Ӈаасан
Tiếng Nganasan
Ural (Samoyedic, phía bắc)
Tiếng Nganasan (Ӈаасан, còn gọi là Tavgi) là ngôn ngữ Samoyedic thuộc ngữ hệ Ural, được nói trên bán đảo Taymyr — ngôn ngữ ở cực bắc lục địa Á-Âu (lãnh thổ phân bố cực bắc trên thế giới). Trong nhánh Samoyedic Bắc, gần gũi với tiếng Enets. Trong tài liệu ngôn ngữ học, nổi tiếng với hình thái chắp dính gần như hoàn hảo, hài hòa nguyên âm và hệ thống biến đổi phụ âm theo cấp — được mô tả chi tiết bởi Tereshchenko (1979), Helimski (1998), Wagner-Nagy (2018). Bị đe dọa nghiêm trọng: chỉ còn khoảng 125 người nói thông thạo, tất cả đều cao tuổi. Người Nganasan là dân du mục chăn tuần lộc truyền thống, một trong những nhóm cuối cùng ở Á-Âu vẫn duy trì thực hành tôn giáo shaman trong thế kỷ 20.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Nganasan
Nước
быʼ
/bɨʔ/
Lửa
туй
/tuj/
Mặt trời
коу
/kou/
Mặt trăng
кичез̌әә
/kitʃeðəː/
Sao
хотəдиə
/xotəˈdʲiə/
Mẹ
ниӈӈы
/niŋːɨ/
Cha
десы
/desɨ/
Tôi
мəнə
/məˈnə/
Bạn
тəнə
/təˈnə/
Tên
ним
/nʲim/
Mắt
сейми
/sejmi/
Tay
дютү
/dʲyty/
Tim
сәә
/səə/
Yêu
тонды
/tondɨ/
Cây
та
/ta/
Nhà
мāʼ
/maːʔ/
Chó
баӈка
/baŋka/
Mèo
кокса
/koksa/
Ăn
нягү
/ɲaɡu/
Uống
быр
/bɨr/
Một
ӈуо
/ŋuo/
Hai
сити
/sʲiˈti/
Xin chào
нерум
/nerum/
Cảm ơn
нюәдыра
/ɲuədɨra/
Tốt
ӈуойнюй
/ŋuojɲuj/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Uralic (Samoyedic, Northern) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Nganasan | Tiếng Nenets | Tiếng Selkup | Tiếng Khanty | Tiếng Mansi | Tiếng Estonia | Tiếng Erzya |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | быʼ /bɨʔ/ | ӣд /iːd/ | ӱт /yt/ | йиңк /jiŋk/ | вит /vit/ | vesi /vesi/ | ведь /vedʲ/ |
| Lửa | туй /tuj/ | ту /tu/ | тӱ /ty/ | тут /tut/ | най /naj/ | tuli /tuli/ | тол /tol/ |
| Mặt trời | коу /kou/ | хаер /xajer/ | чэлы /tɕeːlɨ/ | хатәл /xatəl/ | хотал /xotal/ | päike /pæike/ | чи /tʃi/ |
| Mặt trăng | кичез̌әә /kitʃeðəː/ | ирий /irij/ | ариаа /ariaː/ | тылащ /tɯlaɕ/ | э̄тпос /eːtpos/ | kuu /kuː/ | ков /kov/ |
| Sao | хотəдиə /xotəˈdʲiə/ | нумгы /numˈɡɨ/ | кыска /ˈkɨska/ | хус /xus/ | сов /soβ/ | täht /tæht/ | теште /ˈtʲeʃtʲe/ |
| Mẹ | ниӈӈы /niŋːɨ/ | небя /nebja/ | эма /ema/ | ӑңки /ɐŋki/ | ся̄нь /ɕaːnʲ/ | ema /emɑ/ | ава /ava/ |
