ꡏꡡꡃ ꡣꡟꡓ ꡒꡜ ꡓꡦꡋ (蒙古字韻)
Tiếng Hán Nguyên (Phags-pa)
Sinitic > Mandarin (Yuan official)
Cách đọc chữ Hán theo chữ Phags-pa thời Nguyên, ghi trong 'Mông Cổ Tự Vận' (蒙古字韻, khoảng 1308). Chữ Phags-pa do lạt-ma Sakya Tây Tạng Drogön Chögyal Phagpa thiết kế năm 1269 theo lệnh Hốt Tất Liệt, làm 'quốc tự' của triều Nguyên (1269–1370) để ghi tiếng Hán, Mông, Tạng, Phạn bằng một bộ ký âm thống nhất. Với chữ Hán, hệ chữ phiên âm cấu trúc phụ âm + nguyên âm cho phép ghi rõ ngữ âm quan thoại sơ kỳ/cổ quan thoại, sớm hơn 'Trung Nguyên Âm Vận' (1324) và phản ánh sự tái tổ chức 36 thanh mẫu vào cuối Nguyên. Phiên tự dựa trên Coblin (2007) 'A Handbook of \'Phags-pa Chinese'.
Nơi được sử dụng
Cách đọc chữ Hán trong Tiếng Hán Nguyên (Phags-pa)
| Chữ Hán | Nghĩa | Âm đọc | Dạng viết | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | ꡝꡞʔi | /ʔi/ | |
| 二 | two | ꡔꡞʐɨ | /ʐɨ/ | |
| 三 | three | ꡛꡏsam | /sam/ | |
| 四 | four | ꡛꡞsɿ | /sɿ/ | |
| 五 | five | ꡝꡟʔu | /ʔu/ | |
| 六 | six | ꡙꡞꡓliw | /liw/ | |
| 七 | seven | ꡑꡞtshi | /tsʰi/ | |
| 八 | eight | ꡌꡖba | /pa/ | |
| 九 | nine | ꡀꡞꡓkiw | /kiw/ | |
| 十 | ten | ꡚꡞši | /ʂɨ/ | |
| 日 | sun | ꡔꡞʐɨ | /ʐɨ/ | |
| 月 | moon | ꡝꡧꡠʔɥe | /ʔɥe/ | |
| 山 | mountain | ꡚꡋšan | /ʂan/ | |
| 水 | water | ꡚꡟꡠšwi | /ʂwi/ | |
| 火 | fire | ꡣꡧꡡxwo | /xwɔ/ | |
| 木 | tree | ꡏꡟmuʔ | /muʔ/ | |
| 土 | soil | ꡉꡟthu | /tʰu/ | |
| 天 | sky | ꡉꡠꡋthẽn | /tʰjɛn/ | |
| 地 | ground | ꡊꡞti | /ti/ | |
| 海 | sea | ꡣꡗxay | /xaj/ | |
| 龍 | dragon | ꡙꡟꡃluŋ | /luŋ/ | |
| 虎 | tiger | ꡣꡟxu | /xu/ | |
| 犬 | dog | ꡁꡦꡋkhɥen | /kʰɥɛn/ | |
| 馬 | horse | ꡏma | /ma/ | |
| 鳥 | bird | ꡈꡦꡓtjew | /tjew/ | |
| 魚 | fish | ꡝꡦꡟʔy | /ʔy/ | |
| 牛 | ox | ꡃꡞꡓŋjiw | /ŋjiw/ | |
| 羊 | sheep | ꡗꡃyaŋ | /jaŋ/ | |
| 貓 | cat | ꡏꡠꡓmew | /mɛw/ | |
| 人 | person | ꡔꡞꡋʐin | /ʐin/ | |
| 手 | hand | ꡚꡞꡓšiw | /ʂiw/ | |
| 足 | foot | ꡒꡟtsuʔ | /tsuʔ/ | |
| 目 | eye | ꡏꡟmuʔ | /muʔ/ | |
| 耳 | ear | ꡔꡞʐɨ | /ʐɨ/ | |
| 口 | mouth | ꡁꡞꡓkhiw | /kʰiw/ | |
| 頭 | head | ꡉꡞꡓthiw | /tʰiw/ | |
