˈde/ | endé /ẽˈdɛ/ | nde /nde/ | ndee /ndeː/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ |
| اسم | sera /seˈɾa/ | tera /ˈtɛra/ | téra /ˈtera/ | téra /ˈteɾa/ | lina /ˈlina/ | zita /zita/ | dzina /dzina/ |
| عين | sesa /sesa/ | t-esá /teˈsa/ | tesa /tesa/ | ãg̃u /ɑ̃.ɡ̃u/ | liso /liso/ | ziso /ziso/ | diso /diso/ |
| يد | pó /po/ | pó /po/ | po /po/ | tape /ta.ˈpe/ | nkhono /ŋkono/ | ruoko /ɾwoko/ | nkono /nkono/ |
| قلب | py'ã /pɨʔã/ | nhe'ã /ɲẽˈʔã/ | pyʼa /pɨʔa/ | py'a /pɨ.ˈa/ | ngholo /ŋɡoːlo/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ |
| حب | saysu /sajsu/ | aûsub /aˈwsuβ/ | hayhu /haɨhu/ | rohayhu /ro.ha.ˈɨ.u/ | butogwa /butoɡwa/ | rudo /ɾudo/ | kufuna /kufuna/ |
| شجرة | mira-vra /miɾavɾa/ | yby'rá /ɨβɨˈɾa/ | yvyra /ɨvɨɾa/ | yvyra /ɨ.vɨ.ˈra/ | mti /mti/ | muti /muti/ | mtengo /mteŋɡo/ |
| بيت | oka /oka/ | oka /ˈoka/ | óga /oɡa/ | óga /ˈo.ɡa/ | kaya /kaja/ | imba /imba/ | nyumba /ɲumba/ |
| كلب | yawara /jawaɾa/ | îagûara /jaˈɣwaɾa/ | jagua /dʒaɡwa/ | asu /a.ˈsu/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| قطة | mariwa /maɾiwa/ | marakaîá /maɾakaˈja/ | mbarakaja /mbaɾakadʒa/ | jaguá /ʒa.ɡu.ˈa/ | kalulu /kalulu/ | katsi /katsi/ | paka /paka/ |
| أكل | ku /ku/ | 'u /ʔu/ | karu /kaˈɾu/ | jepota /ʒe.ˈpo.ta/ | kulya /kuʎa/ | kudya /kudja/ | kudya /kudja/ |
| شرب | yú /ju/ | 'u /ʔu/ | yʼu /ɨʔu/ | inumbo /i.ˈnum.bo/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ | kumwa /kumwa/ |
| واحد | yepé /jepe/ | oîepé /ojeˈpe/ | peteĩ /peteĩ/ | peteĩ /pe.te.ˈĩ/ | imo /imo/ | potsi /potsi/ | posi /posi/ |
| اثنان | mukũi /muˈkũĩ/ | mokõi /moˈkõj/ | mokõi /mokõĩ/ | mokõi /mokõˈĩ/ | ibhili /iˈβili/ | piri /piri/ | piŵiri /piwiri/ |
| مرحبا | poranga /poɾaŋɡa/ | ereîubé /eɾejuˈβe/ | mbaʼéichapa /mbaʔeitʃapa/ | mba'éichapa /m.ba.ˈe.i.ʃa.pa/ | mwangaluka /mwaŋɡaluka/ | mhoro /mhoɾo/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ |
| شكرا | katu /katu/ | — /—/ | aguyje /aɡuɨdʒe/ | aguyje /a.ɡu.ˈɨ.ʒe/ | nakulumba /nakulumba/ | maita /maita/ | ndatenda /ndatenda/ |
| جيد | katu /katu/ | katu /kaˈtu/ | porã /poɾã/ | porã /po.ˈrɑ̃/ | shihi /ʃihi/ | chakanaka /tʃakanaka/ | nadidi /nadidi/ |
| وقواق | anú /aˈnu/ | anũ /ãˈnũ/ | anó /aˈno/ | — | — | kukudza /kuˈkudza/ | — |
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.