| Cha | десы /desɨ/ | нися /nʲisʲa/ | ача /atʃa/ | ащи /aːsʲi/ | ӓщ /æɕ/ | isa /isɑ/ | тетя /tʲetʲa/ |
| Tôi | мəнə /məˈnə/ | мань /manʲ/ | ман /man/ | ма /ma/ | ам /am/ | mina /ˈminɑ/ | мон /mon/ |
| Bạn | тəнə /təˈnə/ | пыдар /pɨˈdar/ | тан /tan/ | нӑӈ /naŋ/ | наӈ /naŋ/ | sina /ˈsinɑ/ | тон /ton/ |
| Tên | ним /nʲim/ | нюм /nʲum/ | ним /nim/ | нэм /nem/ | нам /nam/ | nimi /ˈnimi/ | лем /lʲem/ |
| Mắt | сейми /sejmi/ | сэв /sew/ | сай /saj/ | сэм /sem/ | сам /sam/ | silm /silm/ | сельме /sʲelʲmʲe/ |
| Tay | дютү /dʲyty/ | ӈуда /ŋuda/ | уты /utɨ/ | йош /joʃ/ | кат /kat/ | käsi /kæsi/ | кедь /kedʲ/ |
| Tim | сәә /səə/ | сей /sej/ | сидя /sidʲa/ | сӑм /sɐm/ | сым /sɨm/ | süda /sydɑ/ | седей /sedej/ |
| Yêu | тонды /tondɨ/ | садось /sadosʲ/ | нанымба /nanɨmba/ | наматты /namatːɯ/ | эрыглыктэ /erɨɡlɨkte/ | armastus /ɑrmɑstus/ | вечкема /vetʃkema/ |
| Cây | та /ta/ | пя /pja/ | по /po/ | юх /jux/ | йив /jiv/ | puu /puː/ | чувто /tʃuvto/ |
| Nhà | мāʼ /maːʔ/ | мяˮ /mjaʔ/ | мат /mat/ | хӑт /xɐt/ | кол /kol/ | maja /mɑjɑ/ | кудо /kudo/ |
| Chó | баӈка /baŋka/ | вэно /weno/ | канак /kanak/ | ампи /ampi/ | амп /amp/ | koer /koer/ | киска /kiska/ |
| Mèo | кокса /koksa/ | кошка /koʂka/ | кетча /ketʃa/ | кошка /koʃka/ | кошка /koʃka/ | kass /kɑsː/ | катка /katka/ |
| Ăn | нягү /ɲaɡu/ | ёлась /jolasʲ/ | амгу /amɡu/ | лэты /lətɯ/ | тэныгкве /tenɨɡkwe/ | sööma /søːmɑ/ | ярсамс /jarsams/ |
| Uống | быр /bɨr/ | я /ja/ | ӱдыргу /ydɨrɡu/ | яңхты /jaŋxtɯ/ | айныгкве /ajnɨɡkwe/ | jooma /joːmɑ/ | симемс /sʲimems/ |
| Một | ӈуо /ŋuo/ | ӈопой /ŋopoj/ | уккур /ukːur/ | ит /it/ | акв /akw/ | üks /yks/ | вейке /vejke/ |
| Hai | сити /sʲiˈti/ | сидя /sʲiˈdʲa/ | шиты /ˈʃitɨ/ | кат /kăt/ | китыг /kʲitəɣ/ | kaks /kɑks/ | кавто /ˈkavto/ |
| Xin chào | нерум /nerum/ | аньˮторова /anʔtorova/ | тӱла /tyla/ | вуща /wuɕa/ | пася /pasja/ | tere /tere/ | шумбрат /ʃumbrat/ |
| Cảm ơn | нюәдыра /ɲuədɨra/ | спасибо /spasibo/ | пасьпе /pasʲpe/ | пӑсиве /pɐsive/ | пасипа /pasipa/ | tänan /tænɑn/ | сюкпря /sʲukprʲa/ |
| Tốt | ӈуойнюй /ŋuojɲuj/ | сава /sawa/ | нот /not/ | ям /jam/ | ёмас /jomas/ | hea /heɑ/ | паро /paro/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.