Aln8baôdwawôgan
Tiếng Abenaki Tây
Algonquian
Tiếng Abenaki Tây (tự danh Aln8baôdwawôgan) là một ngôn ngữ Algonquian Đông thuộc tiểu nhánh Abenaki, nguyên thủy được nói khắp vùng thung lũng Champlain thuộc các bang Vermont, New Hampshire ngày nay và miền nam Quebec. Người Abenaki là cư dân bản địa của những vùng này, và biến thể phía tây phân biệt với tiếng Abenaki Đông (Penobscot, bang Maine) cũng như tiếng Maliseet-Passamaquoddy có quan hệ gần gũi. Đến cuối thế kỷ 19, các chính sách đồng hóa của Hoa Kỳ và các đạo luật ưu sinh (eugenics) của Vermont đã phần lớn dập tắt cộng đồng Abenaki, hầu hết người nói chuyển sang tiếng Pháp tại Odanak, Quebec, nơi nhiều người Abenaki từng lánh nạn khỏi sự ngược đãi của Hoa Kỳ. Đến thập niên 1980, chỉ còn lại một nhúm người nói thông thạo. Cuốn từ điển Day năm 1995 và các chương trình đắm mình ngôn ngữ của cộng đồng Odanak đã khởi động một cuộc phục hồi di sản sôi động, đặc biệt là trong giới trẻ Abenaki tại cộng đồng Odanak.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Abenaki Tây
Nước
nebi
/nebi/
Lửa
skuda
/skuda/
Mặt trời
kisos
/kisos/
Mặt trăng
nanibossad
/nanibossad/
Sao
alakws
/alakʷs/
Mẹ
nigueno
/niɡweno/
Cha
mitôgwes
/mitõɡwes/
Tôi
nia
/nia/
Bạn
kia
/kia/
Tên
wizôwôgan
/wizɔ̃wɔ̃ɡan/
Mắt
seskaganno
/seskaɡanno/
Tay
nelidj
/nelidʒ/
Tim
matagua
/mataɡwa/
Yêu
wadjawimaɔ
/wadʒawimɔ̃/
Cây
abazi
/abazi/
Nhà
wigwôm
/wiɡwõm/
Chó
alemos
/alemos/
Mèo
minasso
/minasso/
Ăn
midjoda
/midʒoda/
Uống
minoda
/minoda/
Một
ngwedi
/ŋɡwedi/
Hai
nis
/nis/
Xin chào
kwai
/kwai/
Cảm ơn
wliwni
/wliwni/
Tốt
wlaha
/wlaha/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Algonquian liên quan
| Nghĩa | Tiếng Abenaki Tây | Tiếng Maliseet-Passamaquoddy | Tiếng Atikamekw | Tiếng Cree Đồng Bằng | Tiếng Cree (đồng bằng) | Tiếng Potawatomi | Tiếng Munsee |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | nebi /nebi/ | samaqan /samakʷan/ | nipi /nipi/ | ᓂᐱᕀ /nipiː/ | ᓂᐱᕀ /nipij/ | mbish /mbɪʃ/ | mpíi /mbiː/ |
| Lửa | skuda /skuda/ | skwut /skʷut/ | ickoteo /iʃkoteo/ | ᐃᐢᑯᑌᐤ /iskoteːw/ | ᐃᐢᑯᑌᐤ /iskoteːw/ | shkodé /ʃkode/ | lúhsuw /luhsuw/ |
| Mặt trời | kisos /kisos/ | kisuhs /kisuhs/ | pisim /pisim/ | ᐲᓯᒼ /piːsim/ | ᐲᓯᒼ /piːsim/ | gises /ɡises/ | kíishux /kiːʃux/ |
| Mặt trăng | nanibossad /nanibossad/ | nipawset /nipawset/ | tipikaw pisim /tipikaw pisim/ | ᑎᐱᐢᑳᐃᐧᐲᓯᒼ /tipiskaːwi piːsim/ | ᑎᐱᐢᑳᐍᐲᓯᒼ /tipiskaːwi piːsim/ | dbëk-gises /dbək‿ɡises/ | nipáhum /nipahum/ |
| Sao | alakws /alakʷs/ | possesom /pəsːesɒm/ | atcakos /atʃakos/ | ᐊᒑᐦᑯᐢ /acaːhkos/ | ᐊᒑᐦᑯᐢ /acaːhkos/ | nuk /nək/ | alaánkw /alaːŋkʷ/ |
