P'urhépecha
لغة بوريبيتشا
معزولة
البوريبيتشية (P’urhépecha؛ ISO 639-3: tsz)، التي سُميت تاريخيًا تاراسكية، لغة أصلية معزولة تُستخدم أساسًا في ولاية ميتشواكان بالمكسيك. تشمل مجموعاتها الإقليمية الكبرى منطقة بحيرة باتزكوارو والسييرا أو الهضبة وكانيادا، مع تنوع كبير داخل المجتمعات وبينها؛ ويفضل كثير من المتكلمين اسم بوريبيتشا لأن تاراسكية تسمية استعمارية. اللغة كثيرة اللواحق وإلصاقية، ولها ترتيب مرن للمكونات وُصف بأنه فاعل–فعل–مفعول وفاعل–مفعول–فعل، وتستخدم على نطاق واسع لواحق مكانية وأخرى لأجزاء الجسم. تُكتب بإملائيات قائمة على الحروف اللاتينية، لكن توحيد الإملاء والنحو ما زال موضع خلاف بين التنويعات الإقليمية. يعترف القانون المكسيكي بالبوريبيتشية وغيرها من لغات السكان الأصليين لغات وطنية لها صلاحية الإسبانية نفسها في مجالاتها المعنية، لكن التحول بين الأجيال إلى الإسبانية وعدم تكافؤ التعليم بلغات السكان الأصليين يهددان انتقالها في مجتمعات كثيرة.
أين تُستخدم
31 كلمة أساسية في لغة بوريبيتشا
ماء
itsï
/iˈtsɨ/
نار
ch'ipiri
/tʃʰiˈpiɾi/
شمس
jurhiata
/xuɾˈjata/
قمر
kutsi
/ˈkutsi/
نجم
jóskua
/ˈxoskwa/
أم
nana
/ˈnana/
أب
tata
/ˈtata/
أنا
ji
/xi/
أنت
t'u
/tʼu/
اسم
arhikua
/aɽiˈkwa/
عين
éskua
/ˈeskwa/
يد
jájki
/ˈhaxki/
قلب
mintsita
/minˈtsita/
حب
uémbekua
/weˈmbekwa/
شجرة
anhatapu
/anaˈtapu/
بيت
taa
/ˈta/
كلب
uíchu
/ˈwitʃu/
قطة
misitu
/miˈsitu/
أكل
t'ireni
/tʰiˈɾeni/
شرب
xurhundini marhuatani
/xuɾˈu̥ndini maɾwaˈtani/
واحد
ma
/ˈma/
اثنان
tsimani
/tsiˈmani/
مرحبا
—
/—/
شكرا
diosï meyamu
/diosɨ meˈjamu/
جيد
sesi
/ˈsesi/
مقارنة الكلمات
بالمقارنة مع لغات isolate ذات الصلة
| المعنى | لغة بوريبيتشا | التشافاكانو | الكادازانية الساحلية | الميغلينو-رومانية | الماكاساي | لوجبان | الملايوية البابوية |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماء | itsï /iˈtsɨ/ | agua /ˈaɡwa/ | waig /waiɡ/ | apâ /ˈapɨ/ | ira /ˈira/ | djacu /ˈdʒaʃu/ | air /aer/ |
| نار | ch'ipiri /tʃʰiˈpiɾi/ | fuego /ˈfweɡo/ | tapui /taˈpui/ | foc /fok/ | ata /ˈata/ | fagri /ˈfaɡri/ | api /ˈapi/ |
| شمس | jurhiata /xuɾˈjata/ | sol /sol/ | tadau /taˈdau/ | soari /ˈsoari/ | watu /ˈwatu/ | solri /ˈsolri/ | matahari /mataˈhari/ |
| قمر | kutsi /ˈkutsi/ | luna /ˈluna/ | vuhan /ˈvuhan/ | lunâ /ˈlunɨ/ | uru /ˈuru/ | lunra /ˈlunra/ | bulan /ˈbulan/ |
| نجم | jóskua /ˈxoskwa/ | estrella /esˈtɾeja/ | tombituon /tombituon/ | steauã /ˈste̯awə/ | ipi /ipi/ | tarci /ˈtarʃi/ | bintang /bintaŋ/ |
| أم | nana /ˈnana/ | nana /ˈnana/ | tina /ˈtina/ | mumâ /ˈmumɨ/ | ina /ˈina/ | mamta /ˈmamta/ | mama /ˈmama/ |
