Basa Gayo
Tiếng Gayo
Ngữ hệ Nam Đảo (nhánh Mã Lai-Đa Đảo, tây bắc Sumatra-quần đảo Barrier)
Tiếng Gayo (Basa Gayo; ISO 639-3: gay) là một ngôn ngữ Nam Đảo do người Gayo sử dụng tại vùng cao nguyên trung tâm Aceh, Indonesia, đặc biệt ở Trung Aceh, Bener Meriah và Gayo Lues. Ngôn ngữ này thường được xếp vào nhóm Tây Bắc Sumatra–Quần đảo Chắn cùng các ngôn ngữ Batak, Nias và Mentawai, đồng thời khác biệt về phả hệ với tiếng Aceh lân cận dù đã tiếp xúc lâu dài. Tiếng Gayo có nhiều phương ngữ địa phương và ngày càng dùng song song với tiếng Indonesia trong nhiều lĩnh vực công cộng. Ngôn ngữ được viết bằng chữ Latinh và vẫn quan trọng trong đời sống gia đình, văn học truyền miệng địa phương, bài hát, nghi lễ và truyền bá văn hóa. Điệu múa Saman, di sản của người Gayo sử dụng thơ và bài hát Gayo, được UNESCO ghi vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2011.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Gayo
Nước
weih
/weih/
Lửa
rara
/ɾaɾa/
Mặt trời
matanlo
/matanlo/
Mặt trăng
ulen
/ulən/
Sao
bintang
/bintaŋ/
Mẹ
ine
/ine/
Cha
ama
/ama/
Tôi
aku
/aku/
Bạn
ko
/ko/
Tên
gerel
/gərəl/
Mắt
mata
/mata/
Tay
pumu
/pumu/
Tim
ate
/ate/
Yêu
kunyung
/kuɲuŋ/
Cây
kayu
/kaju/
Nhà
umah
/umah/
Chó
asu
/asu/
Mèo
kucing
/kutʃiŋ/
Ăn
mangan
/maŋan/
Uống
minum
/minum/
Một
sara
/saɾa/
Hai
roa
/roa/
Xin chào
salam
/salam/
Cảm ơn
berejen
/bərədʒən/
Tốt
jeroh
/dʒeɾoh/
Máy tính
komputer
/komˈputər/
Sushi
sushi
/ˈsuʃi/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Austronesian (Malayo-Polynesian, Northwest Sumatra-Barrier Islands) liên quan
| Nghĩa | Tiếng Gayo | Tiếng Batak Angkola | Tiếng Batak Simalungun | Tiếng Batak Toba | Tiếng Iban | Tiếng Lampung | Tiếng Mandar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | weih /weih/ | aek /aek/ | bah /bah/ | aek /aek/ | ai /ai/ | way /waj/ | uai /uai/ |
| Lửa | rara /ɾaɾa/ | api /api/ | apuy /apuj/ | api /api/ | api /api/ | apui /apui/ | api /api/ |
| Mặt trời | matanlo /matanlo/ | mata ni ari /mata ni ari/ | mata ni ari /mata ni ari/ | mata ni ari /mata ni ari/ | mata-ari /mataari/ | matarani /matarani/ | mata allo /mata alːo/ |
| Mặt trăng | ulen /ulən/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulang /bulaŋ/ |
| Sao | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bittoeng /bittoeŋ/ |
| Mẹ | ine /ine/ | inang /inaŋ/ | inang /inaŋ/ | ina /ina/ | indai /indai/ | ina /ina/ | indo /indo/ |
| Cha | ama /ama/ | amang /amaŋ/ | bapa /bapa/ | ama /ama/ | apai /apai/ | bak /baʔ/ | ama /ama/ |
| Tôi | aku /aku/ | au /au/ | ahu /ahu/ | au /au/ | aku /aku/ | nyak /ɲaʔ/ | iyau /ijau/ |
| Bạn | ko /ko/ | ho /ho/ | ho /ho/ | ho /ho/ | nuan /nuan/ | niku /niku/ | io /iʔo/ |
| Tên | gerel /gərəl/ | goar /goar/ | goran /goran/ | goar /goar/ | nama /nama/ | gelagh /ɡəlaʁ/ | sanga /saŋa/ |
| Mắt | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Tay | pumu /pumu/ | tangan /taŋan/ | tangan /taŋan/ | tangan /taŋan/ | jari /dʒari/ | pungow /puŋow/ | lima /lima/ |
| Tim | ate /ate/ | roha /roha/ | uhur /uhur/ | roha /roha/ | ati /ati/ | hati /hati/ | ate /ate/ |
| Yêu | kunyung /kuɲuŋ/ | holong /holoŋ/ | holong /holoŋ/ | holong /holoŋ/ | rinduai /rinduai/ | cinta /tʃinta/ | mappinawa /mapːinawa/ |
| Cây | kayu /kaju/ | hayu /haju/ | hayu /haju/ | hau /hau/ | kayu /kaju/ | batang kayu /bataŋ kaju/ | kaju /kaju/ |
| Nhà | umah /umah/ | bagas /baɡas/ | rumah /rumah/ | jabu /dʒabu/ | rumah /rumah/ | lamban /lamban/ | boyang /bojaŋ/ |
| Chó | asu /asu/ | asu /asu/ | baliang /baliaŋ/ | biang /biaŋ/ | ukui /ukui/ | asu /asu/ | asu /asu/ |
| Mèo | kucing /kutʃiŋ/ | huting /hutiŋ/ | huting /hutiŋ/ | huting /hutiŋ/ | mayau /majau/ | kucing /kutʃiŋ/ | mio /mio/ |
| Ăn | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | makai /makai/ | nganik /ŋanik/ | ma'ande /maʔande/ |
| Uống | minum /minum/ | minum /minum/ | minum /minum/ | minum /minum/ | ngirup /ŋirup/ | nginum /ŋinum/ | minung /minuŋ/ |
| Một | sara /saɾa/ | sada /sada/ | sada /sada/ | sada /sada/ | satu /satu/ | sai /sai/ | mesa /mesa/ |
| Hai | roa /roa/ | dua /dua/ | dua /dua/ | dua /dua/ | dua /dua/ | rua /ruwa/ | dua /dua/ |
| Xin chào | salam /salam/ | horas /horas/ | horas /horas/ | horas /horas/ | salam /salam/ | tabik /tabik/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ |
| Cảm ơn | berejen /bərədʒən/ | mauliate /mauliate/ | diatebei /diatebei/ | mauliate /mauliate/ | terima kasih /terima kasih/ | tarima kasih /tarima kasih/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ |
| Tốt | jeroh /dʒeɾoh/ | denggan /deŋɡan/ | dear /dear/ | denggan /deŋɡan/ | manah /manah/ | hayep /hajep/ | macoa /matʃoa/ |
| Máy tính | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ |
| Sushi | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.