| 心 | heart | ꡛꡞꡏsim | /sim/ | |
| 血 | blood | ꡜꡨꡠxɥe | /xɥe/ | |
| 肉 | meat | ꡔꡠꡓʐiw | /ʐiw/ | |
| 上 | up | ꡚꡃšaŋ | /ʂaŋ/ | |
| 下 | down | ꡜꡨxya | /xja/ | |
| 中 | middle | ꡄꡦꡃtʂuŋ | /tʂuŋ/ | |
| 中 | hit | ꡄꡦꡃtʂuŋ | /tʂuŋ/ | |
| 央 | center | ꡝꡃʔjaŋ | /ʔjaŋ/ | |
| 左 | left | ꡒꡡtswɔ | /tswɔ/ | |
| 右 | right | ꡝꡞꡓjiw | /jiw/ | |
| 東 | east | ꡊꡟꡃtuŋ | /tuŋ/ | |
| 西 | west | ꡛꡞsi | /si/ | |
| 南 | south | ꡋꡏnam | /nam/ | |
| 北 | north | ꡌꡠbe | /pe/ | |
| 行 | go | ꡜꡨꡞꡃxiŋ | /xiŋ/ | |
| 行 | row | ꡜꡨꡃxaŋ | /xaŋ/ | |
| 来 | come | ꡙꡗlay | /laj/ | |
| 去 | leave | ꡁꡦꡟkhy | /kʰy/ | |
| 見 | see | ꡀꡦꡋkjɛn | /kjɛn/ | |
| 聞 | hear | ꡓꡟꡋwun | /wun/ | |
| 食 | eat | ꡚꡞꡂši | /ʂɨ/ | |
| 飲 | drink | ꡝꡞꡏʔim | /ʔim/ | |
| 走 | run | ꡒꡞꡓtsiw | /tsiw/ | |
| 坐 | sit | ꡒꡡtswɔ | /tswɔ/ | |
| 立 | stand | ꡙꡞli | /li/ |
Nguồn
- Coblin, W. South (2007). A Handbook of 'Phags-pa Chinese. ABC Dictionary Series. University of Hawai'i Press.
- 蒙古字韻 (Měnggǔ Zìyùn), Zhū Zōngwén edition, c. 1308. British Library MS Or. 6972.
- Pulleyblank, Edwin G. (1991). Lexicon of Reconstructed Pronunciation in Early Middle Chinese, Late Middle Chinese, and Early Mandarin. UBC Press.
- Wikipedia: 'Phags-pa script (Chinese transliteration table)
So sánh âm Hán tự
So sánh với các ngôn ngữ Sinitic > Mandarin (Yuan official) liên quan
| Chữ Hán | Tiếng Hán Nguyên (Phags-pa) | Tiếng Hàn (CHDCND Triều Tiên) | Quan thoại Nguyên đại | Tiếng Hàn | Hán âm người Hàn-Triều ở Nhật | Tiếng Trung (cổ điển) | Tiếng Triều Tiên trung đại |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | ʔi /ʔi/ | il /il/ | i3 /i˨˩˦/ | il /il/ | il /iɾɯ/ | ʔjit /ʔjit̚/ | ·qilq /ʔilʔ˥/ |
| 二 | ʐɨ /ʐɨ/ | i /i/ | ʐï4 /ʐʅ˥˩/ | i /i/ | i /i/ | ɲi⁵¹ /ɲi˥˩/ | ·zi /zi˥/ |
| 三 | sam /sam/ | sam /sam/ | sam1 /sam˥/ | sam /sam/ | sam /sam/ | sam¹³ /sam˩˧/ | sam /sam˩/ |
| 四 | sɿ /sɿ/ | sa /sa/ | sï4 /sɿ˥˩/ | sa /sa/ | sa /sa/ | sz̩⁵¹ /sz̩˥˩/ | ·sʌ /sʌ˥/ |
