Jirrbal
Дьїрбал
пама-ньюнгський (дьїрбальська гілка)
Пама-ньюнганська мова Північного Квінсленду, що уславилася завдяки граматиці Діксона 1972 року та книжці Лакоффа «Жінки, вогонь і небезпечні речі»: її чотири іменникові класи (bayi чоловіче/істота, balan жіноче/вода/вогонь/небезпечне, balam їстівні рослини, bala решта) стали хрестоматійним прикладом неарістотелівської категоризації. У дьїрбалі існує також цілком окремий словник уникання для спілкування з тещею — «Jalŋuy» — з тією самою граматикою, але непересічною лексикою.
Де нею розмовляють
31 основних слів мовою Дьїрбал
Вода
bana
/ˈbana/
Вогонь
buni
/ˈbuni/
Сонце
garri
/ˈɡari/
Місяць
gagara
/ɡaˈɡara/
Зірка
gijiny
/ɡiɟiɲ/
Мати
gumbu
/ˈɡumbu/
Батько
ngumi
/ˈŋumi/
Я
ngaja
/ŋaɟa/
Ти
nginda
/ŋinda/
Ім'я
yidyi
/jiɟi/
Око
jili
/ˈɟili/
Рука
mala
/ˈmala/
Серце
mugu
/ˈmuɡu/
Любов
—
/—/
Дерево
yugu
/ˈjuɡu/
Дім
mija
/ˈmiɟa/
Собака
guda
/ˈɡuda/
Кішка
—
/—/
Їсти
janganyu
/ɟaŋˈaɲu/
Пити
jiwuli
/ɟiˈwuli/
Один
yara
/ˈjara/
Два
bulgany
/bulɡaɲ/
Привіт
—
/—/
Дякую
—
/—/
Добрий
—
/—/
Джерела
- Dixon, R. M. W. (1972) The Dyirbal Language of North Queensland. Cambridge University Press.
- Dixon, R. M. W. (1989) "The Original Dyirbal Speaking Tribes of North-East Queensland", in Aboriginal History.
- Glottolog: Dyirbal
Порівняння слів
Порівняння зі спорідненими мовами Pama-Nyungan (Dyirbalic)
| Значення | Дьїрбал | Валмаджаррі | Макасае | Кавалан | Бабуза (фаворланг) | Праавстронезійська мова | Вірадьюрі |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Вода | bana /ˈbana/ | ngapa /ˈŋapa/ | ira /ˈira/ | zanum /zaˈnum/ | zalum /zalum/ | *daNum /daNum/ | galing /ˈɡaliŋ/ |
| Вогонь | buni /ˈbuni/ | warlu /ˈwaɭu/ | ata /ˈata/ | ramaz /raˈmaz/ | apoi /apoi/ | *Sapuy /Sapuy/ | wiiny /wiːɲ/ |
| Сонце | garri /ˈɡari/ | ngalyarra /ŋaˈʎara/ | watu /ˈwatu/ | siban /siˈban/ | — /—/ | *waRi /waRi/ | yiray /ˈjiɻaj/ |
| Місяць | gagara /ɡaˈɡara/ | pira /ˈpira/ | uru /ˈuru/ | buran /buˈran/ | zilias /siliəs/ | *bulaN /bulaN/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ |
| Зірка | gijiny /ɡiɟiɲ/ | wirl /wiɭ/ | ipi /ipi/ | bituqan /bituqan/ | botto /botːo/ | *bituqen /bituqen/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ |
| Мати | gumbu /ˈɡumbu/ | ngamaji /ŋaˈmaɟi/ | ina /ˈina/ | tina /ˈtina/ | tina /tina/ | *ina /ina/ | gunhi /ˈɡun̪i/ |
| Батько | ngumi /ˈŋumi/ | kirta /ˈkiʈa/ | baba /ˈbaba/ | tama /ˈtama/ | tama /tama/ | *ama /ama/ | babiin /ˈbabiːn/ |
| Я | ngaja /ŋaɟa/ | ngaju /ŋaɟu/ | ani /ani/ | aiku /aiku/ | ka-ina /kaina/ | *aku /aku/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ |
| Ти | nginda /ŋinda/ | nyuntu /ɲuntu/ | ai /ai/ | aisu /aisu/ | ijo /ijo/ | *iSu /iSu/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ |
| Ім'я | yidyi /jiɟi/ | yini /jini/ | naran /naran/ | nangan /naŋan/ | naan /naːn/ | *ŋajan /ŋajan/ | yuwin /ˈjuwin/ |
| Око | jili /ˈɟili/ | purlka /ˈpuɭka/ | nana /ˈnana/ | mata /maˈta/ | macha /matʃa/ | *maCa /maCa/ | miil /miːl/ |
| Рука | mala /ˈmala/ | marnin /ˈmaɳin/ | tana /ˈtana/ | rima /riˈma/ | rima /rima/ | *lima /lima/ | marra /ˈmara/ |
| Серце | mugu /ˈmuɡu/ | kurturlu /kuɭˈtuɭu/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | *pusuq /pusuq/ | giiny /ɡiːɲ/ |
| Любов | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Дерево | yugu /ˈjuɡu/ | watiya /waˈtija/ | ate /ˈate/ | kasuy /kaˈsuj/ | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ | madhan /ˈmad̪an/ |
| Дім | mija /ˈmiɟa/ | ngurra /ˈŋura/ | oma /ˈoma/ | lepaw /ləˈpaw/ | ruma /ruma/ | *Rumaq /Rumaq/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ |
| Собака | guda /ˈɡuda/ | kunyarr /kuˈɲar/ | defa /ˈdɛfa/ | wasu /waˈsu/ | asu /asu/ | *asu /asu/ | mirri /ˈmiri/ |
| Кішка | — /—/ | — /—/ | — /—/ | ngiyaw /ŋiˈjaw/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ |
| Їсти | janganyu /ɟaŋˈaɲu/ | nga- /ŋa/ | nawa /ˈnawa/ | quman /quˈman/ | maan /maːn/ | *kaen /kaen/ | dharra /ˈd̪ara/ |
| Пити | jiwuli /ɟiˈwuli/ | nga- /ŋa/ | gehe /ˈɡɛhɛ/ | mimum /miˈmum/ | minum /minum/ | *inum /inum/ | widyarra /ˈwiɟara/ |
| Один | yara /ˈjara/ | kanyjarra /kaɲˈɟara/ | u /ʔu/ | issa /ˈissa/ | nata /nata/ | *isa /isa/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ |
| Два | bulgany /bulɡaɲ/ | kujarra /kuɟara/ | lolae /loˈlae/ | zusa /zusa/ | naroa /naroa/ | *duSa /duSa/ | bula /ˈbula/ |
| Привіт | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ |
| Дякую | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ |
| Добрий | — /—/ | ngurnu /ˈŋuɳu/ | rau /rau/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | marang /ˈmaɻaŋ/ |
Частина LangMap — проєкту візуалізації мов. Це статичне, індексоване резюме; інтерактивні карти пропонують аудіо вимови, фільтри та вигляд глобуса.