| أب | tata /ˈtata/ | tata /ˈtata/ | tama /ˈtama/ | tatâ /ˈtatɨ/ | baba /ˈbaba/ | patfu /ˈpatfu/ | bapa /ˈbapa/ |
| أنا | ji /xi/ | yo /jo/ | zou /zou/ | io /jo/ | ani /ani/ | mi /mi/ | sa /sa/ |
| أنت | t'u /tʼu/ | tu /tu/ | ika /ika/ | tu /tu/ | ai /ai/ | do /do/ | ko /ko/ |
| اسم | arhikua /aɽiˈkwa/ | nombre /ˈnombɾe/ | ngaran /ŋaran/ | numi /ˈnumi/ | naran /naran/ | cmene /ˈʃmene/ | nama /nama/ |
| عين | éskua /ˈeskwa/ | ojo /ˈoho/ | mato /ˈmato/ | ocl /okl/ | nana /ˈnana/ | kanla /ˈkanla/ | mata /ˈmata/ |
| يد | jájki /ˈhaxki/ | mano /ˈmano/ | longon /ˈloŋon/ | mâna /ˈmɨna/ | tana /ˈtana/ | xance /ˈxanʃe/ | tangan /ˈtaŋan/ |
| قلب | mintsita /minˈtsita/ | corazón /koraˈson/ | kosingan /koˈsiŋan/ | inima /ˈinima/ | — /—/ | risna /ˈrisna/ | hati /ˈhati/ |
| حب | uémbekua /weˈmbekwa/ | ama /ˈama/ | ohunod /oˈhunod/ | ublami /ˈublami/ | — /—/ | prami /ˈprami/ | sayang /ˈsajaŋ/ |
| شجرة | anhatapu /anaˈtapu/ | árbol /ˈaɾbol/ | kayu /ˈkaju/ | lemnu /lemnu/ | ate /ˈate/ | tricu /ˈtriʃu/ | pohon /ˈpohon/ |
| بيت | taa /ˈta/ | casa /ˈkasa/ | walai /waˈlai/ | casa /ˈkasa/ | oma /ˈoma/ | zdani /ˈzdani/ | rumah /ˈrumah/ |
| كلب | uíchu /ˈwitʃu/ | perro /ˈpeɾo/ | tasu /ˈtasu/ | câni /ˈkɨni/ | defa /ˈdɛfa/ | gerku /ˈɡerku/ | anjing /ˈandʒiŋ/ |
| قطة | misitu /miˈsitu/ | gato /ˈɡato/ | tusing /ˈtusiŋ/ | mâța /ˈmɨtsa/ | — /—/ | mlatu /ˈmlatu/ | kucing /ˈkutʃiŋ/ |
| أكل | t'ireni /tʰiˈɾeni/ | come /koˈme/ | mangakan /maˈŋakan/ | mâcari /mɨˈkari/ | nawa /ˈnawa/ | citka /ˈʃitka/ | makan /ˈmakan/ |
| شرب | xurhundini marhuatani /xuɾˈu̥ndini maɾwaˈtani/ | bebe /beˈbe/ | monginum /moˈŋinum/ | beari /ˈbeari/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | pinxe /ˈpinxe/ | minum /ˈminum/ |
| واحد | ma /ˈma/ | uno /ˈuno/ | iso /ˈiso/ | unu /ˈunu/ | u /ʔu/ | pa /pa/ | satu /ˈsatu/ |
| اثنان | tsimani /tsiˈmani/ | dos /dos/ | duvo /duvo/ | doi /doj/ | lolae /loˈlae/ | re /re/ | dua /dua/ |
| مرحبا | — /—/ | buenas /ˈbwenas/ | kopivosian /kopiˈvosian/ | ubavu /uˈbavu/ | — /—/ | coi /ʃoj/ | halo /ˈhalo/ |
| شكرا | diosï meyamu /diosɨ meˈjamu/ | gracias /ˈɡɾasjas/ | pounsikou /pounˈsikou/ | hăirau /hɨiˈrau/ | — /—/ | ki'e /kiʔe/ | terima kasih /təˈrima ˈkasih/ |
| جيد | sesi /ˈsesi/ | bueno /ˈbweno/ | avasi /aˈvasi/ | bunu /ˈbunu/ | rau /rau/ | xamgu /ˈxamɡu/ | bae /ˈbae/ |
جزء من LangMap — مشروع لتصور اللغات. هذا ملخص ثابت قابل للفهرسة؛ توفر الخرائط التفاعلية صوت النطق والمرشحات وعرض الكرة الأرضية.