| 五 | ʔu /ʔu/ | o /o/ | u3 /u˨˩˦/ | o /o/ | o /o/ | ŋu²⁴ /ŋu˨˦/ | :ngwo /ŋo˩˥/ |
| 六 | liw /liw/ | ryuk /ɾjuk̚/ | lieu4 /liəu˥˩/ | yuk /juk̚/ | yuk /jukɯ/ | liuk /liuk̚/ | ·lyuk /ljuk̚˥/ |
| 七 | tshi /tsʰi/ | ch'il /tsʰil/ | tshi3 /tsʰi˨˩˦/ | chil /t͡ɕʰil/ | chil /t͡ɕiɾɯ/ | tsʰit /tsʰit̚/ | ·chilq /tsʰilʔ˥/ |
| 八 | ba /pa/ | p'al /pʰal/ | pa3 /pa˨˩˦/ | pal /pʰal/ | pal /paɾɯ/ | pat /pat̚/ | ·palq /palʔ˥/ |
| 九 | kiw /kiw/ | ku /ku/ | kieu3 /kiəu˨˩˦/ | gu /ku/ | gu /ku/ | kiw²⁴ /kiw˨˦/ | :kwu /ku˩˥/ |
| 十 | ši /ʂɨ/ | sip /ɕip̚/ | ʂï2 /ʂʅ˧˥/ | sip /ɕip̚/ | sip /ɕipɯ/ | ʑip /ʑip̚/ | ·ssip /s͈ip̚˥/ |
| 日 | ʐɨ /ʐɨ/ | il /il/ | ʐï4 /ʐʅ˥˩/ | il /il/ | il /iɾɯ/ | ɲit /ɲit̚/ | ·zilq /zilʔ˥/ |
| 月 | ʔɥe /ʔɥe/ | wŏl /wʌl/ | ye4 /yɛ˥˩/ | wol /wol/ | wol /woɾɯ/ | ŋyat /ŋyat̚/ | ·ngwelq /ŋwəlʔ˥/ |
| 山 | šan /ʂan/ | san /san/ | ʂan1 /ʂan˥/ | san /san/ | san /san/ | ʂan¹³ /ʂan˩˧/ | san /san˩/ |
| 水 | šwi /ʂwi/ | su /su/ | ʂuei3 /ʂuei˨˩˦/ | su /su/ | su /su/ | ʃyi²⁴ /ʃyi˨˦/ | :sywu /sju˩˥/ |
| 火 | xwo /xwɔ/ | hwa /hwa/ | xuo3 /xuɔ˨˩˦/ | hwa /hwa/ | hwa /ɸwa/ | xuo²⁴ /xuo˨˦/ | :hwa /hwa˩˥/ |
| 木 | muʔ /muʔ/ | mok /mok̚/ | mu4 /mu˥˩/ | mok /mok̚/ | mok /mokɯ/ | muk /muk̚/ | ·mok /mok̚˥/ |
| 土 | thu /tʰu/ | t'o /tʰo/ | thu3 /tʰu˨˩˦/ | to /tʰo/ | to /to/ | tʰuə²⁴ /tʰuə˨˦/ | :thwo /tʰo˩˥/ |
| 天 | thẽn /tʰjɛn/ | ch'ŏn /tsʰʌn/ | thien1 /tʰiɛn˥/ | cheon /t͡ɕʰʌn/ | cheon /t͡ɕʌn/ | tʰien¹³ /tʰien˩˧/ | thyen /tʰjən˩/ |
| 地 | ti /ti/ | chi /tsi/ | ti4 /ti˥˩/ | ji /t͡ɕi/ | ji /t͡ɕi/ | di⁵¹ /di˥˩/ | ·ti /ti˥/ |
| 海 | xay /xaj/ | hae /hɛ/ | xai3 /xai˨˩˦/ | hae /hɛ/ | hae /hɛ/ | xɑi²⁴ /xɑi˨˦/ | :hoy /hʌj˩˥/ |
| 龍 | luŋ /luŋ/ | ryong /ɾjoŋ/ | luŋ2 /luŋ˧˥/ | yong /joŋ/ | yong /joŋ/ | liuŋ¹³ /liuŋ˩˧/ | lyong /ljoŋ˩/ |
| 虎 | xu /xu/ | ho /ho/ | xu3 /xu˨˩˦/ | ho /ho/ | ho /ho/ | xuo²⁴ /xuo˨˦/ | :hwo /ho˩˥/ |
| 犬 | khɥen /kʰɥɛn/ | kyŏn /kjʌn/ | khyen3 /kʰyɛn˨˩˦/ | gyeon /kjʌn/ | gyeon /kjʌn/ | kʰwen²⁴ /kʰwen˨˦/ | :khyen /kʰjən˩˥/ |