| Mẹ | nigueno /niɡweno/ | nikuwoss /nikuwoss/ | okawi /okawi/ | ᓂᑳᐃᐧ /nikaːwiː/ | ᓂᑲᐎᕀ /nikaːwij/ | nge /ŋɡe/ | nkáhees /ŋkaheːs/ |
| Cha | mitôgwes /mitõɡwes/ | mihtaqs /mihtaqs/ | ohi /ohi/ | ᓅᐦᑖᐃᐧ /noːhtaːwiː/ | ᓄᐦᑖᐎᕀ /noːhtaːwij/ | nos /nos/ | nóoxw /noːxw/ |
| Tôi | nia /nia/ | nil /nil/ | nir /niɾ/ | ᓂᔭ /niya/ | ᓂᔭ /nija/ | nin /nin/ | nii /niː/ |
| Bạn | kia /kia/ | kil /kil/ | kir /kiɾ/ | ᑭᔭ /kiya/ | ᑭᔭ /kija/ | kin /kin/ | kii /kiː/ |
| Tên | wizôwôgan /wizɔ̃wɔ̃ɡan/ | wisuwon /wisəwɒn/ | wirowin /wiɾowin/ | ᐑᐦᐅᐏᐣ /wiːhowin/ | ᐏᐦᐅᐎᐣ /wiːhowin/ | zhnekaswen /ʒnɛkaswən/ | wiinzuwaakan /wiːnzuwaːkan/ |
| Mắt | seskaganno /seskaɡanno/ | ʼskinekekutu /skinekekutu/ | mickisikw /mitʃkisikʷ/ | ᒥᐢᑮᓯᐠ /miskiːsik/ | ᒥᐢᑮᓯᐠ /miskiːsik/ | shkishek /ʃkɪʃek/ | wíikšiit /wiːkʃiːt/ |
| Tay | nelidj /nelidʒ/ | lukikʼn /lukikən/ | kicikon /kitʃikon/ | ᒥᒋᒋᕀ /micicij/ | ᒥᒋᒋᕀ /miciciːj/ | nej /netʃ/ | mléelii /mleːliː/ |
| Tim | matagua /mataɡwa/ | utʼine /utinə/ | mite /mite/ | ᒥᑌᐦ /miteːh/ | ᒥᑌᐦ /miteːh/ | déh /deː/ | ulehyii /ulehjiː/ |
| Yêu | wadjawimaɔ /wadʒawimɔ̃/ | kosi /kosi/ | sakitewin /sakitewin/ | ᓵᑭᐦᐃᐍᐃᐧᐣ /saːkihiweːwin/ | ᓵᑭᐦᐃᐍᐏᐣ /saːkihiweːwin/ | zhawéndan /ʒaweːndan/ | ahóoluw /ahoːluw/ |
| Cây | abazi /abazi/ | ʼsupi /supi/ | mihtikw /mihtikw/ | ᒥᐢᑎᐠ /mistik/ | ᒥᐢᑎᐠ /mistik/ | mtëg /mtəɡ/ | hìttuk /hitːuk/ |
| Nhà | wigwôm /wiɡwõm/ | wikkihtit /wikːihtit/ | miciwap /mitʃiwap/ | ᐚᐢᑲᐦᐃᑲᐣ /waːskahikan/ | ᐚᐢᑲᐦᐃᑲᐣ /waːskahikan/ | wigwam /wiɡwam/ | wíikwam /wiːkwam/ |
| Chó | alemos /alemos/ | ʼmuʼs /muʔs/ | atim /atim/ | ᐊᑎᒼ /atim/ | ᐊᑎᒼ /atim/ | nemosh /nemoʃ/ | mwáakaneew /mwaːkaneːw/ |
| Mèo | minasso /minasso/ | mihtukomuhs /mihtukomuhs/ | minoc /minotʃ/ | ᒥᓅᐢ /minoːs/ | ᒥᓅᐢ /minoːs/ | gazhag /ɡaʒaɡ/ | póshiis /poʃiːs/ |
| Ăn | midjoda /midʒoda/ | mititi /mititi/ | mitikwa /mitikwa/ | ᒨᐍᐤ /moːweːw/ | ᒨᐍᐤ /moːweːw/ | wisne /wɪsne/ | mit /mit/ |
| Uống | minoda /minoda/ | mun /mun/ | minikwa /minikwa/ | ᒥᓂᐦᑴᐤ /minihkweːw/ | ᒥᓂᐦᐠᐌᐤ /minihkweːw/ | mnëkwé /mnəkwe/ | mneew /mneew/ |
| Một | ngwedi /ŋɡwedi/ | pesokul /pesokul/ | peikw /pejkʷ/ | ᐯᔭᐠ /peːjak/ | ᐯᔭᐠ /peːjak/ | ngot /ŋɡot/ | ngwútii /ŋɡwutiː/ |
| Hai | nis /nis/ | nis /nis/ | niso /niso/ | ᓃᓱ /niːso/ | ᓃᓱ /niːso/ | nish /nɪʒ/ | niisha /niːʃa/ |
| Xin chào | kwai /kwai/ | kʼulasuwiyat /kulasuwijat/ | kwei /kwej/ | ᑖᓂᓯ /taːnisi/ | ᑖᓂᓯ /taːnisi/ | bozho /boʒo/ | hé /heː/ |
| Cảm ơn | wliwni /wliwni/ | woliwon /woliwon/ | mikwetc /mikwetʃ/ | ᐦᐊᕀ ᐦᐊᕀ /haj haj/ | ᑭᓇᓈᐢᑯᒥᑎᐣ /kinanaːskomitin/ | migwéch /miɡwetʃ/ | wanìshi /waniʃi/ |
| Tốt | wlaha /wlaha/ | woli /woli/ | miloci /milotʃi/ | ᒥᔼᓯᐣ /mijwaːsin/ | ᒥᔫ /mijo/ | mno /mno/ | weltóok /weltoːk/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.