| 馬 | ma /ma/ | ma /ma/ | ma3 /ma˨˩˦/ | ma /ma/ | ma /ma/ | ma²⁴ /ma˨˦/ | :ma /ma˩˥/ |
| 鳥 | tjew /tjew/ | cho /tso/ | tiau3 /tiau˨˩˦/ | jo /t͡ɕo/ | jo /t͡ɕo/ | tew²⁴ /tew˨˦/ | :tyo /tjo˩˥/ |
| 魚 | ʔy /ʔy/ | ŏ /ʌ/ | y2 /y˧˥/ | eo /ʌ/ | eo /ʌ/ | ŋjo¹³ /ŋiɔ˩˧/ | ng(y)e /ŋjə˩/ |
| 牛 | ŋjiw /ŋjiw/ | u /u/ | nieu2 /niəu˧˥/ | u /u/ | u /u/ | ŋiu¹³ /ŋiu˩˧/ | ngwu /ŋu˩/ |
| 羊 | yaŋ /jaŋ/ | yang /jaŋ/ | iaŋ2 /iaŋ˧˥/ | yang /jaŋ/ | yang /jaŋ/ | jaŋ¹³ /jaŋ˩˧/ | yang /jaŋ˩/ |
| 貓 | mew /mɛw/ | myo /mjo/ | miau1 /miau˥/ | myo /mjo/ | myo /mjo/ | mau¹³ /mau˩˧/ | myo /mjo˩/ |
| 人 | ʐin /ʐin/ | in /in/ | ʐen2 /ʐən˧˥/ | in /in/ | in /in/ | ɲin¹³ /ɲin˩˧/ | zin /zin˩/ |
| 手 | šiw /ʂiw/ | su /su/ | ʂeu3 /ʂəu˨˩˦/ | su /su/ | su /su/ | ʃiu²⁴ /ʃiu˨˦/ | :sywu /sju˩˥/ |
| 足 | tsuʔ /tsuʔ/ | chok /tsok̚/ | tsu3 /tsu˨˩˦/ | jok /t͡ɕok̚/ | jok /t͡ɕokɯ/ | tsiok /tsiok̚/ | ·cyok /tsjok̚˥/ |
| 目 | muʔ /muʔ/ | mok /mok̚/ | mu4 /mu˥˩/ | mok /mok̚/ | mok /mokɯ/ | muk /muk̚/ | ·myuk /mjuk̚˥/ |
| 耳 | ʐɨ /ʐɨ/ | i /i/ | ʐï3 /ʐʅ˨˩˦/ | i /i/ | i /i/ | ɲi²⁴ /ɲi˨˦/ | :zi /zi˩˥/ |
| 口 | khiw /kʰiw/ | ku /ku/ | kheu3 /kʰəu˨˩˦/ | gu /ku/ | gu /ku/ | kʰəu²⁴ /kʰəu˨˦/ | :khwu /kʰu˩˥/ |
| 頭 | thiw /tʰiw/ | tu /tu/ | theu2 /tʰəu˧˥/ | du /tu/ | du /tu/ | dəu¹³ /dəu˩˧/ | twu /tu˩/ |
| 心 | sim /sim/ | sim /ɕim/ | sim1 /sim˥/ | sim /ɕim/ | sim /ɕim/ | sim¹³ /sim˩˧/ | sim /sim˩/ |
| 血 | xɥe /xɥe/ | hyŏl /hjʌl/ | ɕye3 /ɕyɛ˨˩˦/ | hyeol /çjʌl/ | hyeol /çjʌɾɯ/ | xyet /xyet̚/ | ·hywelq /hjwəlʔ˥/ |
| 肉 | ʐiw /ʐiw/ | yuk /juk̚/ | ʐieu4 /ʐiəu˥˩/ | yuk /juk̚/ | yuk /jukɯ/ | ɲiuk /ɲiuk̚/ | ·zyuk /zjuk̚˥/ |
| 上 | šaŋ /ʂaŋ/ | sang /saŋ/ | ʂaŋ4 /ʂaŋ˥˩/ | sang /saŋ/ | sang /saŋ/ | d͡ʑiaŋ²⁴ /d͡ʑiaŋ˨˦/ | :syang /sjaŋ˩˥/ |
| 下 | xya /xja/ | ha /ha/ | xia4 /xia˥˩/ | ha /ha/ | ha /ha/ | ɦja²⁴ /ɦia˨˦/ | :hha /ɣa˩˥/ |
| 中 | tʂuŋ /tʂuŋ/ | chung /tsuŋ/ | tʂuŋ1 /tʂuŋ˥/ | jung /t͡ɕuŋ/ | jung /t͡ɕuŋ/ | ʈuŋ¹³ /ʈuŋ˩˧/ | tyung /tjuŋ˩/ |
| 中 | tʂuŋ /tʂuŋ/ | chung /tsuŋ/ | tʂuŋ4 /tʂuŋ˥˩/ | jung /t͡ɕuŋ/ | jung /t͡ɕuŋ/ | ʈuŋ⁵¹ /ʈuŋ˥˩/ | ·tyung /tjuŋ˥/ |
| 央 | ʔjaŋ /ʔjaŋ/ | ang /aŋ/ | iaŋ1 /iaŋ˥/ | ang /aŋ/ | ang /aŋ/ | ʔiaŋ¹³ /ʔiaŋ˩˧/ | qyang /ʔjaŋ˩/ |
| 左 | tswɔ /tswɔ/ | chwa /tswa/ | tsuo3 /tsuɔ˨˩˦/ | jwa /t͡ɕwa/ | jwa /t͡ɕwa/ | tsɑ²⁴ /tsɑ˨˦/ | :cwa /tswa˩˥/ |
| 右 | jiw /jiw/ | u /u/ | ieu4 /iəu˥˩/ | u /u/ | u /u/ | jiou²⁴ /jiou˨˦/ | :wu /wu˩˥/ |
| 東 | tuŋ /tuŋ/ | tong /toŋ/ | tuŋ1 /tuŋ˥/ | dong /toŋ/ | dong /toŋ/ | tuŋ¹³ /tuŋ˩˧/ | twong /toŋ˩/ |
| 西 | si /si/ | sŏ /sʌ/ | si1 /si˥/ | seo /sʌ/ | seo /sʌ/ | sei¹³ /sei˩˧/ | sye /sjə˩/ |
| 南 | nam /nam/ | nam /nam/ | nam2 /nam˧˥/ | nam /nam/ | nam /nam/ | nɑm¹³ /nɑm˩˧/ | nam /nam˩/ |
| 北 | be /pe/ | puk /puk̚/ | pei3 /pəi˨˩˦/ | buk /puk̚/ | buk /pukɯ/ | pək /pək̚/ | ·puk /pɯk̚˥/ |
| 行 | xiŋ /xiŋ/ | haeng /hɛŋ/ | ɕiŋ2 /ɕiŋ˧˥/ | haeng /hɛŋ/ | haeng /hɛŋ/ | ɣæŋ¹³ /ɣæŋ˩˧/ | hhoyng /ɣʌjŋ˩/ |
| 行 | xaŋ /xaŋ/ | hang /haŋ/ | xaŋ2 /xaŋ˧˥/ | hang /haŋ/ | hang /haŋ/ | ɣaŋ¹³ /ɣaŋ˩˧/ | hhang /ɣaŋ˩/ |
| 来 | lay /laj/ | rae /ɾɛ/ | lai2 /lai˧˥/ | nae /nɛ/ | nae /nɛ/ | laj¹³ /laj˩˧/ | ·loy /lʌj˥/ |
| 去 | khy /kʰy/ | kŏ /kʌ/ | khy4 /kʰy˥˩/ | geo /kʌ/ | geo /kʌ/ | kʰy⁵¹ /kʰy˥˩/ | ·khe /kʰə˥/ |
| 見 | kjɛn /kjɛn/ | kyŏn /kjʌn/ | kien4 /kiɛn˥˩/ | gyeon /kjʌn/ | gyeon /kjʌn/ | kien⁵¹ /kien˥˩/ | ·kyen /kjən˥/ |
| 聞 | wun /wun/ | mun /mun/ | ven2 /vən˧˥/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mvun¹³ /mvun˩˧/ | mwun /mun˩/ |
| 食 | ši /ʂɨ/ | sik /ɕik̚/ | ʂï2 /ʂʅ˧˥/ | sik /ɕik̚/ | sik /ɕikɯ/ | ʑiɪk /ʑiɪk̚/ | ·zik /zik̚˥/ |
| 飲 | ʔim /ʔim/ | ŭm /ɯm/ | im3 /im˨˩˦/ | eum /ɯm/ | eum /ɯm/ | ʔim²⁴ /ʔim˨˦/ | :qum /ʔɯm˩˥/ |
| 走 | tsiw /tsiw/ | chu /tsu/ | tseu3 /tsəu˨˩˦/ | ju /t͡ɕu/ | ju /t͡ɕu/ | tsəw²⁴ /tsəw˨˦/ | :cwu /tsu˩˥/ |
| 坐 | tswɔ /tswɔ/ | chwa /tswa/ | tsuo4 /tsuɔ˥˩/ | jwa /t͡ɕwa/ | jwa /t͡ɕwa/ | dzwa²⁴ /dzwa˨˦/ | :ccwa /t͈swa˩˥/ |
| 立 | li /li/ | rip /ɾip̚/ | li4 /li˥˩/ | ip /ip̚/ | ip /ipɯ/ | lip /lip̚/ | ·lip /lip̚˥/ |
Trang 1/7
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.